Tp.HCM muốn “mở khóa” thể chế bằng Luật Đô thị đặc biệt, đề xuất hàng loạt cơ chế vượt khung

Chỉ lập một quy hoạch tổng thể cho toàn Tp.HCM

Ngày 27/5, UBND Tp.HCM tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến doanh nghiệp đối với dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt. Hội thảo có sự tham dự của Chủ tịch UBND Tp.HCM Nguyễn Văn Được, Phó chủ tịch UBND Tp.HCM Nguyễn Mạnh Cường cùng đại diện các sở ngành, hiệp hội doanh nghiệp và nhiều tập đoàn lớn.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch UBND Tp.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh Luật Đô thị đặc biệt sẽ là nền tảng thể chế dài hạn để Tp.HCM lấy lại đà tăng trưởng hai con số, đồng thời xây dựng môi trường đầu tư ổn định và đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Chủ tịch UBND Tp.HCM Nguyễn Văn Được

Theo ông Được, Tp.HCM từng có 5 nhiệm kỳ liên tiếp duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số nhờ truyền thống năng động, đổi mới và sáng tạo. Tuy nhiên, ba nhiệm kỳ gần đây thành phố bắt đầu có dấu hiệu giảm tốc, đòi hỏi một cơ chế đủ mạnh để “mở khóa” nguồn lực phát triển.

“Các cơ chế đặc thù như Nghị quyết 98 hay Nghị quyết 260 là bệ phóng quan trọng, nhưng vẫn mang tính thời hạn. Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo sự ổn định, bền vững và niềm tin dài hạn cho doanh nghiệp, nhà đầu tư”, ông Được nói.

Chủ tịch UBND Tp.HCM cho rằng dự thảo luật cần kế thừa những cơ chế hiệu quả từ Nghị quyết 98, Luật Thủ đô cũng như mạnh dạn đề xuất những nội dung vượt khung pháp luật hiện hành.

“Các doanh nghiệp cứ mạnh dạn kiến nghị để tạo nền tảng thể chế vượt trội, xây dựng Tp.HCM thành siêu đô thị quốc tế”, ông Được nhấn mạnh.

Theo Ban soạn thảo, dự án Luật Đô thị đặc biệt hiện có khoảng 46 điều, tập trung xây dựng khung thể chế riêng cho một đô thị đặc biệt với quy mô dân số, kinh tế lớn nhất cả nước.

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất chỉ lập một “Quy hoạch tổng thể Thành phố”, tích hợp và thay thế nhiều loại quy hoạch hiện hành.

Dự thảo cũng trao thêm thẩm quyền cho Tp.HCM trong việc phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch; cho phép lập đồng thời quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết nhằm rút ngắn thủ tục đầu tư.

Tp.HCM muốn “mở khóa” thể chế bằng Luật Đô thị đặc biệt, đề xuất hàng loạt cơ chế vượt khung

Ngoài ra, Tp.HCM được đề xuất mở rộng cơ chế khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao phục vụ giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật, thương mại dịch vụ và công trình công cộng.

Đáng chú ý, tại các nhà ga metro và khu depot, thành phố được phép đầu tư kết hợp nhà ở, thương mại dịch vụ và công trình công cộng theo mô hình TOD phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.

HoREA đề xuất cơ chế “vượt khung” để Tp.HCM thành đô thị toàn cầu

Góp ý cho dự thảo luật, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Tp.HCM (HoREA) cho rằng dự thảo đã thể hiện tinh thần phân cấp, phân quyền rất mạnh khi cho phép Tp.HCM được áp dụng các cơ chế đặc thù, thậm chí “được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành” trong nhiều lĩnh vực.

Theo HoREA, mục tiêu mà Bộ Chính trị đặt ra cho Tp.HCM là đến năm 2030 trở thành trung tâm kinh tế, khoa học công nghệ hàng đầu Đông Nam Á; năm 2045 vươn tầm châu Á và đến năm 2075 trở thành đô thị toàn cầu, hiện đại, thông minh với GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 100.000 USD.

Toàn cảnh hội nghị. (Ảnh: UBND Tp.HCM)

Để hiện thực hóa mục tiêu này, HoREA đề xuất bổ sung cơ chế “quyền chuyển đổi không gian” (Transfer of Development Rights - TDR), cho phép chuyển quyền phát triển xây dựng từ khu vực này sang khu vực khác nhằm phục vụ bảo tồn di sản, tạo không gian mở và tái thiết đô thị hiệu quả hơn.

Theo hiệp hội, cơ chế này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh Tp.HCM đang chịu áp lực rất lớn về chỉnh trang đô thị, bảo tồn kiến trúc lịch sử và phát triển hạ tầng quy mô lớn.

