Đồng minh trì hoãn giao 36 tiêm kích F-16 cho Ukraine, lý do là gì?

Trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine kéo dài, các đồng minh châu Âu đã cam kết hỗ trợ Kiev hiện đại hóa lực lượng không quân với tổng cộng 79 tiêm kích F-16 Fighting Falcon (Chim Cắt).

Tuy nhiên, theo trang Defense Express, đến tháng 4/2026, gần một nửa số máy bay nói trên vẫn chưa đến tay Ukraine vì nhiều lý do khác nhau, bao gồm 30 chiếc từ Bỉ và 6 chiếc từ Na Uy.

Điều này đặt ra câu hỏi liệu vấn đề có mang tính hệ thống hay không, những hạn chế nào đang tồn tại và Ukraine hiện đang có bao nhiêu máy bay F-16 đang hoạt động, theo trang tin quân sự của Ukraine.

Trong khi Hà Lan đã bàn giao đủ 24 chiếc và Đan Mạch chuyển 12/19 chiếc, Bỉ và Na Uy – 2 quốc gia trong cùng liên minh máy bay chiến đấu – đang gặp khó khăn trong việc chuyển giao F-16 cho Ukraine.

Mặc dù đã tham gia sáng kiến tăng cường Không quân Ukraine từ năm 2023, 2 quốc gia này đều chưa bàn giao một chú "Chim Cắt" nào cho đến nay. Trong cả 2 trường hợp, lý do đều khác nhau và không liên quan đến nhau.

Tiêm kích F-16 Fighting Falcon (Chim Cắt). Ảnh: CSIS

Bỉ, quốc gia đã cam kết cung cấp tới 30 máy bay chiến đấu, cho biết sự chậm trễ có liên quan đến việc chính bản thân nước này đang chậm trễ trong việc nhận máy bay F-35 Lightning II từ nhà sản xuất Lockheed Martin (Mỹ).

Những chiếc F-35 đầu tiên đến Bỉ vào tháng 10 năm ngoái, muộn 7 năm so với hợp đồng. Nước này dự kiến loại biên toàn bộ phi đội F-16 cũ vào năm 2028, sau đó mới chuyển giao dần cho Ukraine.

Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, một số chiếc có thể bắt đầu đến tiền tuyến từ năm 2026, nhưng toàn bộ 30 chiếc có thể mất nhiều năm.

Trên thực tế, ít nhất một số máy bay, hoặc có thể là tất cả, sẽ cần sửa chữa, tân trang trước khi chuyển giao, và quá trình này có thể gây ra thêm nhiều thách thức.

Phía Bỉ còn đưa ra lập luận rằng Ukraine từng "yêu cầu" hoãn bàn giao vì thiếu phi công được huấn luyện để lái F-16. Dù không có xác nhận chính thức từ Kiev, tuyên bố này cho thấy Brussels đang tìm cách giải thích cho sự chậm trễ nội bộ.

Đối với Na Uy, nước này cam kết chuyển giao 6 chú chim sắt, nhưng hiện tất cả đều đang "mắc kẹt" tại cơ sở Sabena Engineering ở Bỉ để bảo dưỡng.

Trong số 6 chiếc này, 2 chiếc đã dùng huấn luyện phi công Ukraine cần sửa chữa, trong khi 4 chiếc còn lại chỉ là bộ khung tháo rời, được chuyển đến cách đây gần một năm.

Theo Defense Express, công việc sửa chữa chưa bắt đầu dù Na Uy đã ưu tiên không chính thức cho Ukraine. Nguyên nhân then chốt là thiếu khoảng 100 linh kiện dự phòng cho mỗi máy bay. Đây là vấn đề kỹ thuật điển hình khi chuyển giao thiết bị quân sự cũ, nhưng giờ lại trở thành nút thắt nghiêm trọng.

Tổng cộng 36 chiếc từ 2 nước chiếm gần nửa cam kết F-16 của toàn liên minh dành cho Ukraine. Các chuyên gia nhận định, nếu xét theo kịch bản bi quan, việc bàn giao toàn bộ số máy bay đã cam kết có thể kéo dài nhiều năm trong bối cảnh xung đột với Nga vẫn tiếp diễn sang năm thứ 5.

Sự trì hoãn của Bỉ và Na Uy phản ánh một thực tế phức tạp trong hỗ trợ quân sự quốc tế. Các nước NATO không chỉ phải cân bằng giữa cam kết với Ukraine và nhu cầu hiện đại hóa quân đội riêng, mà còn đối mặt với vấn đề chuỗi cung ứng linh kiện, năng lực sửa chữa hạn chế và sự thiếu đồng bộ trong huấn luyện.

Dù Hà Lan và Đan Mạch đã thực hiện đúng cam kết, sự chậm trễ từ Bỉ – Na Uy khiến tổng số F-16 thực tế đến tay Ukraine vẫn còn khiêm tốn.

Minh Đức (Theo RBC Ukraine, Defense Express)