Cát bồi lấp cửa biển khiến hàng trăm tàu thuyền "mắc cạn" trước mùa tôm cá

Hàng trăm tàu cá "mắc cạn"

Sông Lý Hòa là con sông có lưu vực lớn ở phía Bắc tỉnh Quảng Trị, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội khu vực ven biển. Cửa sông không chỉ là “lối ra-vào” của hàng trăm tàu cá mà còn đảm nhiệm chức năng tiêu thoát nước, cấp nước cho vùng nuôi trồng thủy sản và phục vụ sản xuất nông nghiệp của các địa phương như Lý Hòa, Đức Trạch (cũ), nay là xã Đông Trạch, cùng các xã thượng nguồn Hoàn Lão và Bố Trạch.

Tuy nhiên, những năm gần đây, hiện tượng bồi lắng cửa sông Lý Hòa diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Sóng biển dồn cát vào cửa sông, kết hợp với biến đổi dòng chảy tự nhiên và tác động của bão, áp thấp nhiệt đới khiến luồng lạch ngày càng cạn, thậm chí bị bịt kín hoàn toàn. Tàu thuyền không thể ra vào neo đậu, đời sống của ngư dân vì thế gặp nhiều khó khăn.

Cửa biển Lý Hòa bị bồi lấp khiến hàng trăm tàu thuyền "mắc cạn".

Theo ngư dân Hồ Đăng Tiến, trú xã Đông Trạch, việc cửa biển bị bồi lấp đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. "Đây là thời điểm đi biển thuận lợi nhất trong năm nhưng nhiều tàu phải nằm bờ vì không thể vượt qua lớp cát bồi ở cửa biển. Nhiều người đầu tư vài tỷ đồng để mua tàu cá nên mỗi ngày không thể ra khơi là thêm áp lực trả nợ ngân hàng", ngư dân Tiến chia sẻ.

Hiện, xã Đông Trạch có hơn 300 tàu cá lớn nhỏ đang chịu tác động trực tiếp từ tình trạng bồi lấp cửa biển Lý Hòa. Do cửa biển bị bồi lấp không thể ra vào được nên những tàu công suất lớn phải đi neo đậu ở địa phương khác. Ngay cả các tàu nhỏ cũng thường xuyên mắc cạn và phải chờ thủy triều lên mới dám cho tàu vượt luồng ra biển.

Không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác hải sản, việc tắc nghẽn lối ra vào tại cửa biển Lý Hòa còn làm đình trệ hoạt động mua bán, tiêu thụ hải sản, khiến các dịch vụ hậu cần nghề cá không thể phát huy hiệu quả, gây thất thoát nguồn lực kinh tế ven biển.

Một đoạn luồng lạch gần như bi bịt kín bởi "đồi cát" án ngữ.

Tại khu vực thu mua hải sản ven sông, bà Hoàng Thanh Hoa nhìn những kho lạnh hoạt động cầm chừng cho hay, khi tàu đánh cá không vào ra được, các cơ sở thu mua thiếu nguồn hàng hải sản. Lao động làm nghề bốc xếp, vận chuyển, chế biến thủy sản cũng mất việc hoặc giảm thu nhập. 

“Cửa biển bị bít lại giống như khóa luôn cánh cửa sinh kế của ngư dân”, bà Hoa buồn bã nói.

Tình trạng bồi lấp cửa sông Lý Hòa không chỉ tác động đến nghề cá mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

Ông Phạm Việt Tùng, Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Trạch cho biết, việc bồi lấp cửa biển đã làm khoảng 50ha lúa vụ Đông - Xuân 2025 - 2026 bị ngập úng; khoảng 20ha đất sản xuất khác trên địa bàn xã không thể gieo trồng đúng thời vụ do nước tồn đọng kéo dài. Gần 200ha diện tích nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ chịu ảnh hưởng trực tiếp do nguồn nước không được lưu thông như trước.

“Không chỉ Đông Trạch mà các khu vực thượng lưu thuộc xã Hoàn Lão và Bố Trạch cũng bị ảnh hưởng do việc tiêu thoát nước gặp rất nhiều khó khăn”, ông Tùng nhấn mạnh.

Cần một giải pháp triệt để

Ghi nhận của PV, cửa biển Lý Hòa hiện là một dải cát khổng lồ bịt kín hoàn toàn. Khoảng 10 năm trở lại đây, cửa biển Lý Hòa liên tục bị bồi lấp nghiêm trọng. 

Xã Đông Trạch huy động nhân lực, phương tiện đào cát lấp cửa sông lấy đường thủy cho ngư dân ra biển.

Năm 2022, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Bình (cũ) đã bố trí 14 tỷ đồng thực hiện dự án nạo vét cửa sông. Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn, cửa sông tiếp tục bị bồi lắng, cho thấy giải pháp nạo vét đơn lẻ không thể giải quyết tận gốc bài toán chỉnh trị cửa sông.

Đặc biệt, cuối năm 2025 và đầu năm 2026, các đợt bão, áp thấp nhiệt đới cùng tình trạng biển động kéo dài đã làm quá trình bồi lấp diễn ra nhanh hơn, khiến luồng lạch ngày càng thu hẹp.

Theo Chủ tịch UBND xã Đông Trạch Võ Hải Quân, trước tình trạng cấp bách này, đầu năm 2026 UBND xã đã huy động lực lượng, phương tiện đào mở một tuyến cửa biển tạm xuyên qua cồn cát để khơi thông dòng chảy. Hàng nghìn mét khối cát được nạo vét, tạo thành tuyến luồng mới dài khoảng 100m, rộng khoảng 50m.

Những ngày đầu, dòng nước được khơi thông, tàu thuyền có thể ra vào trở lại. Thế nhưng chỉ khoảng hai tháng sau, dưới tác động của sóng biển và dòng chảy ven bờ, cát tiếp tục bồi tụ, nhanh chóng lấp đầy luồng lạch vừa được mở. Cửa biển lại trở về tình trạng bịt kín như trước. 

Cũng theo ông Quân, đây là vấn đề mang tính liên vùng, ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế và sinh kế của người dân liên quan đến các hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản, tiêu thoát nước và sản xuất nông nghiệp... của nhiều địa phương trong lưu vực sông Lý Hòa. Vì vậy, đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn, vượt quá khả năng tự cân đối của địa phương.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh, tình trạng bồi lấp cửa biển Lý Hòa đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân trong toàn lưu vực, đồng thời tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

"Tỉnh đặc biệt quan tâm đến vấn đề này và phương án xây dựng tuyến sông đào mới thông ra biển đang được xem là giải pháp chiến lược để tạo hướng thoát nước ổn định và giảm nguy cơ bồi lấp lâu dài".

Hiện, UBND tỉnh đã báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đầu tư dự án xây dựng tuyến sông đào từ sông Lý Hòa ra biển với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1.000 tỷ đồng từ nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.