HoREA cũng đề xuất trao quyền mạnh hơn cho Tp.HCM trong triển khai mô hình TOD quanh các ga metro và depot. Theo đó, thành phố có thể chủ động đầu tư các tổ hợp gồm hạ tầng kỹ thuật, thương mại dịch vụ và nhà ở ngay tại khu TOD thay vì phải bố trí quỹ đất thanh toán ở nơi khác như mô hình BT trước đây.

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất ưu tiên nhà ở xã hội cho cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang có nơi làm việc cách nhà từ 20 km trở lên. Theo HoREA, nhu cầu nhà ở xã hội của nhóm đối tượng này rất lớn nhưng hiện nhiều người không đủ điều kiện hoặc rất khó tiếp cận.

Hiệp hội cũng kiến nghị Tp.HCM được chủ động ban hành hệ số điều chỉnh giá đất riêng để đảm bảo quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất, nhất là đất nông nghiệp có giá thấp trong bảng giá đất hiện hành.

Đáng chú ý, HoREA cảnh báo nếu áp dụng cứng công thức tính tiền sử dụng đất theo bảng giá đất mới, chi phí đất trong các dự án nhà ở thương mại có thể tăng gấp 2-3 lần, kéo theo áp lực tăng giá nhà. Vì vậy, hiệp hội đề xuất cho phép Tp.HCM xây dựng “hệ số k3” riêng để tính tiền sử dụng đất và tiền thuê đất phù hợp thực tiễn.

Ngoài ra, HoREA còn đề xuất bổ sung quy định giới hạn chiều sâu tầng hầm nhà ở riêng lẻ nhằm tránh ảnh hưởng các công trình ngầm đô thị trong tương lai; đồng thời tháo gỡ vướng mắc quy hoạch cho các dự án cải tạo chung cư cũ và nhà ở xã hội.

Đề xuất lập “Khu tự do đổi mới sáng tạo” mang tầm quốc tế

Tại hội thảo, ông Nguyễn Thế Duy, Phó chủ tịch HĐQT Tập đoàn Becamex, đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng đưa ra đề xuất đáng chú ý liên quan đến mô hình phát triển mới cho Tp.HCM.

Theo ông Duy, dự thảo luật hiện đã đề cập nhiều nội dung quan trọng như phát triển hạ tầng chiến lược, TOD, năng lượng tái tạo hay khu công nghiệp bền vững. Tuy nhiên, để tạo bước nhảy vọt về chất lượng tăng trưởng, Tp.HCM cần thêm cơ chế đủ mạnh để giải phóng nguồn lực tri thức và thu hút nhân tài toàn cầu.

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó chủ tịch HĐQT Tập đoàn Becamex phát biểu tại hội nghị

Trên tinh thần đó, Becamex kiến nghị bổ sung vào dự thảo luật mô hình “Khu Tự do Đổi mới Sáng tạo về Khoa học - Công nghệ - Giáo dục Quốc tế” (STEI-FIZ).

Theo đề xuất, STEI-FIZ không đơn thuần là khu công nghệ cao hay trung tâm giáo dục, mà là hệ sinh thái tích hợp giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo quốc tế, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp công nghệ cao trong cùng một không gian thể chế đặc thù.

Mô hình này sẽ vận hành theo hướng tự do hóa tối đa đối với trao đổi tri thức, thử nghiệm chính sách và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao toàn cầu. Điểm cốt lõi là xây dựng “hạ tầng thể chế” là yếu tố được xem là lợi thế cạnh tranh quan trọng của các trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới.

Becamex kiến nghị cần luật hóa địa vị pháp lý đặc thù cho STEI-FIZ, đồng thời trao quyền tự chủ cao trong quản trị, vận hành và xây dựng cơ chế ưu đãi đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Theo doanh nghiệp này, nếu được triển khai hiệu quả, STEI-FIZ có thể trở thành “điểm hội tụ tri thức”, nơi các tập đoàn công nghệ đa quốc gia, viện nghiên cứu, chuyên gia và nhà khoa học quốc tế đến làm việc, nghiên cứu lâu dài.

Mô hình cũng được kỳ vọng giải bài toán tồn tại nhiều năm qua giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực chất lượng cao với nhu cầu chuyển đổi số và sản xuất công nghệ cao của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị toàn cầu đang chuyển mạnh từ lợi thế đất đai, lao động giá rẻ sang cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu và chất lượng nhân lực, những đề xuất như STEI-FIZ cho thấy Tp.HCM đang hướng tới một mô hình phát triển mới dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo thay vì chỉ mở rộng không gian đô thị truyền thống.