"AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo"

Không coi AI là một nguồn tin độc lập trong hoạt động báo chí

Tại phiên bế mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026, Hội Nhà báo Việt Nam đã công bố bộ "10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí" nhằm định hướng chuẩn mực nghề nghiệp cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các cơ quan báo chí Việt Nam.

10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí cụ thể như: AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo; không xem AI là nguồn tin; không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra; tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả; không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo; bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân; tôn trọng bản quyền; minh bạch khi sử dụng AI; nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp; tuân thủ pháp luật và định hướng.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh công bố bộ “10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí” (Ảnh: Sơn Hải).

Ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng biên tập báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, khi mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cơn bão thông tin khổng lồ, báo chí chính thống không thể chọn cách chạy đua về tốc độ đưa tin, mà phải tái định nghĩa sứ mệnh bằng giá trị cốt lõi, đó là sự tin cậy, tính kiểm chứng và những góc nhìn sâu sắc.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, giữ vững chất lượng nội dung và bản lĩnh người làm báo chính là con đường duy nhất để khẳng định vai trò dẫn dắt và phát triển bền vững.

Theo ông Lê Quốc Minh, việc ban hành bộ quy tắc nhằm giúp các cơ quan báo chí khai thác hiệu quả những lợi ích của AI, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc nghề nghiệp, đạo đức báo chí và trách nhiệm xã hội trong môi trường truyền thông số.

Trao đổi với Người Đưa Tin, Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng – Trưởng văn phòng Luật sư Kết nối (Đoàn Luật sư Tp.Hà Nội) cho rằng, trong 10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí, có nội dung quy định: AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo, không xem AI là nguồn tin là một nguyên tắc cần thiết và phù hợp với thực tiễn hiện nay.

Bởi theo vị luật sư, AI có khả năng hỗ trợ phóng viên, biên tập viên trong nhiều công đoạn như tìm kiếm thông tin, tổng hợp dữ liệu, gợi ý nội dung, dịch thuật, phân tích xu hướng hoặc hỗ trợ sản xuất đa phương tiện.

Tuy nhiên, bản chất của AI là tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu đã được huấn luyện, vì vậy có thể xuất hiện tình trạng đưa ra những thông tin có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc không có thật. Do đó, nếu xem AI là nguồn tin độc lập sẽ tiềm ẩn nguy cơ rất lớn về sai sót, xuyên tạc hoặc lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng.

"Đồng thời, AI không có tư cách pháp lý, không chịu trách nhiệm trước pháp luật và cũng không có khả năng kiểm chứng thông tin như con người. Do đó, không bao giờ được phép coi AI là một nguồn tin độc lập trong hoạt động báo chí", Luật sư hùng nhấn mạnh.

Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng – Trưởng văn phòng Luật sư Kết nối (Đoàn Luật sư Tp.Hà Nội).

Cũng theo Luật sư Hùng, trong trường hợp AI được sử dụng để hỗ trợ sản xuất nội dung báo chí nhưng thông tin đăng tải có sai sót, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì trách nhiệm pháp lý vẫn được xác định đối với chủ thể sử dụng và công bố thông tin.

"AI không phải là chủ thể chịu trách nhiệm trước pháp luật. Người quyết định sử dụng, biên tập và công bố nội dung mới là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng", Luật sư Hùng nói.

Để tránh rủi ro pháp lý, Luật sư Hùng cho rằng, khi sử dụng AI trong hoạt động báo chí, cơ quan báo chí và người làm báo cần lưu ý các nguyên tắc sau: Không mặc nhiên coi nội dung do AI tạo ra là hoàn toàn hợp pháp hoặc được tự do sử dụng.

Cần kiểm tra nguồn dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video được AI sử dụng hoặc tái tạo để tránh xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; thực hiện trích dẫn nguồn và xin phép sử dụng khi pháp luật yêu cầu; không đưa dữ liệu cá nhân nhạy cảm, hồ sơ nội bộ hoặc thông tin bí mật của nguồn tin vào các nền tảng AI khi chưa được phép.

Tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định liên quan; mọi nội dung do AI tạo ra phải được kiểm chứng bằng các nguồn tin đáng tin cậy trước khi xuất bản; không sử dụng AI để tạo dựng hình ảnh, âm thanh, video giả mạo có thể gây hiểu nhầm cho công chúng; minh bạch trong việc sử dụng AI đối với những nội dung mà pháp luật hoặc quy tắc nghề nghiệp yêu cầu công khai.

