Chặn thuốc lá lậu: Siết chế tài ở khâu bán lẻ

Ông Đặng Văn Dũng, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trình bày tham luận tại Tọa đàm - Ảnh: VGP/Vũ Phong

Nội dung trên được trao đổi tại Tọa đàm "Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới", do Báo Công an nhân dân tổ chức sáng 22/4 với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, lực lượng chức năng, chuyên gia, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Tại Tọa đàm, ông Đặng Văn Dũng, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia) cho biết, sau hơn 10 năm triển khai Chỉ thị số 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, tình hình buôn lậu, vận chuyển, mua bán trái phép thuốc lá đã được kiềm chế ở nhiều khâu, nhưng khâu bán lẻ vẫn là điểm nghẽn khó xử lý dứt điểm.

Ông Dũng cho biết, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng dự thảo Chỉ thị mới thay thế Chỉ thị 30/CT-TTg năm 2014 về tăng cường đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, dự kiến trình Thủ tướng trong tháng 5/2026, trong đó có nội dung quan trọng là tăng mạnh chế tài xử lý vi phạm, nhất là với các hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu, đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu chính quyền cấp xã, phường, đặc khu với công tác chống buôn lậu trên địa bàn.

TS. Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia chính sách công, Trường Đại học Kinh tế-Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, Ban Thanh niên Công an và Chi cục Quản lý thị trường đã thực hiện một khảo sát về thực trạng thị trường bán lẻ thuốc lá lậu tại An Giang, Cần Thơ, Đà Nẵng và Khánh Hòa.

Kết quả khảo sát cho thấy một thực tế đáng chú ý: Hành vi bán thuốc lá lậu tại khâu bán lẻ không chủ yếu xuất phát từ thiếu hiểu biết. Ngược lại, ở nhiều địa bàn, người bán biết khá rõ rủi ro pháp lý, biết có kiểm tra, xử phạt, thậm chí biết về nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng nhưng vẫn tiếp tục kinh doanh vì lợi ích kinh tế.

Khảo sát cũng chỉ ra rằng yếu tố cầu thị trường và mức độ thực thi pháp luật chưa đủ mạnh là hai nguyên nhân mang tính quyết định.

Từ kết quả này, TS. Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh, tăng mức xử phạt hành chính là giải pháp cấp thiết, bởi về bản chất kinh tế, phải đẩy "chi phí vi phạm" cao hơn "lợi nhuận kỳ vọng" thì mới có thể thay đổi hành vi của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Theo ông, cùng với sửa chế tài, cần tăng hiện diện kiểm tra tại các điểm bán lẻ để người bán nhận thấy rủi ro bị phát hiện và xử lý là có thật, thường xuyên và liên tục.

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam nêu ý kiến tại tọa đàm - Ảnh: VGP/Vũ Phong

Đề xuất sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP

Bà Phan Minh Thủy, Trưởng phòng Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết tại Việt Nam, thuốc lá nhập lậu được xếp vào nhóm hàng cấm; pháp luật hiện hành áp dụng cơ chế "xử phạt kép", gồm xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy vậy, với hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển dưới 50 bao thuốc lá nhập lậu, mức phạt hành chính hiện nay chỉ từ 1 đến 3 triệu đồng; trong khi ngưỡng định lượng để có thể khởi tố hình sự là từ 1.500 bao trở lên, hoặc trong trường hợp có yếu tố tái phạm theo quy định pháp luật. Theo bà, mức phạt hiện hành của Việt Nam còn thấp nếu so với một số nước trong khu vực, dễ khiến đối tượng vi phạm coi tiền phạt như một loại "chi phí vận hành" của hoạt động kinh doanh bất hợp pháp.

Từ đó, bà Phan Minh Thủy đề xuất sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo hướng nâng mức phạt tiền lên cao hơn hẳn hiện nay, trên nguyên tắc số tiền phạt phải cao hơn lợi nhuận kỳ vọng của lô hàng. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế phạt lũy tiến đối với hành vi tái phạm, thậm chí cân nhắc chuyển sớm từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự trong trường hợp tái phạm nghiêm trọng, không phụ thuộc hoàn toàn vào ngưỡng số lượng như hiện nay.

Đồng quan điểm, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho biết theo số liệu của Bộ Tài chính, thuốc lá lậu làm thất thu ngân sách nhà nước từ 5.000 đến 6.000 tỷ đồng mỗi năm và xu hướng này còn gia tăng. Trong khi đó, ngành sản xuất thuốc lá hợp pháp trong nước bị thu hẹp thị trường, giảm doanh thu và giảm khả năng cạnh tranh. Theo bà, mức xử phạt hiện nay đối với hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu từ 1 đến 3 triệu đồng, tương đương khoảng 30.000 đồng/bao trong một số trường hợp, là quá thấp và chưa đủ sức răn đe.

Từ thực tiễn đó, bà Lê Thị Duyên Hải kiến nghị cần nhanh chóng sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP và ban hành mức xử phạt cao hơn để các nhà bán lẻ chùn bước vì lợi nhuận từ buôn bán thuốc lá lậu không thể bù đắp rủi ro bị kiểm tra, xử phạt thường xuyên.

Anh Thơ

Tham khảo thêm

Siết chặt quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng để chặn hệ lụy lâu dài

Tham khảo thêm

Hạn ngạch thuế quan nhập khẩu thuốc lá nguyên liệu năm 2026

Tham khảo thêm

Sửa đổi quy định nhập khẩu thuốc lá điếu, xì gà từ 10/4/2026

Tham khảo thêm

Thêm một quốc gia Đông Nam Á cấm thuốc lá điện tử

Tham khảo thêm

Hải quan chặn đứng thực phẩm đông lạnh và thuốc lá nhập lậu