Hội Luật gia Việt Nam kiên trì bảo vệ quan điểm đúng khi xây dựng pháp luật

Vai trò của Hội Luật gia ngày càng được đặt ra cao hơn

Tại cuộc họp Ban Thường vụ Đảng ủy Trung ương Hội Luật gia Việt Nam mở rộng chiều 4/6, các đại biểu tập trung thảo luận về công tác xây dựng pháp luật trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Khánh Ngọc - Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho biết phiên họp tập trung vào ba nhóm nội dung: Công tác tổ chức cán bộ; công tác xây dựng pháp luật; và triển khai các quy định mới về đánh giá, xếp loại cán bộ, đảng viên, sinh hoạt chi bộ theo các quy định, hướng dẫn mới của Trung ương.

Báo cáo tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Huệ - Uỷ viên Ban thường vụ, Trưởng Ban Nghiên cứu, xây dựng chính sách pháp luật (Hội Luật gia Việt Nam) cho biết, Đảng đã xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược. Nghị quyết 27 và nhiều chủ trương của Đảng đã đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất và khả thi.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc - Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam chủ trì cuộc họp.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Hội Luật gia Việt Nam ngày càng được yêu cầu cao hơn. Không chỉ tham gia góp ý dự thảo văn bản theo cách truyền thống, Hội cần trở thành lực lượng nòng cốt về chuyên môn pháp lý trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tham gia xây dựng chính sách, giám sát thi hành pháp luật, phản biện xã hội, kiểm soát quyền lực trong xây dựng pháp luật và thúc đẩy tiếp cận công lý cho người dân.

Theo ông Huệ, những năm qua Hội Luật gia Việt Nam đã tham gia xây dựng pháp luật ở nhiều cấp độ. Trong 5 năm gần đây, Hội tham gia Ban soạn thảo của khoảng 28 dự án luật và văn bản quy phạm pháp luật; tham gia góp ý, phản biện nhiều dự thảo văn bản; đồng thời tích cực rà soát, tổng kết thi hành pháp luật.

Ông Nguyễn Văn Huệ - Uỷ viên Ban thường vụ, Trưởng Ban Nghiên cứu, xây dựng chính sách pháp luật (Hội Luật gia Việt Nam).

Đặc biệt, Hội Luật gia Việt Nam từng được Quốc hội giao chủ trì xây dựng và trình hai đạo luật là Luật Trọng tài thương mại và Luật Trưng cầu ý dân. Ở địa phương, các cấp hội hằng năm tổ chức hàng chục nghìn lượt góp ý, phản biện, rà soát và kiến nghị sửa đổi các quy định còn bất cập trong thực tiễn.

Theo báo cáo, một trong những thế mạnh lớn nhất của Hội Luật gia Việt Nam là mạng lưới gần 100.000 hội viên hoạt động trong nhiều lĩnh vực như tòa án, kiểm sát, thi hành án, tư pháp, công an và các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Lực lượng này không chỉ phản ánh ý kiến từ thực tiễn đời sống mà còn có khả năng đánh giá chính sách dưới góc độ chuyên môn pháp lý. Đây là điểm khác biệt so với nhiều tổ chức xã hội khác. Nhờ đó, Hội có thể tham gia ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách, thay vì chỉ góp ý ở giai đoạn hoàn thiện dự thảo văn bản.

Trong thời gian tới, Hội Luật gia Việt Nam sẽ tiếp tục tham gia góp ý các dự án luật lớn liên quan đến xây dựng Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời tập trung nghiên cứu các đạo luật gắn trực tiếp với chức năng, nhiệm vụ của Hội.

Ông Dương Đình Khuyến - Uỷ viên Ban thường Vụ, Ban Tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý, Hội Luật gia Việt Nam.

Ông Dương Đình Khuyến - Uỷ viên Ban thường Vụ, Ban Tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý (Hội Luật gia Việt Nam) cho biết thêm, đối với dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở, nhiều kiến nghị của Hội Luật gia Việt Nam đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, như khẳng định vai trò nòng cốt của Mặt trận trong công tác hòa giải; bổ sung vai trò của Chi hội Luật gia cấp xã; đồng thời sửa đổi quy định về công nhận kết quả hòa giải thành theo hướng thuận lợi hơn.

Về dự thảo Luật Luật sư, một số nội dung gây tranh luận trước đây như khái niệm "luật sư công", hay các quy định về dịch vụ pháp lý, hỗ trợ pháp luật đã được nghiên cứu điều chỉnh, tiếp thu theo hướng phù hợp hơn.

Tại cuộc họp, ông Nguyễn Hữu Chính - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia Việt Nam cho biết ông cơ bản thống nhất với các báo cáo và đánh giá về công tác xây dựng pháp luật của Hội Luật gia Việt Nam thời gian qua.

Thông tin thêm về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở đang được góp ý, ông Chính cho hay, Hội Luật gia Việt Nam đã có nhiều ý kiến đóng góp quan trọng và được Ban soạn thảo tiếp thu. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất không giao cho Tòa án công nhận tất cả các kết quả hòa giải thành ở cơ sở.

