Kiến tạo chính sách môi trường làm đòn bẩy phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới

Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành: "Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu tuy là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn nhưng cũng chính là cơ hội để đổi mới mô hình tăng trưởng" - Ảnh: VGP/Đỗ Hương

Đây là thông điệp chính được đưa ra tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu 2026 với chủ đề "Từ chính sách đến hành động" diễn ra tại Nghệ An hôm nay (5/6). Diễn đàn do Bộ NN&MT và UBND tỉnh Nghệ An phối hợp tổ chức.

Bảo vệ môi trường là động lực phát triển

Tại diễn đàn, câu chuyện thực tế về bảo vệ môi trường gắn với kinh tế của tỉnh Nghệ An đã được nêu ra. Với đặc thù diện tích lớn, địa hình đa dạng từ miền núi đến biển, Nghệ An xác định bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, cho biết tỉnh đã ban hành Nghị quyết và Chương trình hành động cụ thể để ưu tiên các mô hình kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Nghệ An không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần mà tập trung vào: Bảo vệ nghiêm ngặt vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An và nâng cao tỷ lệ che phủ rừng; Khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ giảm phát thải; Giải quyết căn cơ vấn đề chất thải rắn sinh hoạt và kiểm soát ô nhiễm tại các khu công nghiệp, đô thị trọng điểm.

Trong nhiều thập kỷ, quan niệm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế rất khó để đồng hành với nhau. Tuy nhiên, tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành đã khẳng định một bước ngoặt về tư duy: Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu tuy là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn nhưng cũng chính là cơ hội để đổi mới mô hình tăng trưởng.

"Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Thành công không chỉ phụ thuộc vào chính sách đúng, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả, với sự tham gia thực chất của tất cả các chủ thể", lãnh đạo Bộ NN&MT khẳng định.

Một trong những nội dung trọng tâm và thu hút sự quan tâm nhất tại Diễn đàn là dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Theo TS. Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, dự thảo Luật lần này dự kiến sửa đổi, bổ sung 82 trên tổng số 171 điều, tập trung mạnh mẽ vào việc cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp. Đây được coi là bước đi thực tế nhất để hỗ trợ kinh tế, cụ thể như việc cắt giảm chi phí và thời gian, dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Việc quản lý theo rủi ro cũng được nêu ra, thay vì kiểm soát dàn trải, chính sách mới hướng tới việc đơn giản hóa phân loại dự án theo tiêu chí môi trường. Điều này giúp giảm trên 90% số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường, tập trung nguồn lực quản lý vào các nguồn thải lớn, có nguy cơ cao.

Đặc biệt sẽ phân cấp triệt để, ông Tăng Thế Cường cho biết, dự kiến 96% hoạt động thẩm định đánh giá tác động môi trường và 95% việc cấp giấy phép môi trường sẽ được giao về cho chính quyền cấp địa phương thực hiện. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm cụ thể giúp các quyết định quản lý sát với thực tế sản xuất tại địa phương hơn, tránh tình trạng "cơ chế xin - cho" kéo dài.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội: "Luật Bảo vệ môi trường cần đổi mới triệt để tư duy từ "cấm đoán" sang "kiến tạo", từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và quản lý rủi ro"" - Ảnh: VGP/Đỗ Hương

Chuyển đổi số và Kinh tế tuần hoàn: Công cụ quản trị hiện đại

Bộ NN&MT cho biết, chính sách môi trường thực tế hơn cũng đồng nghĩa với việc áp dụng các công nghệ hiện đại vào quản lý. Trong kỷ nguyên mới, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Hệ thống quản lý chất thải sẽ được xây dựng trên nền tảng số, cho phép kiểm soát và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực. Các doanh nghiệp sẽ cập nhật dữ liệu điện tử, giúp cơ quan quản lý chuyển từ trạng thái "cảnh báo khi ô nhiễm đã xảy ra" sang "dự báo để chủ động phòng ngừa".

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thông qua cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc là những giải pháp thực tiễn để biến rác thải thành tài nguyên. Điều này không chỉ giảm áp lực lên môi trường mà còn tạo ra những ngành công nghiệp mới, tạo việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Đặc biệt, việc quản lý phát thải khí nhà kính đang chuyển hướng từ "giảm nhẹ" sang "quản lý phát thải" một cách chuyên nghiệp hơn thông qua việc rút ngắn chu kỳ kiểm kê hằng năm và vận hành sàn giao dịch carbon. Đây là bước chuẩn bị để doanh nghiệp Việt Nam có thể giao dịch tín chỉ carbon, biến nỗ lực bảo vệ môi trường thành giá trị tài chính thực thụ.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh: "Chúng ta không thể để những rào cản về thể chế cản trở bước tiến. Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này phải thực sự là một cuộc cách mạng về tư duy. Để tạo ra một hành lang pháp lý vừa kiến tạo, vừa quản lý hiệu quả, Luật Bảo vệ môi trường cần đổi mới triệt để tư duy từ "cấm đoán" sang "kiến tạo", từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và quản lý rủi ro".

"Luật phải đi trước, mở đường cho chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. Dự thảo Luật lần này cần có đủ cơ sở pháp lý để thúc đẩy các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn. Việc coi chất thải là tài nguyên, sử dụng nền tảng số để quản lý chất thải, thúc đẩy thị trường carbon… là những hướng đi đúng", ông Thi nhấn mạnh.

Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng thành công không chỉ phụ thuộc vào chính sách đúng, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả với sự tham gia thực chất của tất cả các chủ thể: Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.

Các "điểm nghẽn" trong thực thi pháp luật cần được nhận diện rõ và tháo gỡ kịp thời thông qua các kênh đối thoại mở, đa chiều. Khi chính sách trở nên minh bạch và dễ thực thi, doanh nghiệp sẽ không còn coi tuân thủ môi trường là một "chi phí" mà là một tiêu chuẩn để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Đỗ Hương