Linh vật ngựa trong văn hóa Việt

Trong văn hóa phương Đông, ngựa là một trong 12 con giáp (Ngọ), biểu trưng cho sự tận tụy, gần gũi, thành công. Hình ảnh ngựa tung vó phi nước đại còn thể hiện tinh thần tự do, niềm kiêu hãnh và khát vọng không ngừng vươn lên. Chính những giá trị tinh thần ấy đã khiến ngựa sớm trở thành nguồn cảm hứng trong nghệ thuật tạo hình.

Trong chu kỳ 12 con giáp, ngựa đứng ở vị trí thứ 7 như định sẵn vận mệnh cao quý cho loài vật này trong quan niệm dân gian. Ngựa không chỉ là một con vật nuôi mà còn là người bạn đồng hành, là hiện thân của tinh thần bất khuất và khát khao tự do.

Xuân Bính Ngọ 2026, hình tượng ngựa xuất hiện với nhiều phong cách đa dạng, từ truyền thống đến hiện đại, từ chất liệu dân dã đến công nghệ cao… gửi gắm lời chúc “mã đáo thành công”, thể hiện khát vọng phát triển, tinh thần đổi mới của từng địa phương trong năm mới.

Ngựa là loài vật được biểu tượng cho sự mạnh mẽ, thành công, kiên nhẫn, trung thành và những điều tích cực hướng về phía trước. Vì thế hình ảnh con ngựa mang một ý nghĩa tinh thần rất phong phú và được văn hóa dân tộc ta đón nhận một cách tích cực. Ngựa cũng tượng trưng cho sự phóng khoáng, tự do, không bị ràng buộc bởi giới hạn nào. hình ảnh con ngựa đã đi sâu vào tiềm thức của nhân dân ta, trở thành một phần trong cuộc sống của Nhân dân, “đi vào” lời thơ, lời văn và cả trong kho tàng thành ngữ, tục ngữ. Những câu thành ngữ về con ngựa hay những câu tục ngữ về ngựa vô cùng thân thuộc, dễ nhớ, dễ hiểu và mãi khắc sâu trong văn hóa của dân tộc Việt Nam ta.

Hình tượng con ngựa từ lâu đã hiện diện trong văn hóa, hội họa, điêu khắc... Con ngựa có những đặc điểm rất riêng, rất nổi bật, đặc biệt là quen thuộc và gần gũi với con người.

Trong mỹ thuật dân gian Việt Nam, hình ảnh 12 con giáp xuất hiện từ khá sớm trong kiến trúc đình chùa, lăng tẩm, trên đồ gốm và đặc biệt là ở các dòng tranh dân gian như Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng hay tranh làng Sình. Mỗi con vật vừa mang chức năng trang trí, vừa ẩn chứa quan niệm về vũ trụ, nhân sinh và đời sống xã hội.

Riêng hình tượng ngựa thường được khắc họa trong những hoạt cảnh cụ thể, gắn với cốt truyện và thông điệp rõ ràng. Tiêu biểu có thể kể đến ngựa hồng trong tranh Đông Hồ nổi tiếng "Đám cưới chuột" với hình ảnh chú rể chuột vênh váo, nghênh ngang cưỡi ngựa, một chi tiết châm biếm nhẹ nhàng, phản ánh sinh động góc nhìn hóm hỉnh của dân gian về xã hội.

Từ nền tảng dân gian, hình tượng con ngựa tiếp tục bước vào không gian huyền thoại và sử thi, tiêu biểu là hình tượng Thánh Gióng. Có thể nói, hình tượng ngựa gắn với Thánh Gióng trở thành biểu tượng của tinh thần yêu nước, sức mạnh đoàn kết và khát vọng vươn lên của dân tộc, đặc biệt được khai thác mạnh mẽ trong các giai đoạn lịch sử nhiều biến động của thế kỷ XX.

Trong đời sống hàng ngày của người dân Việt Nam xưa, ngựa là con vật tuy không phổ biến nhưng tương đối quen thuộc. Với nền văn hóa mà nghề nông đóng vai trò chủ đạo đã làm cho cuộc sống của người dân gắn bó với con trâu, con ngựa rất nhiều cả về đời sống tinh thần lẫn vật chất. 

Trong văn hóa người Việt, con ngựa gắn liền với những cuộc chiến tranh vệ quốc và đa phần xuất hiện trong lao động, sản xuất.