Thuế 150 ngày của Mỹ: “Khoảng thở” ngắn ngủi trước một đợt siết lớn?

Giảm thuế tạm thời, nhưng chính sách đang được “viết lại”

Những tuần gần đây, việc Mỹ áp dụng mức thuế tạm thời trong 150 ngày khiến không ít doanh nghiệp xuất khẩu kỳ vọng áp lực sẽ phần nào giảm bớt. Tuy nhiên, tại hội thảo “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ” diễn ra sáng 25/3 do Trung tâm Xúc tiến Thương mại Tp.HCM (ITPC) phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI-HCM) tổ chức, các chuyên gia cho rằng cách nhìn này có phần đơn giản.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Tp.HCM (ITPC).

Tại chương trình, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm xúc tiến Tp.HCM (ITPC) chi biết: “Chính sách 150 ngày được xác định là giai đoạn chuyển tiếp trong điều hành thương mại của Hoa Kỳ. Tính tạm thời về mặt thời hạn không đồng nghĩa với ổn định về mặt chính sách. Trong bối cảnh chính sách được triển khai trên diện rộng, yêu cầu theo dõi sát diễn biến và chuẩn bị kịch bản sau 150 ngày trở nên đặc biệt quan trọng, nhất là đối với các ngành hàng có mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Hoa Kỳ và các chuỗi cung ứng có cấu trúc phức tạp. Vì vậy, việc chủ động phân tích, dự báo và tổ chức ứng phó sớm trong giai đoạn này là cơ sở để giảm thiểu rủi ro gián đoạn đơn hàng và hạn chế tác động bất lợi đến hoạt động sản xuất - xuất khẩu trong thời gian tới”.

Tuy nhiên, theo bà Dương Hồng Loan, Viện trưởng Viện Sáng kiến Việt Nam nhìn nhận cách hiểu này có phần đơn giản hóa bản chất vấn đề.

Bà Dương Hồng Loan, Viện trưởng Viện Sáng kiến Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là cơ chế này không nhằm ổn định thị trường, mà đóng vai trò như một “cầu nối” sau các xung đột pháp lý và chính sách, đồng thời tạo ra khoảng thời gian để phía Mỹ thu thập dữ liệu, hoàn thiện lập luận và chuẩn bị cho những bước đi tiếp theo.

Theo bà Loan, đây chỉ là một cơ chế tạm thời mang tính pháp lý, nhằm tạo khoảng thời gian để phía Mỹ xử lý các vấn đề còn tranh cãi và xây dựng nền tảng cho chính sách dài hạn. “150 ngày không phải là khoảng nghỉ. Đó là thời gian để họ chuẩn bị cho những bước đi tiếp theo, có thể chặt chẽ và khắt khe hơn”, bà nói.

Phân tích sâu hơn, Giáo sư Trần Ngọc Anh, Đại học Indiana, Hoa Kỳ cho biết chính sách này xuất hiện sau một biến động pháp lý lớn tại Mỹ, buộc chính quyền phải chuyển sang cách tiếp cận mới: áp dụng thuế tạm thời trong ngắn hạn, đồng thời chuẩn bị các công cụ pháp lý để thay thế trong dài hạn.

Điều này tạo ra một nghịch lý: mức thuế trước mắt có thể giảm, nhưng về tổng thể, rủi ro chính sách lại đang tăng lên. Bởi sau 150 ngày, các biện pháp thương mại có thể được thiết kế lại theo hướng rõ ràng hơn và cũng khó “né” hơn.

Giáo sư Trần Ngọc Anh, ĐH Indiana, Hoa Kỳ trả lời trực tuyến tại chương trình.

Không chỉ yếu tố pháp lý, bối cảnh quốc tế cũng đang tác động mạnh đến chính sách thuế. Biến động địa chính trị và giá năng lượng khiến Mỹ phải cân nhắc giữa mục tiêu bảo hộ thương mại và kiểm soát lạm phát. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây chỉ là yếu tố kìm hãm tạm thời, không làm thay đổi xu hướng siết chặt về lâu dài.

