Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng Bộ Công an: Báo chí chính thống là "tuyến phòng thủ" quan trọng trước làn sóng tin giả

Khi tin giả ngày càng tinh vi, khó nhận diện, cuộc chiến bảo vệ sự thật đang trở thành thách thức không nhỏ đối với các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và báo chí chính thống. Nhân Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, Phóng viên Đời sống và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an về vai trò của báo chí trong cuộc chiến chống tin giả và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

Tuyên truyền, nâng cao ý thức, tạo "sức đề kháng" với các tin giả, tin sai sự thật

ĐS&PL: Thưa Thiếu tướng, ông đánh giá như thế nào về vai trò của báo chí chính thống trong bối cảnh tin giả, tin sai sự thật xuất hiện ngày càng nhiều trên không gian mạng hiện nay?

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản: Trước hết, chúng ta đều nhận thức rằng tin giả không phải là hiện tượng mới. Tuy nhiên, thời gian gần đây tin giả đang nổi lên như một mối đe dọa nghiêm trọng đối với hệ sinh thái truyền thông toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng. Tin giả có tác động rất lớn đến nhận thức xã hội, đến niềm tin của Nhân dân, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, trật tự.

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản-Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an.

Cuộc chiến chống tin giả đang bước vào giai đoạn khó khăn hơn bao giờ hết khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển rất mạnh mẽ, tạo điều kiện cho việc sản xuất, lan truyền thông tin sai lệch trở nên tinh vi và khó kiểm soát hơn. Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống với quy trình tác nghiệp chặt chẽ, hệ thống biên tập nhiều lớp và đạo đức nghề nghiệp, có vai trò quyết định trong định hướng dư luận và làm sáng tỏ sự thật, là tuyến phòng thủ quan trọng trước làn sóng tin giả ngày càng tinh vi. Báo chí không chỉ đưa tin, mà quan trọng hơn là đưa tin có kiểm chứng, có định hướng, làm rõ bản chất sự việc, cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, khách quan để người dân tiếp cận thông tin "đúng", "sạch"; qua đó góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin, sự đồng thuận xã hội.

ĐS&PL: Thực tế cho thấy nhiều đối tượng đã lợi dụng mạng xã hội để tung tin thất thiệt, gây hoang mang dư luận, thậm chí phục vụ hành vi vi phạm pháp luật. Bộ Công an đã và đang triển khai những giải pháp gì để đấu tranh với tình trạng này?

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản: Đấu tranh, ngăn chặn tin giả, tin sai sự thật góp phần xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng được lực lượng CAND xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Để triển khai có hiệu quả nhiệm vụ này, Bộ Công an đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tập trung vào 5 nhóm đó là: Tiếp tục chú trọng tham mưu hoàn thiện hành lang pháp lý về xử lý hành vi phát tán tin giả, lợi dụng mạng xã hội để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (được xác định là giải pháp chiến lược, lâu dài). Nắm chắc tình hình, đấu tranh quyết liệt, xử lý nghiêm theo đúng quy định của pháp luật đối với các đối tượng vi phạm pháp luật, gây mất ANTT trên không gian mạng và mạng xã hội theo phương châm "từ sớm, từ xa" (được xác định là giải pháp thường xuyên, liên tục). Cùng với đó, là tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, tin giả, tin sai sự thật; phối hợp các nền tảng xuyên biên giới kịp thời ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm, hạn chế tốc độ lan truyền và không để các thông tin xấu độc lan rộng, gây hệ lụy tiêu cực trong xã hội. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế về đấu tranh chống tội phạm, nhất là thực hiện Công ước Hà Nội về tội phạm mạng. Tích cực tuyên truyền, nâng cao ý thức cảnh giác của người dân, nhất là những người sử dụng mạng xã hội, để tạo ra "sức đề kháng" với các tin giả, tin sai sự thật. Khi người dân có kỹ năng nhận diện, xã hội sẽ hình thành một "lá chắn thông tin" đối với tin giả, tin sai sự thật.

Báo chí phải giữ được sự chuẩn mực và nhân văn

ĐS&PL: Thực tế cho thấy nhiều vụ việc phức tạp về an ninh trật tự, lừa đảo công nghệ cao hay các vụ việc gây hoang mang dư luận đều bắt nguồn hoặc bị "thổi bùng" bởi thông tin thất thiệt trên mạng xã hội. Theo Thiếu tướng, báo chí cần phát huy vai trò như thế nào để trở thành "lá chắn" trước vấn nạn này?

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản: Trong nhiều vụ việc phức tạp, điều xã hội cần nhất không phải là thông tin thật nhiều, mà là thông tin chính xác, kịp thời, có kiểm chứng, và có định hướng. Nếu thông tin chính thống chậm, mờ hoặc thiếu, khoảng trống đó sẽ bị tin giả chiếm lĩnh rất nhanh. Do đó, nếu báo chí chủ động, kịp thời, nhạy bén trong cung cấp thông tin có kiểm chứng sẽ phát huy tốt vai trò là "lá chắn" trước vấn nạn tin giả hiện nay.

