“Thắng kiện chưa chắc là thắng”: Bài học thực tiễn cho trọng tài trẻ

Tranh chấp thường bắt đầu từ những bất đồng nhỏ

Trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài & Hòa giải Việt Nam 2026, chiều 25/5, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Trường Đại học Ngoại thương tổ chức Diễn đàn Trọng tài và Hòa giải viên trẻ với chủ đề "Chạm ngõ Trọng tài: Những câu chuyện đầu tiên".

Phát biểu tại diễn đàn, TS.Hà Công Anh Bảo - Chi hội trưởng Chi hội Luật gia Trường đại học Ngoại thương đánh giá đây là sáng kiến ý nghĩa, góp phần kết nối thế hệ luật gia, trọng tài viên đi trước với sinh viên, luật sư trẻ quan tâm đến các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR).

TS.Hà Công Anh Bảo - Chi hội trưởng Chi hội Luật gia Đại học Ngoại thương phát biểu.

Theo ông, việc VIAC phối hợp với các cơ sở đào tạo luật tổ chức diễn đàn sẽ tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp, cập nhật xu hướng giải quyết tranh chấp hiện đại và mở rộng kết nối với các chuyên gia trong lĩnh vực trọng tài, hòa giải.

TS.Bảo kỳ vọng chương trình sẽ trở thành hoạt động thường niên, góp phần xây dựng đội ngũ luật sư, trọng tài viên trẻ chất lượng cao cho Việt Nam trong tương lai.

Tại diễn đàn, bà Tống Thị Thu Thảo - Trưởng phòng Pháp lý và Quản lý Hợp đồng Công ty CP Đầu tư Xây dựng Ricons đã chia sẻ góc nhìn thực tiễn về việc nhận diện và xử lý bất đồng ngay từ giai đoạn đầu trong doanh nghiệp.

Diễn đàn sẽ tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp, cập nhật xu hướng giải quyết tranh chấp hiện đại và mở rộng kết nối với các chuyên gia trong lĩnh vực trọng tài, hòa giải.

Theo bà Thảo, tranh chấp không bắt đầu từ đơn khởi kiện mà thường xuất phát từ những bất đồng nhỏ trong quá trình vận hành hợp đồng. Nếu không được xử lý kịp thời, bất đồng sẽ leo thang thành khiếu nại rồi trở thành tranh chấp cần đưa ra trọng tài hoặc tòa án.

Từ kinh nghiệm gần 10 năm trong lĩnh vực xây dựng, bà cho biết nhiều tranh chấp lớn thực chất bắt nguồn từ các thay đổi nhỏ trong thi công, đặc biệt là yêu cầu "làm trước, bổ sung hồ sơ sau". 

Ban đầu chỉ là khác biệt quan điểm giữa chủ đầu tư và nhà thầu, nhưng do thiếu cơ chế phối hợp, phản hồi chậm hoặc không có sự tham gia sớm của bộ phận pháp chế nên mâu thuẫn dần bị đẩy lên cao.

Bà Tống Thị Thu Thảo - Trưởng phòng Pháp lý và Quản lý Hợp đồng Công ty CP Đầu tư Xây dựng Ricons.

Theo bà Thảo, doanh nghiệp cần xây dựng "bản đồ leo thang tranh chấp" với ba cấp độ gồm: Bất đồng, khiếu nại và tranh chấp để nhận diện sớm rủi ro. Người làm pháp chế cần hiểu hoạt động kinh doanh, kỹ thuật vận hành và hợp đồng để can thiệp đúng thời điểm, đồng thời kiểm soát chặt các nghĩa vụ thông báo và mốc "time-bar", thời hạn nếu bỏ lỡ có thể dẫn tới mất quyền.

Bà cũng cho rằng việc duy trì đối thoại, phản hồi minh bạch và thống nhất thông điệp giữa các bên là yếu tố then chốt để hạn chế tranh chấp leo thang. Theo bà, quản trị bất đồng hiệu quả ngay từ bên trong doanh nghiệp chính là bước đầu tiên để giảm thiểu tranh chấp thương mại.

Mục tiêu không phải "thắng bằng mọi giá"

Chia sẻ tại diễn đàn, luật sư Doãn Nhật Minh (Công ty Luật TNHH Quốc tế Việt Nam) cho rằng sinh viên và luật sư trẻ hoàn toàn có thể tạo ra giá trị cho doanh nghiệp ngay từ khi mới vào nghề, đặc biệt trong vai trò pháp chế nội bộ.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn thiếu quy trình quản lý hồ sơ, kiểm soát tài liệu và xử lý tranh chấp. Việc xây dựng, chuẩn hóa quy trình không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro mà còn tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí khi phát sinh tranh chấp.

