Mặt trận Việt Minh – Mẫu mực của Đại đoàn kết toàn dân tộc

Ra đời trong thời điểm vận mệnh dân tộc đứng trước thử thách sống còn, Mặt trận Việt Minh đã quy tụ, tổ chức và phát huy cao độ sức mạnh của toàn dân, góp phần quyết định làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Nhìn lại chặng đường lịch sử ấy càng thấy rõ: Mặt trận Việt Minh là một mẫu mực tiêu biểu về đại đoàn kết toàn dân tộc, để lại nhiều bài học sâu sắc đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Mốc son lịch sử

Ngày 19/5/1941, Việt Nam Độc lập Đồng minh, gọi tắt là Mặt trận Việt Minh chính thức ra đời. Đây là một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại, gắn với bước chuyển chiến lược rất quan trọng của cách mạng nước ta trong những năm đầu thập niên 40 của thế kỷ XX.

Bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ đặt dân tộc trước những thử thách hết sức nghiệt ngã. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ làm tình hình quốc tế và trong nước biến động sâu sắc. Ở Đông Dương, nhân dân Việt Nam cùng lúc chịu ách áp bức, bóc lột của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Mâu thuẫn dân tộc trở nên gay gắt hơn bao giờ hết. Quyền sống, quyền tự do, quyền tồn tại của dân tộc bị chà đạp. Trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ giải phóng dân tộc nổi lên là yêu cầu bức thiết, cấp bách, có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ tiến trình cách mạng.

Nắm vững quy luật vận động của lịch sử, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì đã quyết định đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, xác định quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy. Việc thành lập Mặt trận Việt Minh là một chủ trương đúng đắn, sáng suốt, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh trong việc xây dựng một hình thức tổ chức rộng rãi, linh hoạt, đủ sức hiệu triệu mọi lực lượng yêu nước đứng lên cứu nước, cứu dân.

Sự ra đời của Mặt trận Việt Minh không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt của cách mạng, mà còn mở ra một phương thức tập hợp lực lượng mang tầm vóc lịch sử: lấy lợi ích tối cao của dân tộc làm điểm quy tụ, lấy khát vọng độc lập, tự do làm mục tiêu chung, từ đó khơi dậy và phát huy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, tinh thần cố kết cộng đồng của toàn dân tộc.

Ngọn cờ quy tụ

Giá trị nổi bật nhất của Mặt trận Việt Minh là đã trở thành ngọn cờ quy tụ sức mạnh của toàn dân tộc. Trong những thời điểm vận mệnh đất nước đứng trước thử thách sống còn, lịch sử cho thấy chỉ có đại đoàn kết toàn dân tộc mới tạo nên sức mạnh đủ lớn để vượt qua mọi gian nan, thử thách. Việt Minh ra đời chính là để thực hiện sứ mệnh lịch sử ấy.

Ngay từ tôn chỉ, mục đích, Mặt trận Việt Minh đã thể hiện rất rõ tinh thần liên hiệp rộng rãi các tầng lớp nhân dân, không phân biệt giàu nghèo, già trẻ, gái trai, tôn giáo, đảng phái, xu hướng chính trị, miễn là cùng chung lòng yêu nước, cùng mục tiêu đánh đuổi ngoại xâm, giành độc lập cho dân tộc. Đây là một chủ trương lớn, phản ánh sâu sắc tư tưởng đại đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh: trong sự nghiệp cứu nước, tất cả những ai yêu nước, thương nòi, sẵn sàng đứng về phía dân tộc đều cần được tập hợp, phát huy, trân trọng.

Sức mạnh của Việt Minh vì thế không bắt nguồn từ sự khép kín, biệt lập, mà từ chính tinh thần rộng mở, chân thành, lấy nghĩa lớn để quy tụ lòng người. Trong bối cảnh dân tộc đang phải đối mặt với họa mất nước, điểm tương đồng lớn nhất giữa mọi người Việt Nam chính là khát vọng giành lại độc lập, tự do. Mặt trận Việt Minh đã phát hiện đúng điểm hội tụ ấy, biến nó thành cơ sở chính trị, tinh thần và tổ chức cho khối đại đoàn kết dân tộc.

