Đầu tư công trung hạn: Nguồn lực then chốt cho mục tiêu tăng trưởng

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Dự kiến tổng vốn đầu tư công trung hạn 5 năm tới là 8,22 triệu tỷ đồng

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn (2021-2025) đã đạt và vượt 5/5 chỉ tiêu đề ra. Trong đó, trên cơ sở tổng mức vốn 2,87 triệu tỷ đồng và các nguyên tắc, tiêu chí được phê duyệt, Chính phủ đã giao vốn ngân sách Trung ương cho 4.652 dự án, giảm 1/2 so giai đoạn trước. Ước giải ngân đến hết năm 2025 đạt 3,02 triệu tỷ đồng (cao hơn so với kế hoạch do ngân sách địa phương giao tăng thêm từ nguồn tăng thu, thu tiền sử dụng đất).

Về dự kiến Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, về một số chỉ tiêu cụ thể, đầu tư công chiếm 20-22% tổng chi đầu tư phát triển toàn xã hội; tỉ trọng chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 40% tổng chi ngân sách nhà nước; tăng cường hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, phấn đấu giảm hệ số sử dụng vốn (ICOR); giảm số lượng dự án khoảng 30% so với giai đoạn 2021-2025 để tăng quy mô và hiệu quả dự án; phấn đấu tỉ lệ giải ngân đạt trên 95% kế hoạch vốn được giao.

Dự kiến, tổng mức vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) giai đoạn 2026-2030 là 8,22 triệu tỷ đồng, bao gồm vốn ngân sách Trung ương 3,8 triệu tỷ đồng; vốn ngân sách địa phương 4,42 triệu tỷ đồng.

Để bảo đảm hoàn thành các mục tiêu của đầu tư công trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ đề xuất một số giải pháp: Lựa chọn dự án đầu tư công trên cơ sở đánh giá, hạch toán đầy đủ hiệu quả kinh tế, tài chính và hiệu quả kinh tế-xã hội, đóng góp vào an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh; tiếp tục nâng cao chất lượng thể chế quản lý đầu tư công; các bộ, địa phương, đơn vị sử dụng vốn phải phát huy trách nhiệm cao nhất trong tổ chức thực thi kế hoạch qua từng khâu, từng bước để đẩy nhanh tiến độ.

Đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền, đi đôi với phối hợp, giám sát, kiểm tra, đánh giá; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa đầu tư công với đầu tư xã hội. Hợp tác, vay vốn nước ngoài, vốn trái phiếu dài hạn, vốn của nhân dân, doanh nghiệp, kết hợp với NSNN để triển khai các dự án lớn.

Bảo đảm tính chủ động ứng phó với các tình huống phát sinh

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban cơ bản thống nhất về quan điểm, mục tiêu, định hướng xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 như đã nêu trong Báo cáo của Chính phủ.

Đồng thời nhấn mạnh, Kế hoạch đầu tư công trung hạn cần bám sát mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030 được Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thông qua, phát huy vai trò đầu tư công tiếp tục là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội; tuân thủ Hiến pháp, pháp luật về NSNN và đầu tư công; phù hợp với Kế hoạch phát triển và quy hoạch ngành, lĩnh vực được phê duyệt; phù hợp với khả năng thu NSNN hằng năm.

Chính phủ cần đánh giá toàn diện, kỹ lưỡng bối cảnh và những tác động của tình hình thế giới hiện nay đến Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để có phương án, kịch bản ứng phó phù hợp, hiệu quả. Cần bám sát quy định về các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn đầu tư công nguồn NSNN giai đoạn 2026-2030 theo quy định của Luật Đầu tư công và Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15 và Nghị quyết 120/2026/UBTVQH15, khắc phục những tồn tại, hạn chế trong giai đoạn 2021-2025.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, việc xây dựng Kế hoạch đầu tư công trung hạn cần bảo đảm gắn kết giữa phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh, ưu tiên đầu tư với các vùng chiến lược, vùng trọng điểm về quốc phòng, an ninh, vừa phát triển kinh tế, vừa tạo thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc.

Bên cạnh đó, cần chú trọng vào các công trình lưỡng dụng vừa phục vụ dân sinh, vừa phục vụ quốc phòng, an ninh; không ảnh hưởng đến ngân sách cho các dự án trọng điểm, ưu tiên đầu tư cho hiện đại hóa quân đội, công an, xây dựng cơ sở vật chất huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, khu kinh tế kết hợp quốc phòng, xây dựng trụ sở cho các đơn vị khu vực phòng thủ sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.

Về dự kiến vốn đầu tư công từ nguồn NSNN, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, Chính phủ đề xuất tổng mức vốn đầu tư công từ nguồn NSNN cao hơn nhiều so với giai đoạn trước, dự kiến thu NSNN tăng gấp 1,7 lần, tỉ trọng chi đầu tư phát triển dự kiến khoảng 40% NSNN, cao gấp 1,3 lần kế hoạch giai đoạn 2021-2025 nhằm bảo đảm yêu cầu bố trí vốn đầu tư công cho tăng trưởng kinh tế "hai con số" (khoảng 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội) và đáp ứng nhu cầu vốn lớn của các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng quốc gia, chương trình, nhiệm vụ, dự án trọng điểm được xác định tại văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV...

Để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững, Kế hoạch đầu tư công trung hạn cần được rà soát kỹ lưỡng trên cơ sở huy động, phân bổ và quản lý sử dụng vốn tiết kiệm, bảo đảm hiệu quả kinh tế-xã hội, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và phát huy tối đa vai trò dẫn dắt, kích hoạt các nguồn lực ngoài nhà nước.

Việc cân đối được nguồn vốn trong thời gian tới là thách thức rất lớn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhất là duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong cả giai đoạn 5 năm 2026-2030. Vì vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ, báo cáo cụ thể về căn cứ để xây dựng tổng mức vốn kế hoạch của giai đoạn 2026-2030 để bảo đảm tính khả thi của kế hoạch.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng lưu ý, cần tăng cường các giải pháp dự phòng rủi ro, xây dựng các kịch bản tăng trưởng để dự kiến kế hoạch bảo đảm tính chủ động ứng phó đối với các tình huống phát sinh; tiếp tục rà soát thận trọng nguồn thu, khả năng vay nợ để bảo đảm tính khả thi của kế hoạch, xây dựng dự toán chi hằng năm phải dựa trên cơ sở thu NSNN thực tế từ thực lực của nền kinh tế, vay đầu tư trong khả năng trả nợ, không tạo áp lực trả nợ quá lớn cho giai đoạn sau.

Ngoài ra, cần tăng cường các giải pháp thu hút đầu tư tư nhân, đầu tư theo hình thức PPP đối với các dự án phát triển hạ tầng, tránh áp lực sử dụng vốn đầu tư công quá lớn, vượt quá khả năng cân đối nguồn lực của ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Diệu Anh