Phóng viên báo chí tác nghiệp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 tại Nhà Quốc hội.

Ngoài ra, Luật sư Hùng nhấn mạnh, việc khẳng định con người là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Đây là cơ sở để bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động báo chí.

Công chúng cần biết ai là người chịu trách nhiệm về thông tin được công bố. Nguyên tắc này cũng giúp duy trì các giá trị cốt lõi của nghề báo như tính chính xác, khách quan, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Những yếu tố này hiện nay AI chưa thể thay thế hoàn toàn.

"Đồng thời, việc xác định rõ trách nhiệm của con người góp phần ngăn ngừa tình trạng lạm dụng công nghệ để phát tán tin giả, thao túng dư luận hoặc né tránh trách nhiệm pháp lý bằng lý do "lỗi của AI"", luật sư Hùng cho hay.

Vị luật sư khẳng định, trong kỷ nguyên số, AI có thể trở thành trợ lý rất hiệu quả cho nhà báo nhưng quyền quyết định cuối cùng về nội dung, tính xác thực và trách nhiệm pháp lý vẫn phải thuộc về con người. Đây chính là ranh giới quan trọng để bảo đảm công nghệ phục vụ báo chí chứ không làm suy giảm chất lượng và độ tin cậy của báo chí.

Nhà báo phải đóng vai trò như một "tổng đạo diễn"

Trước đó, tại các phiên thảo luận trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý báo chí cùng nhau trao đổi, thảo luận và làm sáng tỏ những vấn đề đang đặt ra với báo chí cách mạng trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay; cũng như việc các cơ quan báo chí phải thay đổi cách làm việc khi có sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI)…

Tại phiên thảo luận "AI - Ứng dụng thế nào, kiểm soát ra sao tại các tòa soạn Việt Nam?", ông Trần Ngọc Long - Trưởng phòng Đa phương tiện Báo điện tử VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam), nhấn mạnh áp lực lớn nhất của báo chí hiện nay là đang bị mất dần độc giả trẻ. 

Báo chí sáng tạo và sử dụng AI có trách nhiệm mới tạo nên sự thành công cho các tác phẩm báo chí.

Con số thực tế cho thấy có đến 39% người dưới 35 tuổi chỉ xem tin tức qua video ngắn mỗi tuần, và TikTok đang trở thành nơi đọc tin chính của nhóm thanh niên từ 18 đến 24 tuổi.

Giới trẻ hiện nay có xu hướng tin tưởng các cá nhân làm nội dung độc lập hơn là vào đọc các trang báo truyền thống. 

Dù khảo sát cho thấy hầu hết các tòa soạn đã bắt đầu dùng AI, ông Long lưu ý một thông tin quan trọng là 67% các báo khẳng định sẽ không cắt giảm đội ngũ phóng viên. 

Điều này có nghĩa là máy móc chỉ làm thay con người các việc nặng nhọc, còn nhà báo vẫn phải giữ vai trò quyết định nhờ vào cảm xúc chân thật và đạo đức làm nghề.

Sự phát triển của công nghệ sinh ra một nguy cơ lớn là máy tính có thể viết bài mượt mà, chính xác giống hệt con người.

Qua một thử nghiệm nhỏ yêu cầu phân biệt bài viết về giá xăng do AI viết và người viết, bà Tạ Bích Loan - Giảng viên Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao, nhà sáng lập của Media AI Lab, chỉ ra rằng người đọc bình thường hiện nay hoàn toàn không thể nhận ra bài nào do máy làm. Điều này dễ dẫn đến việc phóng viên lười biếng, phó mặc hoàn toàn cho máy tính viết bài để xuất bản cho nhanh.

Để ngăn chặn việc này, bà Tạ Bích Loan cho rằng, nhà báo phải đóng vai trò như một "tổng đạo diễn", bắt buộc phải kiểm tra bài viết qua 6 câu hỏi nghiêm ngặt trước khi bấm nút đăng tải. Người duyệt bài phải xem bài viết có các chi tiết thực tế, cảm xúc của con người hay chỉ là những câu chữ trơn tru nhưng vô hồn...

Theo Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật - Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, máy móc thay đổi chỉ là công cụ, thay đổi tư duy của con người mới là quyết định. AI có thể giúp viết nhanh hơn, lan truyền rộng hơn, nhưng chính sự trung thực, đạo đức nghề nghiệp và sự cảm thông của nhà báo mới là thứ giữ chân độc giả, giúp tờ báo luôn là địa chỉ tin cậy của người dân.