Khắc phục triệt để tình trạng "nợ" văn bản hướng dẫn

Sáng 14/4, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội.

Còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành

Trình bày báo cáo kết quả giám sát, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, năm 2025, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Trưởng ngành đã có nhiều nỗ lực trong việc tổ chức triển khai xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật với khối lượng rất lớn văn bản quy định chi tiết (352 văn bản), giúp luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kịp thời đi vào cuộc sống.

Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga (Ảnh: Media Quốc hội).

Tuy nhiên, còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành theo quy định của luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó, có một số văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm; còn 47 điều, khoản được giao quy định chi tiết của 21 luật, nghị quyết chưa được ban hành; đáng lưu ý, nhiều Luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết.

Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành tập trung thực hiện, khắc phục dứt điểm các hạn chế đã được chỉ ra trong báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, trong đó cần thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị từ các kỳ giám sát trước chưa hoàn thành; khẩn trương ban hành theo thẩm quyền văn bản quy định chi tiết đối với 47 điều, khoản chưa được ban hành trong năm 2025.

Tăng cường công tác tự kiểm tra và kiểm tra

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho hay, năm 2025 khối lượng công việc xây dựng pháp luật khi Quốc hội rất lớn, thông qua rất nhiều luật, dẫn đến số lượng các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành tăng lên đáng kể. Một trong những nguyên nhân dẫn đến áp lực này là sự thay đổi trong tư duy làm luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội dự báo năm 2026 khối lượng công việc sẽ còn lớn hơn nữa. Số liệu thực tế cho thấy, trong năm 2025 Quốc hội ban hành 89 luật, nhưng chỉ có 25 luật có hiệu lực trước ngày 31/12/2025. Như vậy, phần lớn các luật này sẽ bắt đầu có hiệu lực và cần văn bản hướng dẫn trong năm 2026. 

Bối cảnh này đòi hỏi một sự đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật. 

Quang cảnh phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).

Về tình trạng chậm, nợ ban hành văn bản, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu thừa nhận, dù tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo đã có cải thiện, việc chậm nợ vẫn tồn tại và đề xuất cần đưa ra tỉ lệ so sánh cụ thể với năm 2024 để thấy rõ nỗ lực của Chính phủ và các bộ, ngành.

Về nguyên nhân, bên cạnh lý do khối lượng văn bản tăng cao, ông Phan Chí Hiếu chỉ rõ sự lúng túng của bộ phận cán bộ khi áp dụng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới.

Đặc biệt, sau khi chuyển vai chỉnh lý ý kiến đại biểu Quốc hội đối với dự thảo luật từ Quốc hội sang Chính phủ, các bộ ngành còn khá lúng túng, gây ảnh hưởng trực tiếp chất lượng xây dựng pháp luật.

Để khắc phục triệt để, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề xuất Chính phủ và các bộ ngành cần tăng cường công tác tự kiểm tra và kiểm tra theo thẩm quyền.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh ghi nhận những nỗ lực lớn của Chính phủ và các cơ quan trong việc ban hành khối lượng văn bản lớn năm 2025, cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp. 

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế kéo dài qua nhiều năm, nhiều kỳ giám sát nhưng chưa được thực hiện dứt điểm.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh (Ảnh: Media Quốc hội).

Để đảm bảo hiệu quả triển khai luật trên thực tế, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Chính phủ và các bộ ngành tiếp thu ý kiến, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát và khẩn trương ban hành 47 nội dung còn đang "nợ". 

Các cơ quan của Quốc hội theo dõi quyết liệt và đôn đốc đến cùng việc thực hiện các kiến nghị, nâng cao chất lượng nội dung và tính kịp thời của các báo cáo tổng hợp. 

Văn phòng Quốc hội phối hợp triển khai ngay phần mềm giám sát để tổng hợp và báo cáo hàng tháng như định hướng của lãnh đạo Quốc hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, ở địa phương, nếu luật đã ban hành mà không có hướng dẫn chi tiết thì rất khó thực hiện, nhất là trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư công... 

Do đó, báo cáo giám sát sau khi được hoàn thiện sẽ được gửi đến các đại biểu Quốc hội tại đợt 2 Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI và đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của Quốc hội để nhân dân cùng giám sát.