Phát huy giá trị di tích Hoa Lâm Viên gắn với phát triển công nghiệp văn hóa

Tham dự sự kiện có ông Nguyễn Văn Cường, Phó Bí thư Thường trực xã Đông Anh; bà Nguyễn Thị Lương - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó chủ tịch UBND xã; ông Đào Duy Tùng, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Đông Anh. Về phía trường ĐHKHXH&NV có GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng nhà trường; PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó hiệu trưởng.

Tọa đàm còn có sự tham dự của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu như: GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; GS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam; TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Hà Nội…

Hành cung quan trọng bậc nhất 

Khu di tích Hoa Lâm Viên được toạ lạc tại Đông Anh, Hà Nội, cách trung tâm Thủ đô Hà Nội khoảng 12 km về phía Bắc; khu di tích nằm trên khu đất ven sông Đuống, lưng tựa triền đê, phía trước hướng ra sông tạo thế lưng ngai vững chắc. Đây là vùng đất gắn liền với cội nguồn của vương triều Lý - quê hương thân mẫu vua Lý Thái Tổ, người sáng lập vương triều Lý và khai sinh kinh thành Thăng Long năm 1010.

Khu di tích có niên đại xây dựng vào thời Lý (thế kỷ XI), tương truyền ngay sau khi dời đô từ Hoa Lư ra Đại La, vua Lý Thái Tổ đã cho xây dựng ly cung ngự uyển ở Trang Cối Giang, Hoa Lâm Viên. Đây được coi là hành cung quan trọng bậc nhất ngoài Hoàng Thành Thăng Long dưới triều Lý - là biểu tượng quyền lực của hoàng tộc Lý, thể hiện tư tưởng “hộ quốc an dân” và khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập, thịnh trị từ buổi đầu lập nước.

Hoa Lâm Viên hiện còn nhiều dấu tích và lưu giữ những di vật, cổ vật, hiện vật có niên đại thời Lý, là minh chứng rõ nét cho sự tồn tại của vương triều Lý qua từng giai đoạn lịch sử tại vùng đất Hoa Lâm xưa – di tích Hoa Lâm Viên ngày nay, tiêu biểu như: Miếu Âm Hồn, Mộ Hùng Công, Đồng Bãi Sập, Bãi Tổng Binh, Cầu Giá Ngự vv... Các hiện vật tiêu biểu như Thành bậc tam cấp sấu đá mang họa tiết hoa văn thời Lý, chân cột kinh, chân tảng đá hoa sen, gạch chạm khắc hoa văn thời Lý vv… Đây là những chứng tích quý giá phản ánh sống động đời sống văn hóa - chính trị - tâm linh thời Lý, góp phần khẳng định vị thế đặc biệt của hành cung thời Lý tại khu di tích Hoa Lâm Viên trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Theo TS Bùi Văn Tuấn (Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội), với tư cách là một hành cung triều đình, Hoa Lâm Viên mang giá trị biểu tượng sâu sắc, thể hiện rõ tư tưởng "hộ quốc an dân", cũng như khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập, thịnh trị và bền vững từ buổi đầu lập nước. Sự hiện diện của hành cung tại khu vực phía Bắc kinh thành Thăng Long cho thấy triều Lý đã sớm ý thức về việc mở rộng không gian quyền lực, gắn kết trung tâm chính trị với các vùng phụ cận, qua đó củng cố sự kiểm soát lãnh thổ và ổn định trật tự xã hội trong bối cảnh quốc gia mới xác lập chủ quyền.

Phát huy giá trị gắn với phát triển công nghiệp văn hóa

Tại Hội thảo, các nhà khoa học đã đề xuất giải pháp khả thi nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Hoa Lâm Viên một cách bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển; “đánh thức nguồn lực nội sinh”, biến “di sản thành tài sản”, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa ở Đông Anh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 09, đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Thủ đô.