Khi vụ việc mới phát sinh, cơ quan báo chí cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để nhanh chóng có được thông tin về bản chất sự việc, cung cấp thông tin định hướng ban đầu, tránh để dư luận bị cuốn theo các nguồn tin chưa kiểm chứng. Bên cạnh đó, báo chí cần tăng cường các tuyến bài phân tích, phản biện, không chỉ nêu hiện tượng mà phải đi sâu vào bản chất, chỉ rõ thủ đoạn, hậu quả và cách phòng ngừa. Một điểm rất quan trọng nữa là báo chí phải giữ được sự chuẩn mực và nhân văn, không khuếch đại bất thường, không chạy theo tâm lý đám đông. Làm báo trong bối cảnh số không chỉ là đưa tin nhanh, mà còn là kiểm soát chất lượng thông tin, kiểm soát tác động xã hội của thông tin.

ĐS&PL: Trong quá trình đấu tranh phòng, chống tội phạm, đặc biệt là tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã phối hợp với các cơ quan báo chí ra sao để nâng cao hiệu quả tuyên truyền, cảnh báo người dân?

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản thông tin, thời gian qua, công tác phối hợp nói chung giữa Bộ Công an và các cơ quan báo chí đã có những bước phát triển mới

 Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản: Thời gian qua, công tác phối hợp nói chung giữa Bộ Công an và các cơ quan báo chí đã có những bước phát triển mới, thực sự là mối quan hệ bền chặt, kề vai sát cánh, có ý nghĩa rất tích cực trong thực hiện nhiệm vụ chính trị của cả hai bên. Báo chí đã đồng hành cùng lực lượng công an trên cả hai phương diện đấu tranh và phòng ngừa tội phạm.

Trong đó, để nâng cao hiệu quả tuyên truyền, cảnh báo người dân về các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã chủ động cung cấp cho báo chí thông tin chính thống, kịp thời về tình hình an ninh, trật tự, kết quả đấu tranh, xử lý về các vụ việc phức tạp, các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm, qua đó tạo "nguồn" thông tin tin cậy để các cơ quan báo chí khai thác, tuyên truyền. (2) Tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí triển khai nhiều chuyên mục, tuyến bài, phóng sự, tọa đàm, sản phẩm truyền thông đa phương tiện nhằm cảnh báo các thủ đoạn tội phạm, nhất là tội phạm lừa đảo qua mạng, sử dụng công nghệ AI, deepfake…, giúp người dân nhận diện và phòng ngừa từ sớm.

Đồng thời, đổi mới hình thức trao đổi thông tin, phối hợp giữa lực lượng CAND và các cơ quan báo chí theo hướng linh hoạt, kịp thời, đầy đủ, hai chiều. Qua đó hiệu quả cung cấp thông tin về công tác bảo đảm an ninh, trật tự nói chung và công tác tuyên truyền, cảnh báo đến người dân đã được nâng lên 1 bước, góp phần phục vụ hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, đặc biệt là tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Phát hiện, tôn vinh và lan tỏa những giá trị tích cực

ĐS&PL: Bên cạnh nhiệm vụ phản ánh thông tin, báo chí còn góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, những mô hình hay trong Phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Thiếu tướng đánh giá ra sao về vai trò này của báo chí?

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản: Bên cạnh nhiệm vụ phản ánh thông tin, báo chí còn góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin, xây dựng đồng thuận, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước- như phát biểu của Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2025) đó là "kiến tạo niềm tin, xây dựng đồng thuận, lan tỏa khát vọng phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới". Trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự, báo chí đã góp phần phát hiện, tôn vinh và lan tỏa những giá trị tích cực, những mô hình hiệu quả, những cách làm hay trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Qua đó có tác dụng thực tiễn rất lớn trong việc cổ vũ, huy động cả hệ thống chính trị tham gia vào công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

PV ĐS&PL đặt câu hỏi tại buổi họp báo của Công an Tp.Hà Nội.

 ĐS&PL: Nhân dịp Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, Thiếu tướng có điều gì muốn gửi gắm tới đội ngũ những người làm báo đang đồng hành cùng lực lượng Công an nhân dân trong công tác tuyên truyền, đấu tranh phòng chống tội phạm và bảo vệ an ninh Tổ quốc?

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản: Nhân dịp Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, tôi trân trọng cảm ơn sự đồng hành, phối hợp hiệu quả của các cơ quan báo chí và đội ngũ những người làm báo cả nước trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước, chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ của các cơ quan báo chí, truyền thông và đội ngũ những người làm báo đồng thời xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, an toàn, văn minh, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, giữ vững an ninh, trật tự và phục vụ thắng lợi các mục tiêu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

ĐS&PL: Xin trân trọng cảm ơn Thiếu tướng!

Đỗ Chang