Đây chính là nét đặc sắc làm nên tầm vóc lịch sử của Mặt trận Việt Minh. Không dừng ở một lời hiệu triệu chung chung, Việt Minh đã thực sự làm cho hàng triệu người Việt Nam ở nhiều tầng lớp, giới, ngành, địa bàn khác nhau tìm thấy mục tiêu chung, ý chí chung và trách nhiệm chung đối với vận mệnh đất nước.

Đoàn kết bằng chương trình hành động

Nói Mặt trận Việt Minh là một mẫu mực về đại đoàn kết toàn dân tộc còn bởi ở đó, đoàn kết không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà được cụ thể hóa thành chương trình hành động thiết thực, thành những chủ trương, chính sách sát hợp với thực tiễn cách mạng.

Một mặt trận muốn có sức sống bền vững không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi. Đoàn kết chỉ thật sự có nền tảng vững chắc khi được đặt trên cơ sở lợi ích chung của quốc gia, dân tộc, đồng thời gắn với lợi ích thiết thân, chính đáng của các tầng lớp nhân dân. Việt Minh đã làm được điều đó. Chương trình cứu nước của Mặt trận vừa thể hiện rõ mục tiêu tối thượng là giải phóng dân tộc, vừa quan tâm đến quyền lợi cụ thể của các giới, các tầng lớp trong xã hội.

Đây là một bài học lớn về nghệ thuật tập hợp lực lượng. Muốn đoàn kết rộng rãi phải biết gắn cái chung với cái riêng, gắn mục tiêu chiến lược của dân tộc với nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Chính vì vậy, Việt Minh không chỉ có sức hiệu triệu lớn về chính trị, mà còn có sức hấp dẫn sâu sắc trong đời sống xã hội. Dưới ngọn cờ Việt Minh, mỗi người dân đều có thể thấy mình là một phần của sự nghiệp chung, có vị trí, vai trò và trách nhiệm trong cuộc đấu tranh giành độc lập.

Đoàn kết ở đây không phải sự cộng gộp cơ học các lực lượng, mà là sự thống nhất ý chí và hành động trên nền tảng mục tiêu dân tộc tối cao. Đó là điểm làm nên bản lĩnh chính trị, tầm nhìn chiến lược và giá trị thực tiễn sâu sắc của Mặt trận Việt Minh.

Tổ chức sức dân

Một trong những nét nổi bật thể hiện tính mẫu mực của Mặt trận Việt Minh là ở phương thức tổ chức quần chúng rất chặt chẽ, linh hoạt và phù hợp. Việt Minh không chỉ thức tỉnh lòng yêu nước, mà còn biết tổ chức lòng yêu nước thành sức mạnh cách mạng hiện thực.

Dưới ngọn cờ Việt Minh, nhiều tổ chức cứu quốc đã được thành lập tương ứng với từng tầng lớp, giới, lứa tuổi, thành phần trong xã hội như công nhân cứu quốc, nông dân cứu quốc, thanh niên cứu quốc, phụ nữ cứu quốc, phụ lão cứu quốc, học sinh cứu quốc, binh sĩ cứu quốc, văn hóa cứu quốc... Cách tổ chức ấy cho thấy tư duy rất sâu sát thực tiễn: muốn quy tụ toàn dân phải có hình thức tập hợp phù hợp với từng đối tượng; muốn khơi dậy sức dân phải đưa nhân dân vào tổ chức; muốn tạo nên lực lượng chính trị mạnh mẽ phải làm cho mỗi người thấy rõ vai trò của mình trong sự nghiệp cứu nước.