TS Bùi Văn Tuấn cho rằng, trong bối cảnh phát triển hiện nay, di sản văn hóa ngày càng được tiếp cận theo hướng động và mở, không chỉ dừng lại ở mục tiêu bảo tồn nguyên trạng mà hướng tới việc phát huy giá trị gắn với sáng tạo và phát triển bền vững. Đối với cụm di tích Hoa Lâm Viên, việc chuyển từ tư duy "bảo tồn tĩnh" sang "bảo tồn - sáng tạo - phát triển" là yêu cầu mang tính tất yếu. Việc đặt Hoa Lâm Viên trong logic phát triển công nghiệp văn hóa cho phép chuyển hóa các giá trị di sản từ "ký ức quá khứ" thành nguồn lực sáng tạo của hiện tại, đồng thời tạo ra những giá trị gia tăng mới về kinh tế, xã hội và văn hóa.

Các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và biểu tượng gắn với triều Lý có thể được chuyển hóa thành những sản phẩm công nghiệp văn hóa đa dạng, bao gồm các sản phẩm giáo dục di sản, truyền thông - kể chuyện lịch sử, thiết kế sáng tạo, nghệ thuật biểu diễn, triển lãm và các sản phẩm văn hóa số. Việc phát triển các sản phẩm này cần bảo đảm tính khoa học, tính xác thực của di sản, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo nhằm tạo ra giá trị gia tăng và khả năng tiếp cận rộng rãi đối với công chúng.

GS.TS Nguyễn Quang Ngọc đánh giá, với lợi thế về lịch sử và tâm linh, xã Đông Anh hòa toàn có thể đưa Hoa Lâm Viên thành nguồn lực quan trọng trong phát triển công nghiệp văn hóa. Xã Đông Anh có thể thiết lập, hình thành tour di sản gắn với trục di sản Cổ Loa.

KTS Đinh Việt Phương (Công ty Cổ phần Tư vấn và giải pháp công nghệ 3Dart) đưa ra ý tưởng kiến tạo bảo tàng số bên bờ sông Thiên Đức cổ, ứng dụng công nghệ vào tái hiện câu chuyện di tích Hoa Lâm Viên. Theo ông Phương, trước thực trạng nhiều công trình kiến trúc tráng lệ của vương triều Lý tại Hoa Lâm Viên đã bị thời gian và dòng chảy sông Thiên Đức vùi lấp hoặc xâm lấn, việc triển khai giải pháp "bảo tàng số" kết hợp công nghệ thực cảnh (immersive tech) là chìa khóa vàng để giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Bà Nguyễn Thị Lương - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó chủ tịch UBND xã Đông Anh cho biết, thời gian tới, Đông Anh định xây dựng Hoa Lâm Viên thành điểm đến du lịch văn hóa đặc trưng, gắn kết với trục di sản Cổ Loa – Đền thờ đức vua Ngô Quyền – trung tâm Hà Nội; đồng thời đẩy mạnh đưa giáo dục di sản vào trường học.

Còn TS Nguyễn Thị Mỹ Linh (Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Anh) đề xuất xây dựng Hoa Lâm Viên thành điểm đến du lịch văn hóa đặc trưng, gắn kết với trục di sản Cổ Loa - Đền thờ đức vua Ngô Quyền - trung tâm Hà Nội. Một số giải pháp cụ thể được bà Linh đưa ra: Ứng dụng công nghệ số (AR/VR, bản đồ số di sản, thuyết minh tự động) nhằm nâng cao trải nghiệm du khách, đồng thời hỗ trợ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản; Xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, các show diễn thực tế: "Một ngày về với hành cung xưa", "Khám phá di sản triều Lý qua công nghệ thực tế ảo", "Thiên tình sử Lý Chiêu Hoàng", "Hoa Lâm Viên - Hành cung xưa và nay", "Ẩm thực Hoa Lâm Viên - tinh hoa vùng đất cố đô"... kết hợp du lịch học đường, du lịch sáng tạo cho giới trẻ.

 TS Lê Thị Thu Hương, Viện trưởng Viện Hà Nội học (Đại học Thủ đô) cho rằng, trước mắt, chúng ta cần phải tuyên truyền, giáo dục di sản trong cộng đồng, đặc biệt là với học sinh. Địa phương cần xây dựng trường học di sản, lớp học di sản số; hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sáng tạo để quảng bá giá trị di sản Hoa Lâm Viên. Sử dụng truyền thông số và mạng xã hội để kể chuyện di sản, xây dựng thương hiệu văn hóa “Hoa Lâm Viên – nơi di sản sống cùng sáng tạo”.