Làng nghề trăm tuổi giữa Thủ đô đón "làn gió mới"

Những ngày này, dọc các con ngõ nhỏ ở làng rèn Đa Sỹ (phường Kiến Hưng, Hà Nội), tiếng búa nện chan chát vào đe thép vẫn vang lên đều đặn từ sáng sớm. Ánh lửa đỏ rực từ những lò rèn thủ công không chỉ làm nóng thanh thép thô ráp mà còn sưởi ấm một làng nghề truyền thống đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Theo các bậc cao niên trong làng, nghề rèn ở Đa Sỹ có lịch sử hàng trăm năm, được truyền nối từ đời này sang đời khác. Trải qua thăng trầm của thời gian, các sản phẩm dao, kéo, nông cụ… của làng vẫn giữ được tiếng tốt nhờ độ bền, sắc bén và sự tinh xảo trong từng công đoạn.

Làng rèn Đa Sỹ là một trong những làng nghề nổi tiếng và lâu đời tại đồng bằng Bắc Bộ.

Tại một xưởng rèn sâu trong làng, bác Nguyễn Văn Dũng (65 tuổi) vẫn miệt mài bên bễ lửa. Bác Dũng chia sẻ, để có một sản phẩm đạt chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu: từ chọn thép, nung, tạo hình, tôi thép… đến mài hoàn thiện bôi dầu.

"Dù máy móc đã hỗ trợ nhiều, nhưng khâu quan trọng nhất là chế tác lưỡi vẫn phải làm thủ công. Chỉ cần non tay hoặc mài sai là hỏng cả sản phẩm. Kinh nghiệm này phải tích lũy qua nhiều năm", bác Dũng tâm sự.

Nhiều hộ dân ở Đa Sỹ đã mạnh dạn đầu tư máy móc nhằm nâng cao năng suất, cải tiến mẫu mã để đáp ứng nhu cầu thị trường

Trăn trở chuyện "tre già măng mọc"

Không chỉ là nghề mưu sinh, nghề rèn còn gắn liền với niềm tự hào của người dân Đa Sỹ. Nhiều gia đình trong làng có ba, bốn thế hệ cùng theo nghề. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của các sản phẩm công nghiệp giá rẻ và đầu ra thiếu ổn định, làng nghề đang đứng trước không ít khó khăn, thách thức. Trong đó có thách thức lớn về lực lượng kế cận.

Anh Lê Văn Linh, một thợ rèn trẻ trong làng cho biết, anh là đời thứ ba trong gia đình theo nghề rèn. Hiện nay, thu nhập từ nghề tuy không cao như một số ngành nghề khác nhưng vẫn đủ để trang trải cuộc sống.

"Nghề vất vả, nóng nực, lại đòi hỏi sự kiên trì, trong khi thu nhập không cao do không chủ động được đầu ra cho sản phẩm", anh Linh nói. Dù vẫn thiết tha với nghề vì đã nuôi sống gia đình, song khi được hỏi có muốn con cái nối nghiệp hay không, anh Linh không ngần ngại trả lời là không. Anh mong các con học hành tốt, có công việc đỡ vất vả hơn.

Anh Lê Văn Linh là đời thứ ba trong gia đình theo nghề rèn.

Cùng chung nỗi niềm, anh Đức, một thợ rèn trẻ khác, chia sẻ rằng dù rất tiếc nuối nếu nghề bị mai một, nhưng anh vẫn để con cái tự lựa chọn hướng đi thay vì ép buộc nối nghiệp.

Thực tế, thu nhập trung bình của thợ rèn hiện dao động từ 200.000 – 400.000 đồng/ngày, mức lương chưa đủ sức hấp dẫn đối với giới trẻ trước sự cạnh tranh của các ngành nghề hiện đại.

Ngày này qua ngày khác, dù mưa hay nắng, lửa lò rèn Đa Sỹ vẫn luôn âm ỉ cháy.

"Làn gió mới" từ du lịch trải nghiệm

Giữa những khó khăn, vẫn có những người thợ tâm huyết quyết tâm tìm lối đi riêng. Nghệ nhân Lê Ngọc Lâm là một điển hình trong việc đổi mới tư duy. Theo anh Lâm, điều trăn trở lớn nhất hiện nay là làm sao phát triển được làng nghề, mang lại thu nhập tốt hơn để người dân có thể sống được với nghề. Hiện xưởng sản xuất của anh tạo việc làm cho 5 lao động thường xuyên.

