Doanh nghiệp miền Trung xoay xở trước “cơn sóng xanh”

"Luật chơi" mới của thị trường

Ngày 29/5, tại Hội nghị Doanh nghiệp khu vực miền Trung - Tây Nguyên năm 2026, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên tổ chức, câu chuyện chuyển đổi xanh trở thành mối quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên, cho hay, trên những mái xưởng dệt may ở miền Trung, các tấm pin mặt trời lặng lẽ hứng nắng. Bên dưới, dây chuyền vẫn vận hành, công nhân vẫn vào ca đều đặn. Nhưng cách doanh nghiệp làm ăn đã không còn như trước.

Điện mặt trời, tiết kiệm nước, giảm hóa chất, đo phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc… những việc từng được xem là "làm thêm cho đẹp hồ sơ", nay trở thành yêu cầu sống còn. Hàng hóa muốn vào các thị trường lớn không chỉ cần đúng mẫu mã, đúng giá, giao đúng hẹn, mà còn phải chứng minh được sản xuất ra sao, phát thải bao nhiêu, có trách nhiệm với môi trường và người lao động thế nào.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên chia sẻ, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để doanh nghiệp giữ đơn hàng và nâng sức cạnh tranh.

Ông Quang nhìn nhận, môi trường kinh doanh đang thay đổi rất nhanh. Biến động địa chính trị, bảo hộ thương mại, đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí năng lượng, lạm phát và yêu cầu phát triển bền vững đang tạo ra một "luật chơi" khác trước.

"Doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng giá thành hay quy mô, mà còn bằng năng lực thích ứng, tốc độ đổi mới, khả năng chuyển đổi xanh và trách nhiệm với xã hội, môi trường, cộng đồng", ông Quang nói.

Với nhiều doanh nghiệp miền Trung - Tây Nguyên, "cơn sóng xanh" đến cùng lúc với nhiều sức ép. Phần lớn doanh nghiệp còn nhỏ, vốn mỏng, công nghệ chưa đồng bộ, nhân lực thiếu hụt. Chuyển đổi xanh vì thế không dễ, nhưng nếu đứng ngoài, nguy cơ mất đơn hàng, mất thị trường có thể đến rất nhanh.

Ông Quang ví chuyển đổi xanh như "giấy thông hành" mới của hàng hóa. Doanh nghiệp đi chậm sẽ mất lợi thế cạnh tranh, trong khi doanh nghiệp đi trước có thể mở ra cơ hội lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tổng thư ký VCCI Trần Thị Lan Anh cho rằng, thay đổi nhận thức là bước khởi đầu quan trọng để doanh nghiệp thích ứng với xu hướng phát triển xanh.

Bà Trần Thị Lan Anh, Tổng thư ký VCCI, cho rằng chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế carbon thấp và thực hành ESG không còn là câu chuyện khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp bước vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Những khái niệm như CBAM, truy xuất nguồn gốc xanh, hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số hay báo cáo phát triển bền vững đang dần đi vào đời sống doanh nghiệp xuất khẩu. Một chiếc áo, một cuộn vải hay một lô hàng nông sản không chỉ được hỏi "giá bao nhiêu", mà còn bị hỏi "làm từ đâu, phát thải bao nhiêu, có tái chế được không".

Theo bà Lan Anh, miền Trung - Tây Nguyên có lợi thế về logistics, kinh tế biển, du lịch, nông nghiệp và năng lượng tái tạo. Đây là nền tảng để phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các ngành công nghiệp bền vững. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội, doanh nghiệp phải nâng năng lực quản trị rủi ro, chuyển đổi số, đa dạng hóa thị trường và tiếp cận tốt hơn với vốn, công nghệ xanh.

Xanh từ từng dây chuyền sản xuất

Trong ngành dệt may, sức ép này hiện rõ hơn cả. Ông Trần Đức Tý, Trưởng bộ phận Tuân thủ và Phát triển bền vững Phong Phú Group, cho rằng phát triển bền vững không nên được hiểu là việc làm ngắn hạn để hoàn thiện hồ sơ, mà phải là chiến lược lâu dài của doanh nghiệp.

Theo ông Trần Đức Tý, Trưởng bộ phận Tuân thủ và Phát triển bền vững Phong Phú Group, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện đầu tư công nghệ mới, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp dệt may thay đổi cách quản trị.

Doanh nghiệp này hiện có hệ sinh thái sản xuất khá rộng, từ sợi, vải, may, in thêu đến giặt mài; với 30 nhà máy, 7 công ty con, 4 trung tâm thiết kế, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, cùng khoảng 19.000 lao động. Với quy mô này, chuyển đổi xanh không thể chỉ làm ở một phân xưởng hay thể hiện trên vài dòng báo cáo, mà phải đi vào toàn bộ chuỗi sản xuất.

Theo ông Tý, doanh nghiệp dệt may Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các thị trường xuất khẩu như châu Âu, Mỹ. Để giữ đơn hàng, doanh nghiệp phải chứng minh được nguyên liệu lấy từ đâu, sản xuất có gây ô nhiễm nhiều hay không, sản phẩm có thể tái chế ra sao và người lao động có được bảo đảm quyền lợi hay không.

"Chuyển đổi xanh không dừng ở thay đổi công nghệ, mà là quá trình thay đổi cách quản trị", ông Tý nói. Theo ông, mỗi nhân viên cần được đào tạo về sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên. Doanh nghiệp cũng xây dựng đội ngũ nòng cốt để lan tỏa các sáng kiến xanh trong nội bộ.

Ông Nguyễn Thành Chung, đại diện Chương trình Khí hậu và Năng lượng chia sẻ tại Hội nghị Doanh nghiệp khu vực miền Trung - Tây Nguyên năm 2026.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thành Chung, đại diện Chương trình Khí hậu và Năng lượng (WWF Việt Nam), cho rằng Đà Nẵng sau khi mở rộng địa giới có thêm dư địa lớn để phát triển năng lượng tái tạo. Nhu cầu tiêu thụ điện của thành phố tăng từ 4.936 triệu kWh năm 2021 lên 6.198 triệu kWh năm 2025, bình quân 6,8% mỗi năm. Riêng công nghiệp - xây dựng và tiêu dùng dân cư chiếm khoảng 80% lượng điện tiêu thụ.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những giải pháp sát thực tế như điện mặt trời mái nhà, tiết kiệm năng lượng, thay lò hơi truyền thống bằng lò hơi điện, bơm nhiệt, điện hóa một số công đoạn. Một dự án điện mặt trời mái nhà 1 MW tại khu công nghiệp có chi phí khoảng 12 tỷ đồng, sản lượng ước 1,45 triệu kWh mỗi năm, thời gian hoàn vốn hơn 5 năm. 

Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc với doanh nghiệp, nhất là khi các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường và trách nhiệm xã hội.

Đồng thời, ông Hồ Quang Bửu, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, cho biết địa phương này xác định phát triển xanh và bền vững là định hướng xuyên suốt. 

Đà Nẵng đang cải thiện môi trường đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển năng lượng sạch, logistics xanh, kinh tế tuần hoàn và tăng cường kết nối quốc tế.

Tuy vậy, để doanh nghiệp không "xanh" một mình, điều họ cần là một hệ sinh thái đủ mạnh: chính sách rõ ràng, vốn xanh dễ tiếp cận hơn, tư vấn kỹ thuật sát thực tế hơn và nguồn nhân lực hiểu được các chuẩn mực mới của thị trường.