150 ngày là cơ hội cuối để doanh nghiệp “tự cứu mình”

Nếu nhìn từ góc độ doanh nghiệp, giai đoạn 150 ngày hiện nay giống như một “khoảng thở” ngắn ngủi. Nhưng theo các chuyên gia, đây cũng chính là bài kiểm tra năng lực thích ứng.

Bà Dương Hồng Loan cho rằng điều đáng lo không phải là thuế cao hay thấp, mà là việc doanh nghiệp có đủ khả năng chứng minh và giải trình khi bị áp thuế hay không. Trong bối cảnh Mỹ ngày càng siết chặt các yêu cầu kỹ thuật, mọi thông tin liên quan đến sản phẩm, từ nguyên liệu, lao động đến quy trình sản xuất - đều phải minh bạch và có thể truy xuất.

“Nếu không có dữ liệu, không hiểu luật chơi, doanh nghiệp sẽ không có gì để nói khi bị áp thuế”, bà Loan nhấn mạnh.

Trong khi đó, theo GS Trần Ngọc Anh, đây cũng là “giai đoạn mở ra cơ hội” khi doanh nghiệp có thể tận dụng để đẩy hàng, xử lý tồn kho và tái cơ cấu chiến lược trước khi chính sách mới hình thành. Tuy nhiên, cơ hội này không dành cho tất cả.

Với mức thặng dư thương mại lớn, Việt Nam đang nằm trong nhóm có nguy cơ bị theo dõi chặt chẽ hơn. Những ngành như dệt may, da giày hay gỗ không chỉ chịu áp lực thuế, mà còn đối mặt với yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc. Chỉ cần không chứng minh được chuỗi cung ứng, hàng hóa có thể bị giữ ngay tại cửa khẩu.

Đại diện chủ doanh nghiệp về nội thất đặt câu hỏi về vấn đề thuế quan.

Trả lời câu hỏi của doanh nghiệp nội thất về cách thích ứng với chính sách thuế, Giáo sư Trần Ngọc Anh cho rằng giai đoạn 150 ngày không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội để ngành nội thất Việt Nam tái cấu trúc theo hướng phù hợp hơn với xu thế thương mại mới.

Theo ông, trong bối cảnh các biện pháp thuế của Mỹ có thể tiếp tục được duy trì hoặc thậm chí siết chặt hơn, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào việc “né thuế”, mà cần chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất. Một trong những hướng đi thực tế là đẩy mạnh mô hình OEM (gia công sản xuất), đồng thời từng bước xây dựng năng lực thiết kế, phát triển sản phẩm riêng để nâng giá trị gia tăng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến các tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến chuỗi cung ứng, nhất là các chứng chỉ như FSC hay các yêu cầu về phát triển bền vững. Đây không chỉ là điều kiện để đáp ứng thị trường Mỹ mà còn là “tấm vé” để mở rộng sang các thị trường lớn khác như châu Âu.

Giáo sư cũng nhấn mạnh, ngành nội thất cần chuyển từ tư duy sản xuất đơn thuần sang cung cấp giải pháp toàn diện, từ thiết kế, vật liệu đến không gian sống. Việc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đứng ở khâu gia công, sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro khi chính sách thuế thay đổi.

Ở góc độ vĩ mô, ông cho rằng việc Mỹ theo đuổi các mục tiêu thuế quan là xu hướng khó đảo ngược, do đó cả Nhà nước và doanh nghiệp đều phải chuẩn bị tâm thế thích ứng dài hạn. Trong đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tuân thủ và minh bạch hóa chuỗi cung ứng, còn chính sách trong nước cần hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình, đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một khu vực xuất khẩu.

Sau mốc 150 ngày, chính sách có thể rẽ theo nhiều hướng khác nhau, nhưng điểm chung là mức độ bất định sẽ còn cao. Điều đó đồng nghĩa, doanh nghiệp không thể chờ đợi một “kịch bản rõ ràng”, mà phải chủ động chuẩn bị cho nhiều khả năng cùng lúc.

Mỹ áp thuế 10% với phần lớn hàng nhập khẩu, căng thẳng thương mại có thể gia tăng

Tổng thống Donald Trump áp mức thuế 10% đối với phần lớn hàng nhập khẩu trong 150 ngày, động thái được dự báo làm gia tăng sức ép và nguy cơ căng thẳng thương mại.