Khu kinh tế tự do: Lựa chọn táo bạo để Hưng Yên bứt tốc

Sự táo bạo cần thiết

Năm 2026, tỉnh Hưng Yên đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng, phấn đấu GRDP đạt mức 11–12%. Trong đó, khu vực công nghiệp tiếp tục được xác định là động lực chủ yếu, giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương.

Một trong những trọng tâm nổi bật trong chiến lược phát triển công nghiệp của tỉnh là việc thành lập Khu kinh tế tự do. Bước đi này được đánh giá là táo bạo bởi, dù mô hình khu kinh tế tự do đã được nhiều quốc gia trên thế giới triển khai, song tại Việt Nam đây vẫn là mô hình chưa có tiền lệ.

Thực tế, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể, toàn diện về cơ chế, chính sách cũng như mô hình quản lý, vận hành đối với khu kinh tế tự do. Đến nay, tham chiếu thực tiễn cho Hưng Yên trong việc này mới chỉ có Đà Nẵng và Hải Phòng được Quốc hội cho phép thực hiện thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có đề cập đến khu thương mại tự do – một mô hình có nhiều đặc điểm giống với khu kinh tế tự do nhưng chưa hoàn toàn tương đồng.

Điều này cho thấy việc xây dựng Khu kinh tế tự do tại Hưng Yên không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế đơn thuần, mà còn đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy thể chế, hoàn thiện khung pháp lý và chấp nhận thử nghiệm những mô hình quản trị mới trong thực tiễn.

Năm 2026, tỉnh Hưng Yên đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP đạt mức 11–12%.

Tuy nhiên, sự táo bạo của Hưng Yên lại có thể là điều cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030, việc tìm kiếm và kiến tạo những động lực phát triển mới không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết.

Hơn nữa, Hưng Yên vốn dĩ cũng không phải là “tay ngang” trong phát triển công nghiệp. Sau khi sáp nhập hai tỉnh Hưng Yên và Thái Bình, tỉnh Hưng Yên mới trở thành một trung tâm công nghiệp chiến lược của Đồng bằng sông Hồng. 

Sự kết hợp giữa nền tảng hạ tầng công nghiệp sẵn có và lợi thế kinh tế biển tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp, logistics tương đối hoàn chỉnh, gia tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp xanh và công nghệ cao. Chính nền tảng này mang lại “độ tự tin” cần thiết để Hưng Yên dám theo đuổi những thử nghiệm chính sách mang tính đột phá.

Mặt khác, dù các tiền lệ trong nước còn hạn chế, song kinh nghiệm quốc tế lại hết sức phong phú, cung cấp nhiều bài học thực tiễn quan trọng cho Hưng Yên trong quá trình thiết kế và vận hành mô hình khu kinh tế tự do. 

Thành công của các mô hình khu kinh tế tự do ở các nước như Incheon (Hàn Quốc), Thâm Quyến (Trung Quốc), Jebel Ali (UAE),...đã chứng minh rằng, nếu được thiết kế đúng và vận hành hiệu quả, đây có thể trở thành “bệ phóng” cho tăng trưởng đột phá, nâng tầm năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hướng đi của Hưng Yên cũng không hề đơn độc khi nhiều địa phương cũng đang hướng đến mô hình kinh tế này. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã bổ sung quy định liên quan đến việc phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới. Trong khi đó, Phú Thọ cũng đang nghiên cứu Đề án Khu thương mại tự do (ETZ) trên địa bàn tỉnh. 

Ở tầm vĩ mô, Chính phủ Việt Nam đang đẩy nhanh việc xây dựng đề án khu thương mại tự do. Theo tính toán của Bộ Tài chính – cơ quan được giao chủ trì xây dựng đề án, đến năm 2030, cả nước có thể hình thành khoảng 6–8 khu thương mại tự do và các mô hình tương tự tại những địa phương có điều kiện thuận lợi; đến năm 2045, con số này dự kiến tăng lên 8–10 khu đạt chuẩn quốc tế, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và đóng góp khoảng 15–20% GDP.

Những động thái này cho thấy, việc Hưng Yên tiên phong đề xuất mô hình khu kinh tế tự do không chỉ là bước đi riêng lẻ, mà đang nằm trong một xu hướng chính sách lớn hơn, phản ánh nỗ lực tìm kiếm các cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.

Kiến tạo không gian tăng trưởng mới 

Theo đề án được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên thông qua, khu kinh tế tự do Hưng Yên có quy mô diện tích hơn 30.000 ha, phát triển trên cơ sở Khu kinh tế Thái Bình và mở rộng thêm diện tích.

