Câu hỏi còn bỏ ngỏ cho nền kinh tế đầu tàu châu Âu

Đức – nền kinh tế lớn nhất châu Âu – vẫn đang trong giai đoạn suy thoái kéo dài, và liệu nền kinh tế này có thể thoát khỏi tình trạng trì trệ trong năm mới hay không vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ.

Theo các chuyên gia, các yếu tố như chi phí năng lượng tăng cao, nhu cầu xuất khẩu yếu và những thách thức cấu trúc như phụ thuộc khí đốt Nga, thuế quan Mỹ, cạnh tranh từ Trung Quốc trong lĩnh vực ô tô, hạ tầng xuống cấp và số hóa yếu… đã khiến triển vọng tăng trưởng trở nên mờ mịt.

Trong một bức thư gửi các nhà lập pháp trung hữu, Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngày 6/1 thừa nhận, tất cả các quyết định được đưa ra cho đến nay vẫn chưa thể cải thiện đủ khả năng cạnh tranh kinh tế của Đức, và tình hình "rất nghiêm trọng ở một số lĩnh vực".

"Do đó, vào năm 2026, chúng ta sẽ phải tập trung vào việc đưa ra các quyết định chính trị và pháp lý đúng đắn để cải thiện triệt để tình hình", hãng thông tấn DPA của Đức dẫn nội dung bức thư cho biết.

Thích nghi chậm chạp và tốn kém

Nền kinh tế Đức đã suy giảm trong cả năm 2023 và 2024. Các dự báo mùa đông được công bố vào tháng trước bởi một số viện kinh tế lớn của Đức dự báo tăng trưởng chỉ đạt 0,1% trong năm 2025.

Trước Giáng sinh, Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) đã hạ dự báo tăng trưởng cho năm 2026 xuống còn 0,6%, giảm so với dự báo trước đó vào tháng 6/2025 là 0,7%.

Dự báo về con số tăng trưởng khiêm tốn của Bundesbank phù hợp với các phân tích khác. Viện nghiên cứu kinh tế Ifo của Đức gần đây đã hạ dự báo tăng trưởng cho năm 2026 xuống còn 0,8%.

"Nền kinh tế Đức đang thích nghi rất chậm chạp và tốn kém, với sự chuyển dịch cấu trúc qua đổi mới và mô hình kinh doanh mới", ông Timo Wollmershäuser, người đứng đầu bộ phận dự báo của Ifo, cho biết.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Ảnh: Bloomberg

Nền kinh tế Đức đã bị ảnh hưởng trên nhiều mặt trong những năm gần đây. Cuộc xung đột ở Ukraine đã phơi bày sự phụ thuộc quá mức của cường quốc Tây Âu vào khí đốt Nga, và việc chuyển hướng khỏi sự phụ thuộc này đã được chứng minh là đắt đỏ và đầy thách thức.

Trong khi đó, mô hình kinh tế dựa vào xuất khẩu của Đức đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi các chính sách thuế quan của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, và sự thay đổi trong quan hệ địa chính trị với Trung Quốc, nơi từng là thị trường trọng điểm của Đức trong nhiều năm.

Bắc Kinh hiện cũng đang cạnh tranh – và vượt trội – so với Berlin trong một số lĩnh vực mà trước đây Đức từng thống trị, đặc biệt là sản xuất ô tô.

Những vấn đề này góp phần vào cuộc đấu tranh lớn hơn của Đức với tình trạng phi công nghiệp hóa và đầu tư thiếu hụt kéo dài hàng thập kỷ.

Quy định chi tiêu và vay nợ cứng nhắc đã làm trầm trọng thêm tình hình, dẫn đến hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng và số hóa yếu kém. Đức vẫn lạc hậu trong chuyển đổi số, với việc nhiều cơ quan nhà nước và doanh nghiệp còn phụ thuộc vào máy fax, thủ tục giấy tờ rườm rà cùng bộ máy quan liêu phức tạp.

Kế hoạch chi tiêu khổng lồ

Đảng CDU của ông Merz lên nắm quyền sau cuộc bầu cử liên bang vào tháng 2 năm ngoái một phần nhờ cam kết thực hiện một chiến dịch vay nợ và đầu tư lớn. Ông Merz đã sửa đổi luật về vay nợ của chính phủ để thúc đẩy kế hoạch đầu tư lên tới 1 nghìn tỷ Euro vào quốc phòng và cơ sở hạ tầng trong thập kỷ tới.

Tuy nhiên, hiệu quả của kế hoạch chi tiêu này đang bị đặt dấu hỏi. Hồi tháng 11 năm ngoái, Hội đồng Chuyên gia Kinh tế Đức gồm 5 thành viên – cơ quan cung cấp tư vấn độc lập cho chính phủ – đã đưa ra đánh giá ảm đạm về triển vọng tăng trưởng của đất nước và cảnh báo về kế hoạch chi tiêu.

Hội đồng cho biết, chính phủ có nguy cơ "lãng phí" khoản đầu tư vì đang sử dụng quá nhiều nguồn vốn mới để chi trả lương hưu và chi tiêu xã hội, lặp lại những lời chỉ trích từ Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) và nhiều viện nghiên cứu kinh tế khác trong nước.

Hội đồng cảnh báo, nếu chính phủ không thay đổi hướng đi, "các cơ hội tăng trưởng có thể bị bỏ lỡ, và tính bền vững nợ dài hạn của nhà nước có thể bị đe dọa", với nợ công dự kiến tăng lên 85% GDP vào năm 2035 từ mức 63% hiện tại.

Chuyên gia cho rằng nền kinh tế Đức đang thích nghi rất chậm chạp và tốn kém. Ảnh: Shutterstock

Nhiều dự báo kinh tế cho năm 2026 phụ thuộc vào khả năng thành công của kế hoạch trị giá 1 nghìn tỷ Euro nói trên của chính phủ Thủ tướng Merz.

Người đứng đầu Bundesbank, Joachim Nagel, cho biết ông dự kiến tăng trưởng sẽ phục hồi từ quý II/2026, "chủ yếu nhờ chi tiêu chính phủ và xuất khẩu phục hồi". Bundesbank nâng dự báo cho năm 2027 lên 1,3%.

Trong dự báo của mình, ngân hàng tư nhân lớn nhất nước Đức, Deutsche Bank, cho biết có những nghi ngờ về tốc độ thực hiện gói chi tiêu và liệu nó có tác động lâu dài đến tăng trưởng GDP hay không.

"Mặc dù việc mở rộng tài chính có thể dẫn đến một cơn sốt tăng trưởng, nhưng tác động của nó đến tăng trưởng tiềm năng có thể bị hạn chế", Deutsche Bank cho biết trong một bản ghi chú. "Điều này là do phần lớn khoản nợ bổ sung sẽ được sử dụng cho chi tiêu xã hội và trợ cấp cao hơn".

Không chỉ Đức đang đặt cược vào sự thúc đẩy từ kế hoạch mở rộng tài chính. Một cuộc khảo sát gần đây của tờ Financial Times (Anh) với 88 nhà kinh tế cho thấy, nhiều người tin rằng hy vọng phục hồi kinh tế rộng lớn hơn của châu Âu phụ thuộc vào kế hoạch của Đức.

Minh Đức (Theo DW, Anadolu)