Tổng thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn hai tuần, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đồng ý tạm dừng kế hoạch ném bom Iran trong hai tuần, sau lời đe dọa rằng "cả một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay" nếu Tehran không đáp ứng các yêu cầu của ông.

Tối thứ Ba, chỉ vài giờ sau cuộc tấn công đã được lên kế hoạch, ông Trump đã sử dụng nền tảng Truth Social để tuyên bố rằng ông đã thay đổi quyết định.

Ông ghi nhận vai trò trung gian hòa giải của Pakistan, nhưng cảnh báo rằng thỏa thuận này đi kèm với các điều kiện, cụ thể là Iran phải mở lại eo biển Hormuz.

"Dựa trên các cuộc hội đàm với Thủ tướng Shehbaz Sharif và Thống chế Asim Munir của Pakistan, trong đó họ yêu cầu tôi tạm dừng việc sử dụng vũ lực hủy diệt nhắm vào Iran tối nay, và với điều kiện Cộng hòa Hồi giáo Iran đồng ý Mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz, tôi đồng ý tạm ngừng việc ném bom và tấn công Iran trong thời hạn hai tuần", ông Trump viết .

Thông điệp được đăng tải trực tuyến lúc 6h32 chiều, giờ miền Đông Hoa Kỳ, chỉ chưa đầy một tiếng rưỡi trước thời hạn 8 giờ tối (00h00 GMT) mà Trump đặt ra cho cuộc tấn công.

Ngay sau thông điệp của Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận, một thỏa thuận sơ bộ đã đạt được.

Ông Araghchi viết: "Nếu các cuộc tấn công chống lại Iran chấm dứt, lực lượng vũ trang hùng mạnh của chúng ta sẽ ngừng các hoạt động phòng thủ".

"Trong thời gian hai tuần, việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ khả thi nhờ sự phối hợp với Lực lượng vũ trang Iran và có xem xét đến các hạn chế kỹ thuật".

Ông Araghchi cũng cảm ơn Pakistan về lời kêu gọi vào phút chót đình chỉ chiến dịch ném bom của Mỹ. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cũng ám chỉ trong một tuyên bố riêng rằng lệnh ngừng bắn có thể được gia hạn ngoài hai tuần ban đầu nếu các cuộc đàm phán diễn ra thuận lợi.

Dự kiến sẽ có thêm các cuộc đàm phán diễn ra tại Islamabad trong những tuần tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố động thái này sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif. (Ảnh:Getty/Tom Williams/CQ-Roll Call)

Những lời cảnh báo nghiêm trọng

Trước khi thông báo được đưa ra vào tối thứ Năm tuần trước, đã có những đồn đoán rằng ông Trump có thể gia hạn thời hạn như ông đã làm nhiều lần trong những tuần gần đây.

Tuy nhiên, căng thẳng đã leo thang vào thứ Ba này khi thời hạn chót đến gần và sau khi chính ông Trump đăng thông điệp đe dọa trên mạng xã hội sáng hôm đó.

"Cả một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay, không bao giờ được hồi sinh nữa", ông Trump viết. "Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra".

Ông nói thêm rằng hạn chót buổi tối sẽ đánh dấu "một trong những thời khắc quan trọng nhất trong lịch sử lâu dài và phức tạp của thế giới".

Trước đó, ông Trump từng đe dọa sẽ cho nổ tung các nhà máy điện, cầu và các cơ sở hạ tầng dân sự khác, những hành động mà nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng sẽ cấu thành tội ác chiến tranh.

Trong thông điệp tối thứ Ba (ngày 7/4), Tổng thống Mỹ một lần nữa tuyên bố chiến thắng trước Iran và cho biết Tehran đã đưa ra một đề xuất ngừng bắn khả thi.

"Đây sẽ là một thỏa thuận ngừng bắn hai chiều", ông Trump viết.

"Lý do chúng tôi làm vậy là vì đã đạt được và vượt qua tất cả các mục tiêu quân sự, và đang tiến rất xa trong việc đạt được một thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran, hòa bình ở Trung Đông. Chúng tôi đã nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran và tin rằng đó là một cơ sở khả thi để đàm phán".

Ông Trump giải thích rằng hai tuần tới sẽ được dành để hoàn tất thỏa thuận với Iran. Nhưng ông bày tỏ sự lạc quan rằng mọi bất đồng trước đây đã được giải quyết.

Ông Trump nói: "Hầu hết các vấn đề bất đồng trước đây giữa Hoa Kỳ và Iran đều đã được thống nhất".

"Thật vinh dự khi vấn đề tồn đọng lâu năm này sắp được giải quyết", ông nói thêm.

Phản ứng của Israel?

