Hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) - Ảnh: VGP

Phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô

Trình bày Tờ trình về dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, luật được xây dựng và ban hành nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô.

Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

Cơ chế, chính sách phải vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Đồng thời, kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15, các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố; cơ chế, chính sách xử lý vướng mắc về pháp luật hoặc áp dụng cho từng dự án phù hợp với Thủ đô.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định, việc xây dựng hồ sơ dự án Luật đã tuân thủ chặt chẽ, đầy đủ trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Theo đó, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp tổ chức đánh giá tình hình triển khai thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, tổng hợp kinh nghiệm quốc tế; đề xuất đưa dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026; thực hiện rà soát các chủ trương, đường lối của Đảng, các VBQPPL, điều ước quốc tế có liên quan; tổ chức các buổi làm việc với các Bộ liên quan; các chuyên gia, nhà khoa học; lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Luật; nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội.

Bố cục của dự thảo Luật gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15).

Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ

Thẩm tra về dự án luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 với những lý do và quan điểm xây dựng như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Việc sửa đổi nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các điều ước quốc tế có liên quan.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền cho thành phố Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Theo đó, dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo 3 nhóm nội dung chính gồm: Hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô. Tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững. Huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể

Để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của dự thảo Luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật được nêu trong Nghị quyết số 66-NQ/TW và nhiều kết luận, chỉ đạo gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị.

Đồng thời tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố) trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục và yêu cầu ban hành đối với các văn bản có nội dung khác với quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên theo hướng bảo đảm công khai, minh bạch, có cơ chế tiếp nhận, phản hồi ý kiến đóng góp và đánh giá hiệu quả sau ban hành; bổ sung một số nguyên tắc cần được bảo đảm khi ban hành nghị quyết thí điểm như thực hiện tham vấn các cơ quan trung ương, có cơ chế điều chỉnh, gia hạn hoặc chấm dứt thí điểm và nghiên cứu áp dụng cơ chế "tự chấm dứt" sau thời hạn nhất định nếu không được đánh giá là hiệu quả.

Làm rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, nhất là các nội dung về quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường và xử lý các điểm nghẽn, các chính sách trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo hướng vừa bảo đảm tính đặc thù, vượt trội song vẫn bảo đảm yêu cầu về tính khả thi, tính ổn định, lâu dài của chính sách, nhất là đối với các nội dung có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân.

Làm rõ điều kiện, giới hạn và cơ chế kiểm soát đối với các chính sách tài chính, đầu tư, tài nguyên nhằm bảo đảm tính linh hoạt nhưng không trùng lặp và hạn chế rủi ro; đánh giá kỹ tác động đối với ngân sách để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương; hoàn thiện chính sách đất đai theo hướng minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan và nâng cao yêu cầu về trách nhiệm giải trình.

Bổ sung cơ chế để các địa phương tham gia liên kết, phát triển vùng Thủ đô được hưởng chính sách phù hợp, bảo đảm hiệu quả triển khai; làm rõ phạm vi, nguồn lực và cơ chế vận hành Quỹ phát triển vùng, tránh phát sinh gánh nặng ngân sách.

Quy định cụ thể trách nhiệm, thời hạn và nội dung báo cáo trong công tác giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình trong quá trình thi hành pháp luật; làm rõ căn cứ đình chỉ, bãi bỏ văn bản và thiết kế cơ chế miễn, loại trừ trách nhiệm pháp lý theo hướng có thể kiểm chứng và tránh bị lợi dụng; tiếp tục rà soát các quy định chuyển tiếp để bảo đảm tính liên tục của chính sách và tách bạch rõ với các cơ chế, chính sách đặc thù.

Nguyễn Hoàng

Tham khảo thêm

Quốc hội phê chuẩn bổ nhiệm 6 Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và thành viên Chính phủ

Tham khảo thêm

Sáng nay (8/4): Quốc hội tiếp tục thực hiện công tác nhân sự; phê chuẩn việc bổ nhiệm Phó Thủ tướng Chính phủ, các thành viên Chính phủ

Tham khảo thêm

Chủ tịch Quốc hội trao Nghị quyết của Quốc hội bầu Tổng Kiểm toán Nhà nước

Tham khảo thêm

Thông cáo báo chí ngày làm việc thứ hai Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI

Tham khảo thêm

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trao quyết định cho các Phó Chủ tịch Quốc hội khóa XVI