Hạn chế lạm dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng pháp luật

Nhiều chuyển biến trong xây dựng pháp luật nhưng vẫn còn bất cập

Sáng 19/5, Bộ Tư pháp tổ chức hội nghị tổng kết thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Hội nghị do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng và Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh chủ trì, với sự tham dự của đại diện nhiều bộ, ngành, chuyên gia pháp lý và được kết nối trực tuyến tới các tỉnh, thành phố.

Trình bày báo cáo tổng kết, ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho biết, Luật Ban hành VBQPPL giữ vai trò nền tảng trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và nguyên tắc pháp quyền.

Hội nghị do Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng chủ trì, với sự tham dự của đại diện nhiều bộ, ngành, chuyên gia pháp lý và được kết nối trực tuyến tới các tỉnh, thành phố.

Theo ông Hoàn, sau hơn một năm triển khai, công tác chỉ đạo, điều hành thi hành luật được thực hiện quyết liệt. Chính phủ và Bộ Tư pháp đã nhanh chóng ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn; Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều kế hoạch, kết luận nhằm siết chặt kỷ cương trong công tác xây dựng pháp luật.

Từ ngày 1/4/2025 đến nay, Quốc hội đã xem xét, thông qua 99 luật, nghị quyết; Chính phủ ban hành gần 450 nghị định, hơn 70 quyết định của Thủ tướng và gần 40 nghị quyết. Các bộ, ngành ban hành hơn 1.000 VBQPPL; HĐND, UBND các cấp ban hành gần 5.000 văn bản.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp).

Bên cạnh đó, Nghị quyết 206/2025 của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật đã tạo cơ chế đặc thù tháo gỡ nhiều điểm nghẽn thực tiễn. Chính phủ đã ban hành 16 nghị quyết theo cơ chế này và đang tiếp tục rà soát để cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, hệ thống VBQPPL hiện vẫn còn cồng kềnh, phân tán với nhiều tầng nấc, dẫn tới nguy cơ chồng chéo, khó áp dụng. Một số quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý, thẩm quyền ban hành văn bản chưa rõ ràng.

Bên cạnh đó, quy trình xây dựng chính sách, đánh giá tác động, lấy ý kiến và tiếp thu giải trình ở nhiều nơi vẫn còn hình thức; tình trạng lạm dụng thủ tục rút gọn còn diễn ra, ảnh hưởng tới chất lượng văn bản. Việc chậm ban hành văn bản quy định chi tiết vẫn là thách thức lớn, trong khi đội ngũ cán bộ pháp chế ở nhiều nơi còn mỏng và kiêm nhiệm.

Mở rộng việc lấy ý kiến của đối tượng chịu tác động của chính sách

Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã có nhiều ý kiến đóng góp hoàn thiện, đổi tư duy lập pháp. Theo ông Đồng Ngọc Ba - Ủy viên Thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã đánh dấu bước chuyển lớn trong tư duy lập pháp, từ "xây dựng pháp luật để quản lý" sang "xây dựng pháp luật để kiến tạo phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội".

Theo ông, việc sửa đổi toàn diện Luật Ban hành VBQPPL ngay từ đầu năm 2025 đã tạo nhiều đổi mới đột phá trong quy trình xây dựng pháp luật. Nổi bật là phần lớn luật, nghị quyết hiện được xem xét, thông qua tại một kỳ họp thay vì hai kỳ họp như trước; đồng thời cơ quan trình dự án phải chịu trách nhiệm đến cùng trong giải trình, tiếp thu, chỉnh lý.

Ông Đồng Ngọc Ba - Ủy viên Thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra nhiều hạn chế như quy trình xây dựng chính sách chưa thực chất; một số cơ quan "đi tắt" sang khâu soạn thảo để đẩy nhanh tiến độ, khiến nhiều vấn đề lớn chưa được đánh giá đầy đủ về tác động kinh tế - xã hội. Hoạt động tham vấn chính sách còn hình thức, thiếu cơ chế phản biện chuyên sâu và minh bạch trong tiếp thu ý kiến.

Từ thực tiễn trên, ông Ba đề xuất cải cách toàn diện quy trình lập pháp theo hướng quản trị toàn bộ "vòng đời" của VBQPPL, từ nghiên cứu chiến lược, hoạch định chính sách đến tổ chức thi hành, kiểm tra, giám sát và đánh giá sau ban hành.

Ông cũng kiến nghị đổi mới chương trình lập pháp theo hướng ổn định, có tính dự báo cao hơn; hạn chế tối đa việc bổ sung dự án nhiều lần. Đồng thời, cần siết chặt quy trình đánh giá tác động chính sách, mở rộng lấy ý kiến đối tượng chịu tác động trực tiếp và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong tham vấn, tiếp nhận, xử lý ý kiến góp ý.

Đặc biệt, ông Ba nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác lập pháp, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để hỗ trợ đánh giá chính sách, rà soát mâu thuẫn pháp luật; từng bước chuyển sang mô hình "lập pháp số", xây dựng "luật máy đọc được" và cơ sở dữ liệu pháp luật thống nhất.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng VBQPPL; khắc phục tình trạng một luật nhưng ban hành nhiều nghị định quy định chi tiết gây phân tán, chồng chéo.

Theo Bộ trưởng, hiện vẫn còn 29 văn bản quy định chi tiết đối với các luật, nghị quyết đã có hiệu lực nhưng chưa được ban hành; đồng thời còn khoảng 130 văn bản dưới luật phục vụ các luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đang trong quá trình chuẩn bị. Bộ Tư pháp đã yêu cầu các bộ, ngành rà soát, xác định rõ trách nhiệm từng khâu để phục vụ báo cáo với Thủ tướng Chính phủ.

Bộ trưởng cũng đề nghị các bộ, ngành thực hiện nghiêm Quy định 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật; đồng thời chủ động rà soát, đề xuất sửa đổi những quy định còn bất cập, vướng mắc trong thực tiễn.