Phóng viên Osama Bin Javaid của Al Jazeera nhận định rằng thông báo mới nhất của ông Trump có khả năng được các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông hoan nghênh, những người đã chuẩn bị tinh thần cho một cuộc tấn công mạnh vào Iran và khả năng các cuộc phản công.

"Đó sẽ là một sự thở phào nhẹ nhõm lớn, từ toàn khu vực và cả bên ngoài. Bởi vì phương án thay thế quá khủng khiếp", phóng viên Bin Javaid nói.

"Mức độ lo lắng trong khu vực là vô cùng lớn, và ông Donald Trump là người duy nhất có thể xoa dịu nó".

Ban đầu, tuyên bố của ông Trump vấp phải sự hoài nghi và hoang mang tại Tehran, nơi một số người đặt câu hỏi về việc liệu bao nhiêu phần của cuộc xung đột sẽ được tạm dừng theo thỏa thuận ngừng bắn.

"Tôi không rõ, ít nhất là tôi không rõ, liệu ông ấy có đang tạm dừng hoàn toàn những gì đã diễn ra từ đầu cuộc xung đột hay chỉ là gia hạn thời hạn cho việc phá hủy hoàn toàn các nhà máy điện hạt nhân", phóng viên Mohamed Vall của Al Jazeera cho biết từ Tehran.

Cuộc xung đột đã diễn ra hơn năm tuần, kể từ khi Israel và Mỹ phát động cuộc tấn công quân sự chung chống lại Iran vào ngày 28/2.

Ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lập luận rằng cuộc tấn công là cần thiết để loại bỏ Iran như một mối đe dọa trong khu vực và ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân.

Ngay sau khi xung đột nổ ra, Iran đã tìm cách phong tỏa giao thông ở eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng vận chuyển gần 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới.

Điều đó đã khiến giá xăng tăng vọt trên toàn cầu, bao gồm cả ở Mỹ, nơi ông Trump phải đối mặt với những chỉ trích trong nước.

Trong nhiều tuần qua, ông Trump đã gây áp lực lên các đồng minh chủ chốt của Mỹ, bao gồm các thành viên NATO và các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc để cùng tham gia cuộc xung đột và mở lại eo biển.

Ông dự đoán rằng "nhiều quốc gia" sẽ điều tàu chiến, nhưng cho đến nay chưa có quốc gia nào thực hiện điều đó, ngoài các cuộc diễn tập phòng thủ.

Bắt đầu từ cuối tháng 3, ông Trump đã bắt đầu đe dọa lưới điện năng lượng của Iran nếu eo biển không được mở cửa trở lại.

Nhưng mỗi lần như vậy, ông Trump lại lùi ngày tấn công theo kế hoạch. Ngày 23/3, ông hoãn cuộc tấn công trong 5 ngày, viện dẫn lý do đàm phán có tiến triển. Sau đó, vào ngày 26/3, khi thời hạn đó đến gần, ông ta lại tuyên bố trì hoãn thêm một lần nữa cho đến đầu tháng Tư.

Các chuyên gia cho rằng việc hoãn 2 tuần đặt ra những câu hỏi quan trọng, bao gồm cả việc liệu Israel có tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn mà ông Trump đã đồng ý hay không.

"Nhìn chung, Israel có xu hướng tuân theo chỉ đạo của chính quyền hiện tại, mặc dù một số người cho rằng chính quyền này tham chiến là do sự thúc giục của Israel", phóng viên Mike Hanna của Al Jazeera cho biết.

Vẫn còn những lo ngại dai dẳng về việc liệu Israel có chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Hezbollah ở Lebanon, cũng như các đồng minh khu vực khác của Iran.

Trita Parsi, Phó Chủ tịch Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm, cho biết Mỹ hoàn toàn có thể kiềm chế các cuộc tấn công của Israel trong khu vực, nhưng điều đó có thể phải trả giá về mặt chính trị đối với ông Trump và các đồng minh đảng Cộng hòa của ông.

Tuy nhiên, Parsi giải thích rằng Israel có thể không muốn mạo hiểm làm trái ý muốn của ông Trump, chỉ để rồi phải đối mặt một mình với Iran.

"Tôi không nghĩ rằng người Israel thực sự có thể tự duy trì cuộc xung đột với Iran mà không có sự hỗ trợ tích cực từ Mỹ. Và nếu họ làm điều đó trái với mong muốn của Mỹ, thì rõ ràng sẽ phải đối mặt với rủi ro rất lớn là Mỹ có thể sẽ không can thiệp vào cuộc chiến đó", ông nói.

"Việc Israel phải đối đầu với Iran một mình không phải là kịch bản mà họ muốn".

Thế Hải (Theo Aljazeera, CNN)