Làng nghề hơn 300 năm tuổi ở Nghệ An: Cứ đỏ lửa là có tiền

Nhắc đến xã Trù Sơn, huyện Đô Lương cũ nay là xã Bạch Hà, tỉnh Nghệ An, người ta nghĩ ngay đến cái nôi của nghề gốm xứ Nghệ bởi vì đây là nơi duy nhất làm ra các loại nồi bằng đất. Theo các vị cao niên nơi đây, làng nghề làm nồi đất ở đây xuất hiện từ hàng trăm năm trước. Trải qua bao thăng trầm, hiện làng nồi đất Trù Sơn vẫn giữ được hồn cốt quê hương, giản dị mà bền lâu.

Những ngày này, cả làng nghề đỏ lửa suốt ngày đêm, tất bật cho ra lò hàng nghìn sản phẩm mỗi ngày để kịp phục vụ Tết.

Các sản phẩm tại đây đa dạng chủng loại, kích cỡ, được nghệ nhân nhào nặn, chế tác tỉ mỉ, tạo hình rồi đưa vào nung lửa để cho ra những chiếc nồi đất bền đẹp đến tay người tiêu dùng. Nghề làm nồi đất ở địa phương này được ví như “bán xương nuôi thịt”, bởi mỗi công đoạn sản xuất đều thấm đẫm sự vất vả, nhọc nhằn.

Nguyên liệu chính là đất sét đỏ, có độ dẻo cao, không lẫn sạn đá. Loại đất này thường phải đào sâu từ 2–3 mét so với mặt đất, thậm chí người dân phải sang các địa phương khác để mua về phục vụ sản xuất.

Những chiếc vung nồi được làm hoàn toàn bằng tay, đều tăm tắp. Đây là công việc không hề dễ dàng, ngay cả với những người thợ nhiều kinh nghiệm ở làng nghề nồi đất Trù Sơn.

Theo người dân nơi đây, khâu quan trọng nhất quyết định chất lượng sản phẩm chính là nung nồi đất. Người thợ phải “xem lửa” thật chuẩn để gốm chín đều và dừng đúng thời điểm.

Mỗi mẻ nung xếp khoảng 250–300 chiếc nồi, phủ rơm giữ nhiệt, đun liên tục từ 4–5 tiếng mới hoàn thành. Nếu lửa quá nồi sẽ nứt, sém màu và không tạo được độ bắt mắt khi nhìn vào.

Để nung gốm, người ta thường đắp những lò nung ngoài trời, không hề có mái che đậy và được đắp rất đơn sơ. Người dân thường ví von nghề làm nồi đất "cứ đỏ lửa là có tiền".

Ông Nguyễn Hữu Thanh, một hộ sản xuất nồi đất ở xã Bạch Hà, nghề truyền thống tuy vất vả nhưng hiện tại cho người dân nơi đây có thu nhập ổn định, sản phẩm nồi đất cho thu nhập hàng ngày. Điều đặc biệt làng nghề vẫn có chỗ đứng trong thị trường. Mỗi ngày gia đình ông sản xuất khoảng 100 nồi đất. Vì sản phẩm được ưa chuộng và hiếm nên gia đình ông không lo lắng về đầu ra.

Nồi đất làng Trù Sơn không cầu kỳ nhiều hình dáng, chỉ đơn giản gồm: Nồi nấu cơm, đồ xôi, ngâm giá đỗ, kho cá, sắc thuốc… với kích cỡ to nhỏ khác nhau.

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Công Trường- Chủ tịch UBND xã Bạch Hà cho biết, hiện toàn làng chỉ còn khoảng 20 hộ theo nghề làm nồi đất. Làng nghề Trù Sơn đang đối mặt với nhiều khó khăn khi nguồn nguyên liệu tại chỗ ngày càng khan hiếm, chi phí đầu vào tăng cao khiến sản lượng sụt giảm. Bên cạnh đó, lớp trẻ không còn mặn mà với nghề truyền thống. Trước thực trạng này, địa phương đang từng bước xây dựng mô hình làng nghề gắn với du lịch cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số nhằm quảng bá sản phẩm, tạo thêm cơ hội phát triển bền vững cho nghề nồi đất.