Siết chặt pháp lý và tăng chế tài để ngăn chặn sách giáo khoa giả

Thị trường sách giáo khoa thời gian qua tiếp tục ghi nhận tình trạng sách giả, sách in lậu xuất hiện tràn lan dưới nhiều hình thức. Không chỉ được bày bán tại các cửa hàng nhỏ lẻ, sách giả còn len lỏi lên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, khiến người tiêu dùng khó phân biệt.

Theo ông Nguyễn Chí Bính - Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, tình trạng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho các đơn vị xuất bản mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ hệ sinh thái giáo dục.

"Sách giáo khoa giả làm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, triệt tiêu động lực sáng tạo của tác giả, gây thất thu ngân sách và làm rối loạn thị trường phát hành. Chỉ cần sai sót về ký hiệu, nội dung hay dữ liệu cũng có thể dẫn đến hiểu sai kiến thức, gây hệ lụy lâu dài cho người học", ông Bình chia sẻ.

Thực tế cho thấy, sách giả ngày càng được làm tinh vi, khó nhận biết bằng mắt thường. Nhiều phụ huynh vì tâm lý tiết kiệm chi phí hoặc thiếu thông tin đã vô tình mua phải sách kém chất lượng, dẫn đến "tiền mất, tật mang"", ông Bình cho biết.

Theo ông Bình, đối với các NXB nói chung và NXB Giáo dục Việt Nam nói riêng, sách giả gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế, giảm sút về doanh thu, do các ấn phẩm này thường được bán với chiết khấu cao vì không phải trả các chi phí như bản quyền, dạy thực nghiệm, giới thiệu, tập huấn…

"Bên cạnh thiệt hại về kinh tế, SGK giả ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, thương hiệu của NXB Giáo dục Việt Nam do chất lượng in kém, có sai sót về nội dung, hình thức; giáo viên, học sinh không thể truy cập để sử dụng các học liệu số được NXB Giáo dục Việt Nam cung cấp. Độc giả khi mua phải những ấn phẩm này cũng sẽ mất lòng tin vào chất lượng sách nói chung", ông Bình chia sẻ.

Ông Nguyễn Chí Bính - Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Trước thực trạng đó, ông Bình cho rằng việc hoàn thiện hành lang pháp lý là một trong những giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn tận gốc tình trạng này. Tuy nhiên, chỉ riêng yếu tố pháp luật là chưa đủ, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Đồng thời, để nâng cao nhận thức của bạn đọc, đặc biệt là với giáo viên, phụ huynh và các em học sinh trong việc nhận thức đúng và phân biệt SGK thật và giả, ông Bình cho biết NXB Giáo dục Việt Nam đã thực hiện nhiều biện pháp sau:

Thứ nhất, chú trọng tuyên truyền, nâng cao ý thức bạn đọc về tác hại của sách giả, sách lậu thông qua các buổi trưng bày nhận diện sách thật, sách giả.

Thứ hai, thường xuyên cử cán bộ tham gia hội nghị tập huấn nghiệp vụ phòng chống in lậu, các cuộc hội thảo về chống sách lậu, sách giả.

Thứ ba, thông qua kênh thông tin của NXB và các kênh thông tin đại chúng khác, NXB Giáo dục Việt Nam đã khuyến cáo các giáo viên, phụ huynh và học sinh tìm mua sách tại hệ thống phân phối chính thức của NXB Giáo dục Việt Nam, các công ty sách, thiết bị trường học địa phương không mua sách từ các nguồn trôi nổi trên thị trường, để tránh mua phải sách in lậu, sách giả.

Luật sư Nông Thị Thơ - Giám đốc Công ty Luật VITAM Law - Firm.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Nông Thị Thơ - Giám đốc Công ty Luật VITAM Law - Firm nhận định, quy định hiện hành vẫn còn những khoảng trống nhất định, đặc biệt trong việc kiểm soát hoạt động kinh doanh sách trên môi trường số. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các nền tảng thương mại điện tử chưa thực sự hiệu quả, khiến nhiều sản phẩm vi phạm vẫn tồn tại.

Theo nữ luật sư, cần tăng mức xử phạt đối với hành vi in ấn, phát hành sách giả, thậm chí xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc có tổ chức. 

"Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử trong việc kiểm duyệt, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm để tránh trở thành "kênh tiêu thụ" cho sách lậu.

Các giải pháp công nghệ cũng cần được triển khai nhằm hỗ trợ nhận diện sách thật - giả, như tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với sự nâng cao nhận thức của người tiêu dùng", bà Thơ nhận định.