Theo ông Chính, Tòa án chỉ tham gia khi đã thụ lý vụ việc, trong khi các tranh chấp ở cơ sở chủ yếu là những mâu thuẫn nhỏ trong cộng đồng. Nếu yêu cầu Tòa án công nhận mọi kết quả hòa giải sẽ không phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và nguồn lực của ngành Tòa án.

Các đại biểu đánh giá Hội Luật gia Việt Nam có nhiều tiềm năng và dư địa để tham gia sâu hơn vào công tác xây dựng pháp luật.

Về tiêu chuẩn hòa giải viên, Hội Luật gia đề xuất phải bảo đảm ba yếu tố: có trình độ, có năng lực và đặc biệt là có uy tín trong cộng đồng. Theo ông, uy tín là yếu tố quan trọng nhất bởi nếu người hòa giải không được người dân tin tưởng thì rất dễ khiến mâu thuẫn trở nên phức tạp hơn.

Hội cũng kiến nghị tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời giao Mặt trận quản lý, phân bổ kinh phí hỗ trợ hoạt động hòa giải. Những người trực tiếp tham gia hòa giải cần được động viên, hỗ trợ phù hợp để khuyến khích họ tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.

Đối với dự thảo Luật Luật sư, ông Chính đánh giá nhiều ý kiến của Hội Luật gia cũng đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, góp phần hoàn thiện dự thảo luật theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn.

Kiên trì bảo vệ quan điểm đúng khi tham gia xây dựng chính sách, pháp luật

Ông Trần Công Phàn – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia Việt Nam cho rằng việc Ban Thường vụ dành thời gian thảo luận chuyên sâu về công tác xây dựng pháp luật là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Theo ông, vị thế của Hội Luật gia Việt Nam đã có những thay đổi khi trở thành tổ chức trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Tuy nhiên, với vai trò là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, công tác xây dựng pháp luật vẫn là nhiệm vụ chính trị quan trọng của Hội.

Ông Trần Công Phàn – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia Việt Nam.

Ông nhấn mạnh Hội Luật gia có lợi thế đặc biệt nhờ tập hợp đội ngũ đông đảo những người am hiểu pháp luật và giàu kinh nghiệm thực tiễn. Đây là nguồn lực quan trọng mà Quốc hội và các cơ quan nhà nước luôn đánh giá cao trong quá trình xây dựng pháp luật.

Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là cơ chế huy động chuyên gia và nguồn lực cho công tác này còn hạn chế. Muốn tập hợp được nhiều ý kiến chất lượng từ các chuyên gia, nhà khoa học và hội viên thì cần có cơ chế, kinh phí và điều kiện bảo đảm phù hợp.

Theo ông Phàn, trong điều kiện nguồn lực còn khó khăn, Hội cần tập trung vào những dự án luật gắn trực tiếp với chức năng, nhiệm vụ của mình như Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Luật Luật sư, Luật Hòa giải ở cơ sở và các quy định liên quan đến quyền con người, quyền công dân.

Ông cũng cho rằng cần phân định rõ trách nhiệm của Hội trong quá trình tham gia xây dựng pháp luật. Trách nhiệm của Hội là nghiên cứu, tập hợp ý kiến, phản biện và bảo vệ những quan điểm đúng đắn trên cơ sở khoa học và thực tiễn.

Dẫn chứng thực tế, ông cho biết đã có những trường hợp chỉ còn duy nhất ý kiến của Hội Luật gia khác với đa số cơ quan, tổ chức khác nhưng cuối cùng vẫn được Quốc hội tiếp thu vì phù hợp với thực tiễn.

Do đó, ông Phàn nhấn mạnh, Hội cần tiếp tục kiên trì "bảo vệ tới cùng" những quan điểm đúng, đồng thời "đưa cuộc sống vào pháp luật", sẽ là cách tốt nhất để pháp luật sau khi ban hành nhanh chóng đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả.

Theo ông, điều quan trọng nữa là Hội Luật gia phải tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa thực tiễn và pháp luật, phản ánh kịp thời những khó khăn, vướng mắc từ cuộc sống vào quá trình xây dựng chính sách.

Các đại biểu cũng đề nghị cần có cơ chế phản hồi rõ ràng đối với các ý kiến phản biện, góp ý của Hội Luật gia và các tổ chức thành viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Việc tiếp thu hay không tiếp thu cần được giải trình đầy đủ để nâng cao hiệu quả phản biện xã hội và chất lượng xây dựng pháp luật.

Các đại biểu thống nhất đánh giá Hội Luật gia Việt Nam có nhiều tiềm năng và dư địa để tham gia sâu hơn vào công tác xây dựng pháp luật. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả vai trò này, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, nguồn lực và điều kiện bảo đảm, đồng thời xây dựng đội ngũ chuyên trách đủ mạnh, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong giai đoạn mới.