Chuẩn bị dao chưa kịp gây án cũng có thể phạm tội theo quy định mới

Xử lý nghiêm về hành vi dùng dao gây thương tích

Trước đây, trong nhiều vụ việc mâu thuẫn, xô xát, hành vi mang dao hoặc sử dụng dao gây thương tích nhẹ thường chỉ bị xử phạt hành chính nếu tỷ lệ thương tật thấp, không đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đã thay đổi căn bản theo hướng dẫn mới của TAND tối cao.

Cụ thể, Công văn số 01 mới đây của TAND tối cao đã hướng dẫn thống nhất việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác. Theo đó, các loại dao như dao găm, kiếm, mã tấu, dao nhọn, dao sắc… nếu thuộc danh mục do Bộ Công an ban hành và được sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật thì được xác định là vũ khí quân dụng.

Hướng dẫn này căn cứ vào Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ số 42/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Luật quy định rõ: dao sắc, dao nhọn thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành, khi sử dụng trái pháp luật nhằm xâm phạm sức khỏe, tính mạng con người, sẽ bị coi là vũ khí quân dụng.

Trước đây hành vi mang theo dao với mục đích "gây thương thích" cho người khác chỉ bị xử phạt hành chính 3-5 triệu đồng theo Nghị định 144/2021. Hiện nay, hành vi này có thể bị xử lý hình sự.

Trên cơ sở đó, Bộ Công an đã ban hành Thông tư số 75, trong đó Phụ lục số 05 liệt kê cụ thể danh mục các loại dao có tính sát thương cao. Thông tư này cũng có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, tạo căn cứ pháp lý đầy đủ để xử lý hình sự các hành vi liên quan.

Theo hướng dẫn của TAND tối cao, kể từ ngày 1/1/2025, người sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm sức khỏe, tính mạng người khác sẽ bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 304 Bộ luật Hình sự về tội liên quan đến vũ khí quân dụng, đồng thời xem xét trách nhiệm hình sự đối với tội xâm phạm sức khỏe, tính mạng nếu đủ yếu tố cấu thành.

Theo Công văn hướng dẫn số 01, đối với trường hợp sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác dưới 11%, và không có tình tiết định tội khác theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự, người vi phạm vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Điều 304, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Trong trường hợp này, người vi phạm không bị truy cứu về tội cố ý gây thương tích, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự do sử dụng vũ khí quân dụng trái phép.

Người bị gây thương tích trong trường hợp này được xác định là nguyên đơn dân sự trong vụ án hình sự. Nếu người phạm tội tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả thì được xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Đối với trường hợp sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích trên 11%, người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hai tội danh: Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo Điều 304 và Tội cố ý gây thương tích theo Điều 134 Bộ luật Hình sự, nếu đủ yếu tố cấu thành. Khi đó, hành vi sử dụng dao không được tiếp tục coi là tình tiết "dùng vũ khí" để định khung tăng nặng trong tội cố ý gây thương tích, nhằm tránh xử lý trùng lặp.

Đáng chú ý, ngay cả trong trường hợp mới chuẩn bị dao có tính sát thương cao với mục đích gây thương tích, tổn hại sức khỏe cho người khác, người thực hiện hành vi cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Điều 304, dù chưa gây ra hậu quả thương tích.

Hướng dẫn của TAND Tối cao cho thấy quan điểm xử lý nghiêm khắc hơn đối với các hành vi mang theo, sử dụng dao có tính sát thương cao trong xã hội. Việc coi những loại dao này là vũ khí quân dụng khi sử dụng trái pháp luật không chỉ nhằm tăng tính răn đe mà còn góp phần phòng ngừa bạo lực, hạn chế các vụ việc manh động xuất phát từ mâu thuẫn nhỏ.

Buôn bán, vận chuyển thuốc lá nhập lậu có thể bị xử lý hình sự

Về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu, Công văn số 01 hướng dẫn như sau: Điều 190, Điều 191 của Bộ luật Hình sự và Điều 8 Nghị định số 98/2020 ngày 26/8/2020 được sửa đổi, bổ sung một số điều bởi Nghị định số 24/2025 ngày 21/02/2025 đều quy định thuốc lá điếu nhập lậu là hàng cấm.

Do đó, người có hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm quy định tại Điều 190 hoặc Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm quy định tại Điều 191 của Bộ luật Hình sự, nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Quá trình thực hiện nếu phát sinh vướng mắc, bất cập thì Chánh án TAND và Tòa án quân sự các cấp, Thủ trưởng các đơn vị thuộc TAND Tối cao báo cáo ngay TAND Tối cao (qua Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học) để hướng dẫn kịp thời.