Phó Thủ tướng: Nông sản Việt muốn giữ thị trường phải đáp ứng "vé thông hành mới"

Tăng trưởng xuất khẩu vẫn sáng, nhưng áp lực đã hiện rõ

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản tổ chức ngày 8/5 tại Tp.HCM, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao nỗ lực của ngành nông nghiệp trong việc duy trì tăng trưởng xuất khẩu giữa bối cảnh thương mại toàn cầu đầy bất ổn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,64 tỷ USD, tăng 12,9% so với năm trước. Bước sang 4 tháng đầu năm 2026, ngành tiếp tục duy trì đà tăng với kim ngạch xuất khẩu đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ.

Trong đó, châu Á tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm hơn 44% tổng kim ngạch. Trung Quốc vẫn là đầu tàu tiêu thụ nông sản Việt với tỷ trọng 21,1%, tăng mạnh 28,8% so với cùng kỳ. Nhật Bản tăng nhẹ 1,3%, trong khi Hoa Kỳ giảm 4,8%, phản ánh áp lực cạnh tranh ngày càng lớn tại các thị trường cao cấp.

Ngành nông sản đạt tăng trưởng xuất khẩu cao.

Nhiều ngành hàng tiếp tục tăng trưởng mạnh. Rau quả đạt 2,05 tỷ USD, tăng 21,6%, trong đó sầu riêng tiếp tục là động lực chính. Thủy sản đạt 3,54 tỷ USD, tăng 10,4%; hồ tiêu tăng mạnh cả lượng và giá trị; sắn và sản phẩm từ sắn hưởng lợi nhờ nhu cầu tăng cao từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, không phải ngành hàng nào cũng giữ được phong độ. Gỗ và sản phẩm gỗ giảm 1,1%; gạo giảm cả lượng lẫn giá trị; cà phê tăng sản lượng nhưng giảm kim ngạch do giá xuất khẩu đi xuống; hạt điều và chè cũng chưa phục hồi rõ nét.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, những con số này cho thấy xuất khẩu nông sản vẫn là “điểm sáng” của nền kinh tế, song tăng trưởng chưa đồng đều và còn nhiều yếu tố thiếu bền vững.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, mục tiêu xuất khẩu trên 74,2 tỷ USD trong năm 2026 không chỉ mang ý nghĩa về tăng trưởng kinh tế mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, ổn định thu nhập và đời sống cho hàng triệu nông dân.

Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng (giữa); Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng (trái) và Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng trực tiếp điều hành chương trình Hội nghị.

Theo lãnh đạo Chính phủ, ngành nông nghiệp không thể tiếp tục phát triển theo mô hình tăng trưởng dựa vào sản lượng và xuất khẩu thô như trước đây.

“Phát triển xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không chỉ là nhiệm vụ thương mại đơn thuần mà phải được tiếp cận theo hướng tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị ngành hàng, từ sản xuất, chế biến, logistics, tiêu chuẩn chất lượng đến phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt Nam”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Ông cũng yêu cầu ngành nông nghiệp phải từng bước khắc phục tình trạng “được mùa, mất giá”, nhất là việc giá nông sản lao dốc vào thời điểm thu hoạch rộ.

Theo đánh giá của Chính phủ, trong bối cảnh thế giới biến động mạnh, yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh không còn nằm ở sản lượng xuất khẩu mà là chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và giá trị gia tăng của sản phẩm.

Đặc biệt, hàng loạt quy định mới như chống phá rừng của EU (EUDR), chống khai thác IUU, tiêu chuẩn phát thải carbon hay yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng đang trở thành “vé thông hành bắt buộc” đối với nông sản Việt Nam nếu muốn giữ chỗ tại các thị trường lớn.

Mở rộng thị trường, siết chất lượng vùng nguyên liệu

Một trong những giải pháp trọng tâm được Chính phủ đặt ra là phát triển các vùng nguyên liệu lớn, ổn định và đạt chuẩn nhằm đảm bảo nguồn cung bền vững cho chế biến và xuất khẩu.

Phó Thủ tướng yêu cầu tăng cường liên kết giữa người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu theo chuỗi giá trị; đồng thời nâng tỉ trọng chế biến sâu để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.

Các địa phương được giao nhiệm vụ quản lý chặt mã số vùng trồng, vùng nuôi; kiểm soát chất lượng vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng phải khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng nguyên liệu, sản lượng và mùa vụ nhằm phục vụ điều hành và kết nối cung cầu.

Toàn cảnh Hội nghị.

Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, logistics và thủ tục hành chính để giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục khiến chi phí vận tải và bảo hiểm leo thang, Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý khó khăn về thanh toán, lưu kho, bảo quản và vận chuyển hàng hóa.

Ngoài việc giữ vững thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh mở rộng sang ASEAN, Nam Á, Trung Đông, châu Phi, châu Mỹ Latin và thị trường Halal.

Theo Phó Thủ tướng, việc đa dạng hóa thị trường là yêu cầu cấp thiết để giảm rủi ro phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường chủ lực, nhất là trong bối cảnh chính sách thương mại toàn cầu thay đổi nhanh chóng.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành phải tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), tăng cường xúc tiến thương mại gắn với mở cửa thị trường, kết nối chuỗi phân phối và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, Chính phủ yêu cầu đổi mới tư duy sản xuất, đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu, công nghệ số, bảo quản sau thu hoạch và xây dựng thương hiệu.

“Doanh nghiệp phải chuyển mạnh sang sản xuất xanh, tuần hoàn, phát thải thấp để đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới của thế giới”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, mục tiêu xuất khẩu 74,2 tỷ USD được xem là áp lực rất lớn đối với ngành nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng được coi là thời điểm buộc toàn ngành phải bước sang một giai đoạn phát triển mới — nơi chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu sẽ quyết định vị thế của nông sản Việt trên bản đồ thương mại thế giới.