Du lịch sinh thái: Chìa khóa mới mở lối kinh tế rừng Gia Lai

Sinh kế dưới tán rừng và câu chuyện từ cộng đồng người Bana

Đầu tháng 5/2026, anh Đinh Ri (33 tuổi) – người đồng bào Bana ở làng Konmon (xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai) liên tục chia sẻ trên trang cá nhân những hình ảnh du khách tắm suối nước Gộp, ngắm Thác Đổ, trải nghiệm văn hóa Bana ở giữa núi rừng xanh mát. Những nếp nhà sàn được cải tạo lại phù hợp thành homestay để đón khách. Không ít vườn rừng trở thành điểm dừng chân trong hành trình khám phá Bình Phú. Và anh Đinh Ri, từ một người ở làng nay trở thành hướng dẫn viên du lịch, đưa khách từ muôn nới tới làng mình.

Từ dự án hỗ trợ phát triển cây dược liệu bản địa gắn với bảo vệ rừng, đồng bào Bana ở xã Bình Phú bắt đầu học làm du lịch cộng đồng

Hành trình trở thành hướng dẫn viên du lịch tại làng của anh Đinh Ri bắt đầu từ tháng 12/2025. Thời điểm đó, Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật tỉnh Gia Lai triển khai Dự án hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu cây dược liệu sa nhân dưới tán rừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số, góp phần cải thiện sinh kế, bảo tồn hệ sinh thái rừng, thích ứng với biến đổi khí hậu" – dự án do Quỹ môi trường toàn cầu, Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP/GEF/SGP) tài trợ.

Thông qua dự án, bà con được đào tạo kỹ thuật chăm sóc dược liệu sa nhân tím gắn với bảo vệ rừng. Đồng thời hỗ trợ xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Bana nhằm phát huy nét đặc trưng cảnh quan tự nhiên và văn hóa bản địa cải thiện sinh kế cho người dân.

Anh Đinh Ri (bên phải ảnh) tham gia vào dự án và trở thành hướng dẫn viên du lịch tại làng

Anh Đinh Ri nói: "Làng mình, rừng đang còn xanh. Người làng mình sống nhờ vào rừng, dựa vào sản vật rừng – từ trái rừng,cây rừng, hoa rừng, rau rừng, mật ong… Rừng không chỉ là cây, rừng là nước. Rừng giữ nước cho suối, giữ nước cho làng, giữ cả cánh đồng lúa dưới chân núi. Rừng còn thì làng còn. Làm du lịch cộng đồng là cách giữ rừng bền vững". 

Chuyển biến từ nhận thức của Đinh Ri và đồng bào Bana ở xã Bình Phú với rừng chính là tín hiệu tích cực về giữ rừng, dựa vào rừng làm kinh tế bền vững.

Khách du lịch bắt đầu tìm đến Bình Phú trải nghiệm đời sống, văn hóa của người dân địa phương

Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật tỉnh Gia Lai, khi chia sẻ về dự án này, bà nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của dự án là giúp bà con phát triển và gìn giữ dược liệu quý bản địa, từ đó tạo sinh kế bền vững gắn với bảo vệ rừng. Khi người dân có nguồn thu ổn định từ rừng, nương vào rừng mà sống thì bà con sẽ thay đổi thói quen chuyển từ khai thác rừng cạn kiệt sang bảo vệ rừng bền vững để phát triển.

Nếu ở Bình Phú, người dân chọn dược liệu quý dưới tán rừng để bắt đầu gầy dựng sinh kế; thì ở xã Tơ Tung, rừng chính là nhân tố cốt lõi ngay từ đầu. 

Năm 2019, anh Đinh A Ngưi – chủ homestay A Ngưi tại làng Kgiang (xã Tơ Tung) quyết định làm du lịch cộng đồng với một mục tiêu là giữ rừng, giữ hồn cốt của người Bana.

Du khách khám phá vẻ đẹp của Thác K50 trong tour du lịch cộng đồng do anh Đinh A Ngưi khởi xướng

Sau 7 năm theo đuổi mô hình du lịch cộng đồng, anh Đinh A Ngưi cho rằng thành công của Tơ Tung đến từ ba yếu tố cốt lõi: sự tham gia chủ động của người dân địa phương, gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo đảm cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng.

Theo anh A Ngưi, phát triển du lịch cộng đồng không chỉ tạo sinh kế mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và gìn giữ văn hóa bản địa.

“Mất rừng là mất nước, mất nước cũng là mất đi vẻ đẹp của Kbang. Thay vì khai thác cạn kiệt tài nguyên, cần chuyển sang bảo tồn để phát triển. Du lịch sinh thái cộng đồng chính là chìa khóa. Giữ được rừng thì mới giữ được khách”, anh nói.

