Để thực sự đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng

Huy động nguồn lực xã hội cho khoa học và công nghệ

Tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Nguyễn Mạnh Hùng đã trình bày một số giải pháp đột phá nhằm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới nhanh, bền vững.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng (Ảnh: TTXVN).

Bộ trưởng nhìn nhận Việt Nam đã đi qua hai giai đoạn phát triển: nông nghiệp giúp đất nước thoát nghèo; công nghiệp, đầu tư trực tiếp nước ngoài và gia công, lắp ráp đưa Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình cao. 

Theo ông, bước sang giai đoạn phát triển thứ ba, từ thu nhập trung bình lên thu nhập cao, Việt Nam phải dựa vào "bộ ba" gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cũng đặt ra yêu cầu: Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trả lời Người Đưa Tin về nội dung này, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, quán triệt tinh thần Văn kiện Đại hội Đảng và Nghị quyết số 57, Bộ KH&CN xác định rõ: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là một lĩnh vực quản lý Nhà nước, mà là nhiệm vụ chiến lược quốc gia, là trụ cột của mô hình phát triển mới.

Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Trên tinh thần đó, Bộ KH&CN đã và đang chủ trì, phối hợp với các ban, bộ, ngành và địa phương tập trung triển khai các nhóm nhiệm vụ trọng tâm đó là hoàn thiện thể chế để giải phóng sức sáng tạo, chuyển mạnh từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra, quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm.

Trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm cho tổ chức, cá nhân nghiên cứu; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo; chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo gắn với quản trị rủi ro; đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể.

Cùng với đó, đo lường được đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào tăng trưởng GDP, hướng vào giải quyết các bài toán lớn của đất nước, xác định tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như là một cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia.

Xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đo lường ở cấp quốc gia và địa phương; lấy hiệu quả đóng góp thực tế làm thước đo quản lý và phân bổ nguồn lực; chống lãng phí trong đầu tư khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đồng tài trợ và huy động nguồn lực xã hội cho khoa học và công nghệ, một đồng ngân sách nhà nước phải kích hoạt được 3–4 đồng từ doanh nghiệp. Từng bước nâng tỉ lệ chi toàn xã hội cho khoa học và công nghệ lên mức tương đương các nước phát triển.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ của riêng Bộ Khoa học và Công nghệ, mà là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội. Bộ KH&CN giữ vai trò điều phối, kết nối nguồn lực để thực sự đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng.

Khoa học, công nghệ phải đi vào đời sống, phục vụ người dân

Để hiện thực hoá các mục tiêu phát triển 2026 - 2030 và tầm nhìn 2045, tại Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng do Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày ngày 20/1/2026 đã xác định 12 định hướng lớn; 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược. 

Chương trình hành động đã cụ thể hoá các nhiệm vụ có thể triển khai thực hiện ngay. Tinh thần cốt lõi được cô đọng trong 8 nội dung quan trọng, trong đó có nội dung "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Động lực trung tâm của phát triển".

Theo đó, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị với các giải pháp đồng bộ, quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm.

Cụ thể là, cần tập trung phát triển công nghệ chiến lược. Thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia toàn diện, trước hết là hoàn thiện hạ tầng số, dữ liệu số; xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, công dân số; bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu; đẩy mạnh ứng dụng, phổ cập kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách số; tạo môi trường thử nghiệm, khuyến khích đổi mới, bảo vệ sáng tạo.

Quang cảnh buổi họp báo thường kỳ tháng 1/2026 Bộ Khoa học và Công nghệ.

Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học; đưa khoa học công nghệ vào từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương, từng doanh nghiệp;

Muốn đột phá về công nghệ, phải bắt đầu từ con người và cơ chế, phải có cơ chế trọng dụng nhân tài; cơ chế đánh giá dựa trên sản phẩm; cơ chế tài chính linh hoạt; cơ chế hợp tác công tư; cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học gắn với yêu cầu phát triển. 

Khoa học, công nghệ phải đi vào đời sống, phục vụ người dân, nâng năng suất lao động, giảm chi phí xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, hình thành tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn dân.

Đổi mới sáng tạo cần tập trung vào hỗ trợ đổi mới công nghệ, thử nghiệm các công nghệ mới cho các doanh nghiệp; đổi mới sáng tạo còn là đổi mới mô hình quản trị và kinh doanh dựa trên công nghệ, mang lại giá trị lớn. 

Mỗi bộ ngành, địa phương cần có ít nhất một trung tâm đổi mới sáng tạo đóng vai trò là các hạt nhân để phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, là đầu mối huy động, kết nối các nguồn lực để triển khai hoạt động đổi mới sáng tạo.

Với nội dung "đột phá", Bộ KH&CN xác định chuyển đổi số phải tạo ra thay đổi thực chất trong điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Năm 2026, việc triển khai sẽ bám sát Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 57, làm rõ trách nhiệm từng cơ quan, từng cá nhân, gắn chỉ tiêu/KPI và theo dõi trên hệ thống để đánh giá kết quả, nhất là trách nhiệm người đứng đầu.

Trọng tâm là thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ, liên thông; phát triển hạ tầng và dữ liệu dùng chung, hướng tới các mục tiêu cụ thể như phủ sóng 5G đạt 70% dân số, 100% cán bộ cấp xã có thiết bị và chữ ký số, 100% hồ sơ công việc ở các cấp xử lý điện tử, đồng thời hoàn thành vận hành Trung tâm dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu, nền tảng dùng chung.

Bên cạnh đó, Bộ cũng phối hợp xây dựng nền tảng AI hỗ trợ công vụ phạm vi quốc gia, hướng tới tăng năng suất lao động khu vực công.