Khu kinh tế tự do được xây dựng theo mô hình khu kinh tế tích hợp, đa ngành, đa lĩnh vực, tập trung vào các ngành sản xuất công nghệ cao, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và dịch vụ hiện đại, hình thành một hệ sinh thái năng động. Đồng thời, trở thành một động lực và cực tăng trưởng mới của Hưng Yên cũng như khu vực phía Bắc.

Khu kinh tế tự do Hưng Yên sẽ tạo đột phá về tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và thu hút đầu tư chất lượng cao. Đồng thời là công cụ thể chế đặc biệt của quốc gia - nơi thử nghiệm mô hình quản trị, chính sách phát triển mới, thu hút đầu tư chiến lược và mở rộng không gian kinh tế vượt ra ngoài vùng kinh tế truyền thống, là hình mẫu tiên phong cho thế hệ khu kinh tế mới của Việt Nam năng động, tự do và sẵn sàng cạnh tranh toàn cầu.

Đề án đề xuất 12 nhóm với 31 cơ chế, chính sách. Trong đó có 18 chính sách tốt nhất của Việt Nam hiện nay và 13 chính sách đột phá theo đối chuẩn quốc tế. Việc xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, nổi trội cho Khu kinh tế tự do Hưng Yên sẽ được định hướng bởi nguyên tắc: Không tập trung vào việc mở rộng các ưu đãi thuế, phí truyền thống mà ưu tiên các giải pháp tạo môi trường đầu tư, kinh doanh hấp dẫn và hiệu quả hơn, bảo đảm khả năng cạnh tranh ở tầm quốc tế. Cùng với đó, được thiết kế phù hợp với định hướng phát triển không gian và ngành nghề, lấy nhu cầu và những rào cản đối với nhà đầu tư làm trung tâm thiết kế chính sách.

Thực tế, Hưng Yên hiện có lợi thế nằm trong tam giác tăng trưởng phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh). Việc hình thành Khu kinh tế tự do sẽ giúp tỉnh Hưng Yên tận dụng tối đa hạ tầng giao thông kết nối như cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, đường vành đai 4 vùng Thủ đô và hệ thống cảng biển lân cận. Điều này tạo ra một lực đẩy cộng hưởng, đưa Hưng Yên trở thành thỏi nam châm thu hút các tập đoàn đa quốc gia và dòng vốn FDI chất lượng cao.

Lãnh đạo tỉnh Hưng Yên kỳ vọng, Khu kinh tế tự do sẽ là chủ lực cho sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh Hưng Yên trong thời gian tới. Khu kinh tế tự do Hưng Yên được định vị là một cực tăng trưởng thế hệ mới, tạo ra đột phá về tăng trưởng kinh tế, năng suất và thu hút đầu tư chất lượng cao.

Khu kinh tế tự do được xây dựng theo mô hình khu kinh tế tích hợp, đa ngành, đa lĩnh vực, tập trung vào các ngành sản xuất công nghệ cao, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và dịch vụ logistics, hình thành một hệ sinh thái năng động

Bày tỏ đặc biệt quan tâm đến Khu kinh tế tự do Hưng Yên, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội, rất hoan nghênh sáng kiến và nỗ lực của Hưng Yên. 

Trong bối cảnh chủ trương của Đảng đã rất rõ, kiên định tăng trưởng kinh tế “hai con số”, việc Hưng Yên chủ động, tiên phong xây dựng Đề án khu kinh tế tự do là hành động tích cực, thể hiện sự cụ thể hóa tinh thần, giải pháp của Đại hội Đảng toàn quốc cũng như Đại hội Đảng bộ tỉnh.

“Tôi đánh giá cao nỗ lực, tính tiên phong và sự chủ động này”, ông Hiếu nhấn mạnh và chỉ ra, để đảm bảo hơn khi triển khai trên thực tiễn, các chính sách trong Đề án đều mới và táo bạo, do đó bộ máy phải có năng lực chuyên môn và nguồn lực đủ mạnh để thực hiện hiệu quả. Đây là điều kiện rất quan trọng đảm bảo sự thành công của Đề án. 

Bên cạnh đó, ông Hiếu cũng nêu quan điểm, tỉnh cần tiếp tục đẩy mạnh tham vấn các nhà quản lý, các cộng đồng doanh nghiệp “để gạn đục khơi trong”, chắt lọc những ý kiến xác đáng để bổ sung trong quá trình hoàn thiện mô hình. Việc lắng nghe nhu cầu thực tiễn sẽ giúp các giải pháp sát hơn với thực tế, đúng với nguyên tắc đặt ra là giải quyết các vướng mắc, bất cập từ thực tiễn.