Anh cho biết du khách đến Kbang không chỉ để ngắm thiên nhiên hoang sơ, tận hưởng không khí trong lành mà còn muốn trải nghiệm văn hóa Bana đặc sắc. Đây cũng là cơ hội để người dân địa phương phát triển sinh kế thông qua các hoạt động như làm homestay, hướng dẫn viên bản địa, biểu diễn cồng chiêng và kinh doanh sản phẩm thủ công truyền thống.

Qua gần 7 năm xây dựng và phát triển, người dân ở làng Kgiang đều tham gia vào mô hình du lịch cộng đồng do anh Đinh A Ngưi khởi xướng

Đến nay, các hộ dân ở làng Kgiang đều tham gia vào mô hình du lịch cộng đồng do anh A Ngưi khởi xướng. Đây là minh chứng rõ nét rằng những cánh rừng có thể sinh lời khi người dân biết chọn đúng hướng đi.

Từ tài nguyên rừng đến sản phẩm du lịch đặc sắc

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, tỉnh này đang có trong tay một lợi thế hiếm có về tài nguyên rừng đó là: Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng được UNESCO công nhận vào năm 2021 với tổng diện tích 413.000 ha. Nơi đây hội tụ hệ sinh thái đặc trưng, đa dạng sinh học phóng phú, cũng là nơi bắt nguồn của nhiều sông, suối với những thác nước đẹp như thác K50, cảnh quan hùng vĩ.

Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng được UNESCO công nhận vào năm 2021 - một tài nguyên rừng hiếm có của tỉnh Gia Lai

Nằm trong vùng lõi của Cao nguyên Kon Hà Nừng, năm 2026 Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh được công nhận là Vườn Di sản ASEAN và bắt đầu triển khai thí điểm các tour du lịch trải nghiệm, hướng tới lộ trình phát triển chuyên nghiệp đến năm 2030.

Ông Ngô Văn Thắng, Giám đốc Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, cho biết đơn vị đã xây dựng kế hoạch phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái tại đây. 

Trong giai đoạn đầu, VQG tập trung hoàn thiện hạ tầng “xương sống” phục vụ du lịch sinh thái, gồm xây dựng 7 tuyến du lịch gắn với phương án bảo vệ rừng bền vững; quy hoạch các điểm trải nghiệm trọng tâm như Bãi Nai, Suối Ngọc và Nhà Đầm.

Song song đó, đơn vị cũng triển khai hệ thống đặt vé trực tuyến, đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên bản địa và xây dựng thương hiệu du lịch riêng cho VQG Kon Ka Kinh.

Năm 2026, VQG Kon Ka Kinh bắt đầu mở tour đón khách

Ông Nguyễn Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, cho rằng hệ sinh thái rừng của địa phương là nền tảng quan trọng để phát triển các mô hình kinh tế rừng gắn với bảo tồn, dịch vụ môi trường rừng và đặc biệt là thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Theo ông Hoan, Gia Lai đang định hướng phát triển lâm nghiệp đa mục tiêu, trong đó du lịch sinh thái, khai thác lâm sản ngoài gỗ, dịch vụ môi trường rừng và tín chỉ carbon được xem là những nguồn thu mới cho ngành lâm nghiệp. 

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến trồng mới và trồng lại khoảng 125.000 ha rừng, đồng thời phát triển hơn 20.170 ha rừng gỗ lớn nhằm nâng độ che phủ và tạo nền tảng lâu dài cho kinh tế rừng bền vững.

Trong khi đó, ông Nguyễn Phạm Kiên Trung, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Du lịch tỉnh Gia Lai, đánh giá hệ thống rừng nguyên sinh cùng Khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng là nguồn tài nguyên đặc biệt, đóng vai trò nền tảng cho phát triển du lịch sinh thái rừng của tỉnh.

Theo ông Trung, Hiệp hội Du lịch tỉnh đã tổ chức nhiều đợt khảo sát thực địa và bước đầu xây dựng các tour trải nghiệm đến Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh.

Bãi Nai sẽ là một điểm đến hấp dẫn cho du khách trong tour về VQG Kon Ka Kinh

"Tài nguyên rừng của Gia Lai là lợi thế hiếm có, song để biến tài nguyên thành sản phẩm du lịch là một bài toán cần phải tính toán cẩn trọng. Phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hiệp hội và các cơ quan quản lý. Khai thác thế nào để vừa phát huy hiệu quả kinh tế vừa bảo vệ rừng cần được cân nhắc kỹ ngay từ khâu quy hoạch. Không thể làm du lịch rừng theo kiểu đại trà, cào bằng, mà cần định hướng từng nhóm sản phẩm đến đúng từng tệp khách phù hợp", Trung nhấn mạnh.

Gia Lai mở “mỏ vàng xanh”, kỳ vọng bứt phá tăng trưởng hai con số

Với tiềm năng về rừng, đất nông nghiệp và năng lượng tái tạo, tỉnh Gia Lai đang đứng trước cơ hội lớn khi tham gia vào thị trường tín chỉ carbon. Đây sẽ là hướng đi mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương trong giai đoạn sau sáp nhập.