Ông cũng đánh giá sinh viên được tiếp cận sớm với các môn học về trọng tài, các cuộc thi tranh tụng nên có lợi thế đáng kể so với nhiều nhân sự pháp chế lâu năm nhưng chưa từng trực tiếp tham gia tranh chấp thực tiễn.

Luật sư Võ Nhất Minh (Công ty Luật Vilaf).

Chia sẻ về vụ kiện trọng tài đầu tiên của bản thân, luật sư Minh cho biết sai lầm lớn nhất của luật sư trẻ thường không nằm ở chuyên môn mà ở tâm lý. Khi mới vào nghề, ông từng bước vào vụ kiện với tâm thế quá hiếu thắng, chỉ tập trung vào mục tiêu "thắng bằng mọi giá" mà chưa nhìn toàn diện lợi ích của khách hàng.

Sau này, ông nhận ra thắng kiện chưa chắc là kết quả tốt nhất nếu doanh nghiệp phải bỏ ra quá nhiều thời gian, chi phí và nguồn lực cho tranh chấp.

Các bạn sinh viên ngành luật có dịp tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp, cập nhật xu hướng giải quyết tranh chấp trọng tài, hòa giải.

Ông cũng kể lại việc từng xem nhẹ những công việc tưởng như "vặt" như lập bảng thống kê diễn biến vụ việc, chuẩn bị hồ sơ hay hệ thống tài liệu phục vụ phiên điều trần. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy chính các khâu chuẩn bị chi tiết này lại quyết định khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả tranh tụng tại phiên xử.

Theo luật sư Minh, luật sư trẻ không nên chỉ tập trung vào phần việc được giao mà cần hiểu tổng thể vụ việc, chiến lược của cả đội ngũ và mục tiêu cuối cùng của khách hàng. Ông khuyến khích các bạn trẻ giữ tâm lý vững vàng, kiên trì học hỏi qua từng vụ việc thực tế để từng bước hình thành phong cách hành nghề chuyên nghiệp.

Góc nhìn phía sau một vụ trọng tài

Tại diễn đàn, bà Vũ Thị Hằng - Trưởng ban Thư ký Tố tụng VIAC, Thành viên Hội đồng khoa học VIAC đã chia sẻ góc nhìn thực tiễn về công việc của thư ký tố tụng, vị trí ít được biết đến nhưng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động trọng tài.

Theo bà Hằng, Ban Thư ký tố tụng của VIAC không giống thư ký tòa án mà đóng vai trò điều phối toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp trọng tài. Công việc của bộ phận này gồm ba nhóm chính: Điều phối hành chính, điều phối thủ tục tố tụng và hỗ trợ hậu phán quyết.

Toàn bộ văn bản tố tụng giữa các bên, luật sư và hội đồng trọng tài đều được chuyển qua Ban Thư ký. Bộ phận này đồng thời quản lý lịch tố tụng, tổ chức các phiên điều trần, điều phối hậu cần và kiểm soát chi phí trọng tài nhằm bảo đảm tính minh bạch cho các bên tham gia.

Bà Vũ Thị Hằng - Trưởng ban Thư ký Tố tụng VIAC.

Theo bà Hằng, trước khi Hội đồng trọng tài được thành lập, Ban Thư ký sẽ trực tiếp điều phối thủ tục, làm việc với các bên và luật sư. Sau khi Hội đồng được thành lập, bộ phận này tiếp tục hỗ trợ, giám sát thủ tục để quá trình tố tụng diễn ra hiệu quả, đúng quy định.

Một nội dung đáng chú ý được bà chia sẻ là vai trò của Ban Thư ký trong việc rà soát và hỗ trợ chất lượng phán quyết trọng tài. Theo đó, VIAC áp dụng cơ chế tương tự một số trung tâm trọng tài quốc tế, trong đó Ban Thư ký có thể đưa ra các khuyến nghị chuyên môn, rà soát về hình thức, thủ tục nhằm hỗ trợ Hội đồng trọng tài, đồng thời vẫn bảo đảm tuyệt đối tính độc lập trong việc ra phán quyết.

Theo bà Hằng, do được tiếp cận nhiều thông tin "bên trong hộp đen" của vụ tranh chấp, thư ký tố tụng phải đáp ứng yêu cầu rất cao về đạo đức nghề nghiệp, tính trung lập và bảo mật thông tin.

Chia sẻ với sinh viên về những khó khăn khi mới vào nghề, bà Hằng cho biết áp lực lớn nhất không nằm ở chuyên môn mà là nỗi sợ sai sót khi phải tự mình xử lý, ký văn bản và quản lý cùng lúc nhiều vụ việc. Bởi, một thư ký tố tụng trẻ tại VIAC có thể phụ trách từ 20-30 vụ tranh chấp cùng thời điểm, đòi hỏi khả năng quản lý công việc, sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm rất cao.