Loài cây dại xưa vứt đi không ai nhặt nay nâng tầm "đặc sản" giá gần 3 triệu/kg

Từ cây mọc hoang ở vùng núi đến dược liệu được săn tìm

Từng mọc hoang dại ở bờ rào, ven rừng, sườn núi và gần như không được ai để ý, thông thảo nay lại trở thành một trong những dược liệu có giá trị kinh tế cao, thậm chí có thời điểm được giao dịch lên tới gần 3 triệu đồng/kg. Sự thay đổi "một trời một vực" này khiến nhiều người bất ngờ về giá trị thật sự của loài cây tưởng chừng vô danh trong tự nhiên.

Thông thảo là loài cây thường phát triển tự nhiên ở những khu vực có khí hậu ẩm, mát, đặc biệt là vùng núi cao. Tại Việt Nam, cây phân bố khá rộng ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Điện Biên, Tuyên Quang, Cao Bằng và Lạng Sơn.

Trước đây, người dân thường xem thông thảo như một loài cây dại mọc tự nhiên, ít giá trị sử dụng, thậm chí còn bị chặt bỏ khi phát rẫy hoặc làm nương. Tuy nhiên, khi nhu cầu dược liệu tự nhiên ngày càng tăng, đặc biệt trong xu hướng chăm sóc sức khỏe bằng thảo dược, thông thảo dần được "định giá lại".

Không chỉ có ở Việt Nam, thông thảo còn xuất hiện tại Trung Quốc, nơi được xem là thị trường tiêu thụ và sử dụng dược liệu lớn, góp phần đẩy giá trị của loài cây này tăng mạnh trong những năm gần đây.

Tại Trung Quốc, giá thông thảo dao động khoảng 50 – 300 Nhân Dân Tệ/kg (tương đương khoảng 180.000 - hơn 1 triệu đồng/kg), tùy chất lượng, nguồn gốc và độ tinh khiết của lõi cây.

Đáng chú ý, vào cuối năm 2024, từng có thời điểm giá tăng vọt lên khoảng 750 Nhân Dân Tệ/kg, (tương đương gần 2,7 – 3 triệu đồng/kg). Đây là mức giá được xem là "đỉnh điểm" trong nhiều năm trở lại đây.

Tại Việt Nam, thông thảo loại đẹp, khai thác từ cây tự nhiên lâu năm hiện cũng được thu mua với giá dao động khoảng 700.000 – 900.000 đồng/kg, tùy thời điểm và thương lái.

Sự chênh lệch giá lớn giữa các loại hàng cho thấy thị trường thông thảo không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu mà còn phụ thuộc mạnh vào chất lượng và độ khan hiếm của nguồn cung.

Thông thảo là gì và vì sao lại có giá trị?

Thông thảo thực chất là phần lõi trắng nằm bên trong thân cây thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae). Phần lõi này được thu hoạch, sơ chế và phơi khô để làm dược liệu.

Theo phân tích, thông thảo chứa một số thành phần như protein, chất béo, chất xơ cùng các hợp chất thực vật khác. Trong y học cổ truyền, đây là dược liệu có tính hàn, vị nhạt, được cho là có tác dụng hỗ trợ lợi tiểu, thanh nhiệt, thông khí và lợi sữa.

Trong Đông y, thông thảo thường được sử dụng trong các bài thuốc nhằm hỗ trợ điều trị một số vấn đề như tiểu ít, phù nề, viêm đường tiết niệu hoặc hỗ trợ phụ nữ sau sinh gặp tình trạng thiếu sữa.

Chính vì có tính ứng dụng trong nhiều bài thuốc dân gian, đặc biệt là các bài thuốc dành cho phụ nữ sau sinh, thông thảo trở thành loại dược liệu được nhiều người quan tâm.

Trong thực tế, thông thảo không chỉ được dùng riêng lẻ mà còn kết hợp với nhiều dược liệu khác trong các bài thuốc cổ truyền.

Một số bài thuốc dân gian thường dùng thông thảo để hỗ trợ lợi sữa, cải thiện tình trạng tắc sữa sau sinh, hoặc hỗ trợ điều trị các chứng liên quan đến đường tiết niệu. Ngoài ra, nó còn được phối hợp trong các thang thuốc giúp lợi tiểu, giảm phù nề và thanh nhiệt cơ thể.

Bên cạnh đó, thông thảo cũng xuất hiện trong một số món ăn - bài thuốc như cháo dược liệu, món hầm với chân giò hoặc các món ăn dành cho sản phụ nhằm phục hồi sức khỏe sau sinh.

Tuy nhiên, các chuyên gia y học cổ truyền thường nhấn mạnh rằng không nên tự ý sử dụng, bởi dược liệu này có tính hàn, có thể không phù hợp với nhiều cơ địa khác nhau.

Vì sao nguồn cung khan hiếm nhưng nhu cầu tăng?

Có nhiều nguyên nhân khiến thông thảo tăng giá mạnh trong những năm gần đây.

Thứ nhất, phần lớn thông thảo trên thị trường vẫn đến từ cây mọc tự nhiên. Việc trồng nhân tạo tuy đã được thử nghiệm ở một số nơi nhưng chưa phổ biến rộng rãi, dẫn đến nguồn cung không ổn định.

Thứ hai, cây thông thảo cần thời gian sinh trưởng tương đối dài. Thông thường phải từ 3 năm trở lên mới có thể thu hoạch phần lõi đạt chất lượng dược liệu. Những cây càng già thì lõi càng trắng, càng đạt giá trị cao.

Thứ ba, quá trình thu hoạch và chế biến khá công phu. Người thu hái phải tách lấy phần lõi bên trong thân cây một cách cẩn thận để tránh làm gãy hoặc nát, vì chỉ cần sơ suất nhỏ cũng có thể làm giảm giá trị sản phẩm.

Ngoài ra, việc khai thác quá mức ở một số khu vực cũng khiến nguồn cây tự nhiên ngày càng giảm, góp phần đẩy giá lên cao.

Câu chuyện của thông thảo phản ánh rõ một xu hướng chung nhiều loài cây dại từng bị bỏ quên đang dần trở thành dược liệu hoặc hàng hóa có giá trị kinh tế cao khi nhu cầu thị trường thay đổi.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên như dược liệu, thảo mộc, cây thuốc… đang được săn đón mạnh mẽ hơn trước.

Tuy nhiên, đi cùng với giá trị kinh tế là những thách thức về khai thác bền vững và bảo tồn nguồn tài nguyên tự nhiên. Nếu không có hướng quản lý hợp lý, những loài cây từng "mọc đầy rừng" có thể trở nên khan hiếm trong tương lai.

Từ một loài cây không ai để ý, thông thảo nay đã trở thành dược liệu giá trị cao, góp phần cho thấy sự thay đổi trong cách con người nhìn nhận tài nguyên thiên nhiên: không phải thứ gì "mọc hoang" cũng vô giá trị, và đôi khi, giá trị thật chỉ được phát hiện khi nhu cầu thị trường thay đổi.

Trúc Chi (t/h)