Từ những cơ sở đầu tiên, Mặt trận Việt Minh đã nhanh chóng phát triển rộng khắp, từng bước xây dựng lực lượng chính trị quần chúng đông đảo trong cả nước. Đây không đơn thuần là sự mở rộng về số lượng, mà là quá trình hình thành một khối đoàn kết dân tộc thực sự, trong đó ý chí yêu nước được nâng lên thành niềm tin chính trị, thành quyết tâm hành động, thành lực lượng cách mạng có tổ chức.

Thực tiễn ấy cho thấy, đại đoàn kết không thể chỉ dừng ở phương diện tinh thần. Đại đoàn kết muốn trở thành sức mạnh vật chất phải được tổ chức bằng những hình thức thích hợp, phải được dẫn dắt bằng chủ trương đúng, phải được nuôi dưỡng bằng niềm tin và trách nhiệm đối với đất nước. Mặt trận Việt Minh thành công chính bởi đã làm được điều đó.

Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam) thành lập ngày 22-12-1944. Ảnh tư liệu.

Sức mạnh làm nên Tháng Tám

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng hùng hồn nhất cho vai trò lịch sử to lớn của Mặt trận Việt Minh và cho chân lý về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đây không phải là thắng lợi ngẫu nhiên, nhất thời, mà là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị công phu, bền bỉ, kiên trì và sáng tạo. Trong quá trình ấy, Mặt trận Việt Minh giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, xây dựng cơ sở chính trị, phát triển lực lượng cách mạng, mở rộng căn cứ, chuẩn bị thời cơ và tổ chức hành động.

Từ cao trào kháng Nhật cứu nước đến thời khắc Tổng khởi nghĩa, dấu ấn của Việt Minh hiện diện trong từng bước phát triển của cách mạng. Dưới ngọn cờ Việt Minh, quần chúng nhân dân được tập hợp, rèn luyện và cổ vũ mạnh mẽ. Khi thời cơ lịch sử đến, chính lực lượng quần chúng đông đảo ấy đã nhất tề đứng lên giành chính quyền trên phạm vi cả nước.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám trước hết là thắng lợi của đường lối giải phóng dân tộc đúng đắn. Đồng thời, đó cũng là thắng lợi của khối đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức thành lực lượng chính trị hùng hậu dưới sự lãnh đạo của Đảng. Không có sự chuẩn bị về tổ chức, không có quá trình quy tụ và phát huy sức mạnh toàn dân dưới ngọn cờ Việt Minh, sẽ không thể có sự vùng dậy mạnh mẽ, nhanh chóng và đồng loạt của cả dân tộc trong mùa Thu lịch sử năm 1945.

Từ thực tiễn ấy càng thấy rõ: Mặt trận Việt Minh không chỉ là một tổ chức chính trị có ý nghĩa lịch sử, mà còn là biểu tượng sinh động của sức mạnh lòng dân khi được giác ngộ, tổ chức và dẫn dắt đúng hướng.

Giá trị vượt thời gian

Giá trị của Mặt trận Việt Minh không dừng lại ở thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Sau khi chính quyền cách mạng ra đời, đất nước tiếp tục đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách: thù trong, giặc ngoài, nạn đói, nạn dốt, bộ máy chính quyền còn non trẻ, nền độc lập vừa giành được đã phải đối mặt với nguy cơ bị xâm lấn, phá hoại. Trong bối cảnh ấy, tinh thần đại đoàn kết mà Việt Minh khơi dậy tiếp tục phát huy vai trò đặc biệt quan trọng.

Chính sức mạnh đoàn kết toàn dân đã góp phần giúp chính quyền cách mạng vượt qua tình thế hiểm nghèo, củng cố niềm tin xã hội, động viên nhân dân tham gia bảo vệ thành quả cách mạng. Điều đó cho thấy Việt Minh không chỉ thành công trong việc giành chính quyền, mà còn góp phần tạo dựng nền tảng tinh thần, chính trị cho nhiệm vụ giữ chính quyền, kháng chiến và kiến quốc.

