"Cọp nước" sông Đà, siêu hiếm và khó đánh bắt bậc nhất

Cứ vào tháng ba, tháng tư hàng năm trở đi, dân làng chài dọc dòng sông Đà hùng vĩ lại vào mùa săn bắt cá Măng... Với những người quanh năm sống cạnh vùng sông nước, cá Măng là loại cá hung dữ nhất của Đà Giang.

Dân chài bảo nhau, hễ nghe tiếng ùm ùm ở đâu trên sông, bất kể ngày hay đêm, thì chắc chắn đó là đàn cá Măng đang săn mồi. Nước càng sôi động, sóng càng lớn thì cá măng ở đó càng to. Loại 5-7kg còn nhẹ, nhưng với những con nặng 15kg, thậm chí 20kg, khi tụ thành đàn, chúng săn mồi khiến cả một đoạn sông náo động.

Vì to lớn, hung dữ và ưa sống ở những vùng nước sâu, xa bờ, hoặc có dòng chảy mạnh nên không phải ai cũng có thể bắt được cá Măng nên chúng thường được thu mua với giá khá cao. Những con Măng càng nặng càng đắt giá.

Theo nghiên cứu của Tạp chí Sinh học (Việt Nam), cá Măng tên khoa học là Chanos chanos. Chúng là loài cá còn tồn tại duy nhất trong họ Cá măng sữa (Chanidae). Loài cá này nổi tiếng với giá trị dinh dưỡng cao, bao gồm protein và axit béo không bão hòa.

Ngư dân trên sông Đà thường gọi cá măng bằng cái tên dân dã nhưng đầy uy lực: "Cá mập sông" hay "cọp nước". Sở dĩ có cách gọi này là bởi cá măng có kích thước khổng lồ, có thể dài đến hơn một mét và nặng tới vài chục kg. Thân cá thuôn dài, dẹp hai bên, vây lớn và khỏe, giúp chúng bơi nhanh, săn mồi hiệu quả trong làn nước xiết. Không chỉ có vóc dáng đáng gờm, cá măng còn nổi tiếng với bản tính hung hãn, chúng sẵn sàng tấn công các loài cá khác, thậm chí phá nát cả lưới của ngư dân nếu bị mắc phải. Với đặc tính di cư và lang thang kiếm mồi, bất cứ loài cá nào sống trong khu vực sông Đà cũng có thể trở thành "bữa tiệc" của chúng.

Cá măng thường đi theo đàn, mỗi lần xuất hiện là cả một khúc sông bị khuấy động bởi tiếng nước đập mạnh và ánh bạc loáng lên dưới mặt sóng.

Một con cá Măng sông Đà nặng hàng chục kg vừa được bắt.

Săn măng phải là người có kinh nghiệm, sức bền và đặc biệt là khéo léo. Cá măng dữ lắm, gặp lưới yếu là nó phá nát, có khi lật cả thuyền. Muốn bắt được nó phải dùng lưới tốt, dây cỡ đại và chuẩn bị kỹ lưỡng. Chỉ cần một chút chủ quan, không chỉ mất cá mà còn có thể mất cả mạng.

Việc đánh bắt được cá măng là cả một kỳ công. Trung bình, một người làm nghề chài lưới có thể mất đến vài tuần mới câu được một con. Vì thế, giá trị thương phẩm của cá măng rất cao, đặc biệt là với những con lớn, nặng hàng chục cân.

Cá Măng là loài cá nước ngọt sống ở môi trường nước chảy mạnh, thường ở các đoạn sông có dòng chảy xiết, nước trong và giàu oxy. Sự hiện diện của chúng đồng nghĩa với việc nước ở đó sạch, ít ô nhiễm, có hàm lượng oxy hòa tan cao. Nếu môi trường nước bị ô nhiễm bởi chất thải công nghiệp, nông nghiệp hoặc nước thải sinh hoạt, cá Măng sẽ khó tồn tại.

Cá Măng là loài cá săn mồi, ăn các loài cá nhỏ, tôm, côn trùng thủy sinh. Sự phát triển của cá măng chứng tỏ chuỗi thức ăn trong hệ sinh thái sông Đà tương đối ổn định, với nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào.

Vì những vai trò của cá Măng trong đời sống văn hóa, kinh tế và môi trường này mà việc bảo vệ cá măng thông qua quản lý đánh bắt bền vững, kiểm soát ô nhiễm, và duy trì dòng chảy tự nhiên là cần thiết để đảm bảo hệ sinh thái sông Đà tiếp tục phát triển lành mạnh.

Cá măng là đặc sản dduwwocj du khách tìm kiếm.

Không chỉ là biểu tượng cho sức mạnh của sông Đà, cá măng còn là đặc sản được nhiều du khách tìm kiếm khi ghé thăm vùng này. Trong số các món ăn từ cá măng, nổi bật nhất phải kể đến cá măng nướng – món ăn dân dã nhưng mang đậm hương vị của núi rừng Tây Bắc.

Cá măng còn có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Thịt cá có độ dai tương tự cá thác lác, thích hợp để làm chả hoặc nấu cháo. Tuy nhiên, người dân cho rằng không nên kho cá măng vì sẽ làm mất đi hương vị đặc trưng của nó. Món được đánh giá "chuẩn vị" nhất là cá măng nấu măng chua – sự kết hợp giữa vị ngọt của thịt cá và vị chua thanh của măng, tạo nên thứ nước dùng đậm đà, khó quên.

Để bắt được những con cá Măng khoảng 20kg như thế này, dân chài phải chuẩn bị thuyền và ngư cụ chắc chắn. Ảnh: Báo Phú Thọ.

Hiện nay, do cá măng khổng lồ ngày càng hiếm, các nhà hàng ven sông Đà rất ít nơi có thể phục vụ món ăn này. Thông thường, chỉ khi có được cá măng to còn sống, các đầu bếp mới chế biến để đảm bảo hương vị. Còn lại, phần lớn cá măng sau khi đánh bắt được người dân phơi khô hoặc hun khói để bảo quản lâu dài, hoặc xẻ khúc bán cho khách du lịch mang về làm quà.

Dẫu cuộc sống hiện đại đã khiến nghề chài lưới trên sông Đà không còn nhộn nhịp như xưa, nhưng với nhiều ngư dân, mùa săn cá măng vẫn là nét văn hóa truyền thống không thể tách rời khỏi đời sống của họ.

H.Giang (theo doisonggiadinh, doanhnghieptiepthi)