'Điều đáng sợ nhất không phải thất bại, mà là không dám làm'

Mới đây, tại buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương cho ý kiến về Đề án "Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, phải thống nhất nhận thức công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần.

Do đó, phải đặt vấn đề phát triển công nghệ lượng tử trong tổng thể triển khai thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ không gian...

Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel - Ảnh: VGP

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel - một trong những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Việt Nam đã có những chia sẻ về chiến lược, lộ trình phát triển những công nghệ chiến lược quốc gia, trong đó có công nghệ lượng tử.

Công nghệ lượng tử: Viettel chọn hướng đi từ năng lực nội sinh

Thưa ông, là một trong những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Việt Nam, Viettel có kế hoạch như thế nào đối với công nghệ chiến lược rất mới là công nghệ lượng tử?

Ông Tào Đức Thắng: Các công nghệ chiến lược như lượng tử, bán dẫn, vật liệu tiên tiến… đều là những lĩnh vực đặc biệt quan trọng đối với tương lai phát triển của đất nước. Định hướng phát triển của Đảng và Nhà nước là hoàn toàn đúng đắn. Vấn đề cốt lõi đang nằm ở cách đi và lộ trình đi như thế nào, bởi sẽ không có chuyện các công nghệ lõi được chuyển giao một cách dễ dàng. Vì vậy, Việt Nam buộc phải xác định con đường tự chủ, từng bước đi lên bằng chính năng lực của mình.

Kinh nghiệm của Viettel là vừa làm vừa phối hợp. Để có thiết bị 5G có thể triển khai đồng bộ ở các thị trường quy mô vài triệu dân như hiện nay là quá trình Viettel đã nghiên cứu tuần tự từ điện tử, viễn thông, 4G rồi phát triển lên 5G.

Thế mạnh của Viettel là có thị trường để thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm công nghệ. Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể thay thế vai trò của các viện nghiên cứu, trường đại học mà cần phối hợp chặt chẽ để làm chủ công nghệ. Muốn phát triển các lĩnh vực công nghệ cao như lượng tử, vật liệu mới, vệ tinh hay radar đều phải dựa trên nền tảng khoa học cơ bản vững chắc. Các trường, viện nghiên cứu có vai trò đào tạo nguồn nhân lực từ gốc, tạo nền tảng để doanh nghiệp tiếp tục phát triển và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Trên cơ sở đó, Viettel lựa chọn cách tiếp cận "đi từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp, từ làm chủ đến tự chủ": bắt đầu từ nghiên cứu, mô phỏng, thử nghiệm quy mô nhỏ rồi từng bước hoàn thiện công nghệ và mở rộng ứng dụng.

Quan trọng nhất là phải xác định mục tiêu rất rõ ràng, đặc biệt là gắn công nghệ chiến lược với sản phẩm chiến lược cụ thể. Một sản phẩm có thể tích hợp nhiều công nghệ, nhưng khi đặt mục tiêu cụ thể thì việc tổ chức nghiên cứu, triển khai sẽ rõ ràng và khả thi hơn rất nhiều.

Có cả cơ hội và thách thức khi nghiên cứu, phát triển các công nghệ chiến lược - Ảnh: VGP

Cơ hội và thách thức khi nghiên cứu, phát triển công nghệ lượng tử

Theo ông, cơ hội và thách thức của Việt Nam khi nghiên cứu và phát triển công nghệ lượng tử như thế nào?

Ông Tào Đức Thắng: Công nghệ lượng tử vừa mang lại cơ hội lớn, vừa có không ít thách thức. Về cơ hội, lợi ích lớn nhất của công nghệ lượng tử là khả năng tính toán cực nhanh, giải được những bài toán mà máy tính thông thường rất khó xử lý. Ví dụ điển hình là phân tích gen, hay phát hiện sớm tế bào ung thư khi mới chỉ có một vài tế bào lạ, giúp can thiệp và điều trị kịp thời. Đây chính là năng lực tính toán mà Viettel hướng tới.

Để hiểu đúng bản chất, cần nhận thức rõ: máy tính lượng tử không phải là một chiếc máy tính thông thường có màn hình, RAM hay ROM - đây là một phương pháp tính toán hoàn toàn khác. Máy tính thông thường dùng bit, tại mỗi thời điểm chỉ ở một trạng thái 0 hoặc 1, muốn biểu diễn hết các trạng thái phải lần lượt từng bước. Lượng tử dùng qubit - tại một thời điểm có thể đồng thời đại diện cho rất nhiều trạng thái, nên với hàng nghìn qubit, số trạng thái biểu diễn được là cực lớn.