Nhìn rộng hơn, từ Mặt trận Việt Minh đến Mặt trận Liên Việt, rồi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một dòng chảy liên tục của tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc. Ở mỗi thời kỳ, tên gọi, hình thức tổ chức, nhiệm vụ cụ thể có thể khác nhau, nhưng sợi chỉ đỏ xuyên suốt vẫn là phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân vì sự nghiệp chung của đất nước. Bởi vậy, giá trị của Việt Minh không chỉ thuộc về lịch sử, mà còn là một di sản chính trị, tinh thần có ý nghĩa lâu dài đối với công tác Mặt trận hiện nay.

Bài học cho hôm nay

Kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Mặt trận Việt Minh không chỉ để ôn lại truyền thống vẻ vang, mà còn để nhận thức sâu sắc hơn những bài học lớn đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Trước hết, bài học lớn nhất là phải luôn đặt lợi ích quốc gia - dân tộc, lợi ích của nhân dân lên vị trí cao nhất trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chỉ khi mục tiêu đoàn kết thật sự phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và nguyện vọng chính đáng của nhân dân, khối đại đoàn kết mới có nền tảng bền vững và sức lan tỏa sâu rộng.

Thứ hai, đại đoàn kết muốn vững chắc phải được xây dựng trên cơ sở hài hòa lợi ích, tôn trọng sự khác biệt không trái với lợi ích chung của dân tộc, biết phát huy mọi nguồn lực, mọi tiềm năng, mọi đóng góp của các tầng lớp nhân dân. Đây chính là bài học sâu sắc mà Mặt trận Việt Minh đã để lại.

Thứ ba, đoàn kết phải gắn với tổ chức, với chương trình hành động, với phương thức vận động phù hợp. Không thể có sức mạnh đại đoàn kết thực chất nếu thiếu những hình thức tập hợp hiệu quả, thiếu sự gắn bó mật thiết với nhân dân, thiếu khả năng chuyển hóa đồng thuận xã hội thành phong trào hành động cách mạng. Mặt trận Việt Minh là minh chứng sinh động cho chân lý đó.

Thứ tư, muốn phát huy sức mạnh đại đoàn kết phải luôn tin ở nhân dân, dựa vào nhân dân, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước, ý chí tự cường, khát vọng cống hiến trong mỗi người dân. Sức mạnh làm nên những thắng lợi lớn của dân tộc, xét đến cùng, đều bắt nguồn từ sức dân. Phát huy bài học Việt Minh cũng chính là tiếp tục củng cố niềm tin ấy trong điều kiện mới.

Ngày nay, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những thời cơ, thuận lợi, khó khăn, thách thức đan xen. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc càng có ý nghĩa chiến lược. Bài học từ Mặt trận Việt Minh nhắc nhở rằng, mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam đều gắn liền với việc phát huy cao độ sức mạnh của nhân dân, với sự đồng thuận xã hội rộng rãi, với khả năng quy tụ các lực lượng trong một mục tiêu chung vì tương lai dân tộc.

Mặt trận Việt Minh đã đi vào lịch sử như một biểu tượng chói sáng của lòng yêu nước, ý chí độc lập và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Gọi Mặt trận Việt Minh là một mẫu mực về đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ là sự tôn vinh xứng đáng đối với một tổ chức mà còn là sự khẳng định một giá trị lớn, một bài học lớn, một di sản lớn của cách mạng Việt Nam.

Kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Mặt trận Việt Minh là dịp để thêm một lần khẳng định chân lý đã được lịch sử kiểm nghiệm: Đoàn kết là truyền thống cực kỳ quý báu của dân tộc ta; đại đoàn kết toàn dân tộc là nguồn sức mạnh to lớn, có ý nghĩa quyết định đối với mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Phát huy truyền thống ấy, tiếp nối tinh thần ấy, vận dụng sáng tạo bài học ấy trong giai đoạn hiện nay chính là cách thiết thực nhất để viết tiếp những trang sử vẻ vang của dân tộc trong thời đại mới.

Chu Văn Khánh