Một trong những hướng đi mà anh Lâm đang theo đuổi là phát triển các sản phẩm truyền thống kết hợp với dòng sản phẩm chất lượng cao để xuất khẩu, đồng thời gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm. Mô hình này đã được triển khai ngay tại xưởng của anh, thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm trực tiếp tự tay tham gia vào các công đoạn làm ra một con dao, khiến không ít du khách nước ngoài tỏ ra thích thú.

Theo anh Lâm, một lợi thế lớn của làng nghề chính là thương hiệu Đa Sỹ đã được khẳng định qua thời gian, tạo dựng uy tín và thu hút khách hàng cũng như du khách.

Anh Lê Ngọc Lâm là một điển hình trong việc đổi mới tư duy phát triển nghề.

Ông Hoàng Quốc Chính - Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Đa Sỹ cũng đánh giá cao những bước đi táo bạo của anh Lê Ngọc Lâm, cho rằng đây là một bước đột phát cho sự phát triển của làng nghề.

Theo ông Hoàng Quốc Chính, hiện nay toàn làng vẫn còn khoảng 600 lò rèn duy trì sản xuất với nhiều quy mô khác nhau. Bên cạnh việc giữ gìn phương thức rèn thủ công truyền thống, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư máy móc nhằm nâng cao năng suất, cải tiến mẫu mã để đáp ứng nhu cầu thị trường. Một số xưởng cũng đã kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm, mở ra hướng đi mới cho làng nghề trong việc quảng bá sản phẩm không chỉ trong nước mà còn ra quốc tế.

Tuy nhiên, theo ông Chính, làng nghề đang đối mặt với nhiều khó khăn như cạnh tranh gay gắt từ sản phẩm công nghiệp, đầu ra phụ thuộc chủ yếu vào các tiểu thương, thu nhập không ổn định. Bình quân mỗi thợ rèn hiện chỉ kiếm được khoảng 200.000–300.000 đồng/ngày, người làm năng suất cao có thể đạt 400.000 đồng/ngày, song ít ai có thể làm đủ 30 ngày/tháng.

Không chỉ là nghề mưu sinh, nghề rèn còn gắn liền với niềm tự hào của người dân Đa Sỹ.

Bên cạnh đó, việc thiếu mặt bằng sản xuất cũng là rào cản lớn. Dù đã có điểm công nghiệp làng nghề, nhưng chưa được phân bổ cho người dân, khiến phần lớn các hộ vẫn phải sản xuất ngay tại nhà, không gian chật hẹp, khó mở rộng đầu tư máy móc. Công tác bảo tồn nghề cũng gặp khó do đặc thù nghề rèn nặng nhọc, bụi bặm, nóng nực, khiến giới trẻ không mấy mặn mà. Việc quảng bá du lịch vẫn mang tính tự phát qua truyền miệng từ người ngày này qua người khác hoặc mạng xã hội, chưa có sự kết nối chặt chẽ với các đơn vị lữ hành chuyên nghiệp.

Dù đứng trước nhiều thách thức, ông Hoàng Quốc Chính khẳng định nghề rèn Đa Sỹ sẽ không thể mất đi. "Dù số người theo nghề và sản lượng có thể ít dần, nhưng chính nghề rèn đã giúp nhiều gia đình có việc làm, nuôi con cái trưởng thành. Đó là giá trị không thể thay thế", ông nói.

Đối với người dân Đa Sỹ, nghề rèn không chỉ đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là nét văn hóa, là máu thịt của làng quê. Dẫu có lúc thăng trầm, song bằng tình yêu nghề của lớp nghệ nhân cao tuổi và những nỗ lực đổi mới của lớp trẻ tâm huyết như anh Lâm chính là ngọn lửa hy vọng cho tương lai của làng nghề.

Tham khảo thêm

Tham khảo thêm

Tiến tới Đại hội XIV của Đảng: Bước đột phá trong tư duy chiến lược về văn hóa và công nghiệp văn hóa

Quốc Tiệp