Về thách thức và nguy cơ, rõ nhất là tác động đến an ninh mạng. Hiện nay, dữ liệu trên đường truyền được bảo vệ bằng các thuật toán mã hóa như RSA - vốn dựa trên một "luật chơi" toán học mà máy tính thông thường phải mất rất nhiều thời gian mới phá được. Với máy tính lượng tử, việc giải mã đó có thể trở nên rất nhanh. Đáng lo hơn, tin tặc hoàn toàn có thể thu thập, gom dữ liệu mã hóa ngay từ bây giờ để chờ giải mã về sau, khi công nghệ lượng tử đã trưởng thành hơn.

Nhìn ở góc độ tích cực thì đây có phải cơ hội để Viettel và các doanh nghiệp trong nước phát triển các giải pháp bảo mật an ninh mạng không, thưa ông?

Ông Tào Đức Thắng: Đúng là như vậy, để đối phó với nguy cơ này, hướng đi quan trọng là mật mã hậu lượng tử - PQC (Post-Quantum Cryptography). Đây chính là cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp an ninh mạng Việt Nam, trong đó có Viettel, để nghiên cứu và đưa ra các giải pháp bảo mật thế hệ mới, song song với việc phát triển năng lực AI.

Trung tướng Tào Đức Thắng nhấn mạnh, đối với các công nghệ chiến lược, điều khó và đáng sợ nhất là không dám làm hoặc làm chưa tới - Ảnh: VGP

Điều khó và đáng sợ nhất là không dám làm hoặc làm chưa tới

Với công nghệ rất mới như lượng tử, Viettel thu hút nhân tài như thế nào, thưa ông?

Ông Tào Đức Thắng: Chúng tôi có các chính sách nhằm thu hút nhân tài, bao gồm cả chuyên gia nước ngoài. Tuy nhiên, đi cùng với đó là cơ chế bố trí phù hợp theo từng khu vực công việc và hệ thống đánh giá, kiểm soát chặt chẽ đối với các vị trí quan trọng.

Ví dụ, những kỹ sư có trình độ cao có thể tham gia các lĩnh vực trọng yếu tùy theo năng lực chuyên môn và yêu cầu bảo mật.

Với tư cách đứng đầu một Tập đoàn công nghệ lớn, ông có thể chấp nhận mức rủi ro của các dự án nghiên cứu đến đâu?

Ông Tào Đức Thắng: Rủi ro luôn tồn tại. Cách Viettel quản trị rủi ro là đưa vào phạm vi kiểm soát ngay từ giai đoạn thử nghiệm. Cái gì mới, chúng tôi thường làm từ đơn giản đến phức tạp, thử ở quy mô từ nhỏ đến lớn. Trong kinh doanh, có thể thử nghiệm ở một địa bàn, một nhóm khách hàng, một xã, rồi xem phản hồi thế nào, nếu đúng mới mở rộng. Việc tắt sóng 2G cũng được thực hiện theo cách đó: thử trước ở phạm vi nhỏ để đánh giá tác động, sau đó mới triển khai trên toàn quốc.

Với những việc mới, chưa rõ ràng, Viettel chấp nhận "thử - sai", thử nghiệm nhiều lần để tìm ra cách làm đúng. Người đứng đầu phải có năng lực quản trị rủi ro và mạnh dạn giao việc, trao quyền cho cấp dưới thử nghiệm.

Không thể có đổi mới sáng tạo nếu lãnh đạo chỉ muốn an toàn tuyệt đối. Bài học thành công và kinh nghiệm từ các thế hệ đi trước là điểm tựa để Viettel mạnh dạn đổi mới, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Xin cảm ơn ông!

Thúy Hà (thực hiện)

Tham khảo thêm

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Phát triển mạnh công nghệ chiến lược, phải có kết quả cụ thể trong năm 2026

Tham khảo thêm

Đặt hàng 'bài toán lớn', tăng tốc phát triển công nghệ chiến lược

Tham khảo thêm

Đầu tư dài hạn cho nghiên cứu cơ bản xuất sắc gắn với công nghệ chiến lược