Iran từ chối thanh sát viên IAEA tiếp cận các cơ sở hạt nhân bị đánh bom

Ngày 24/6, Iran tuyên bố các thanh sát viên hạt nhân của Liên Hợp Quốc sẽ không được phép đến kiểm tra những cơ sở hạt nhân trọng yếu bị hư hại trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel năm ngoái, trái ngược với các tuyên bố trước đó của các quan chức cấp cao Mỹ.

Nga đánh trúng "đầu não" sản xuất đạn pháo của Ukraine, nổ thứ cấp kéo dàiĐỌC NGAY

Tehran cho biết, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) sẽ không thể thanh sát các địa điểm hạt nhân quan trọng bị Mỹ và Israel ném bom năm ngoái, khi vòng đàm phán đầu tiên nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông vừa kết thúc tại Thụy Sĩ.

Tehran và Washington đã ký một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt cuộc xung đột gây căng thẳng trên khắp Trung Đông và làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu, đồng thời bước vào giai đoạn 60 ngày để giải quyết các vấn đề rộng hơn, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran và việc nới lỏng các lệnh trừng phạt.

Các hoạt động ngoại giao liên quan đến thỏa thuận cuối cùng cũng được đẩy mạnh trong ngày 24/6, khi lãnh đạo Iran lên đường tới Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bắt đầu chuyến công du các đồng minh vùng Vịnh, còn Lebanon và Israel dự kiến tiến hành đàm phán trực tiếp tại Washington.

Tuy nhiên, Iran đã bác bỏ tuyên bố của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance rằng Tehran đồng ý mời các thanh sát viên IAEA quay trở lại, sau khi nước này ngăn cơ quan trên tiếp cận các cơ sở hạt nhân bị tấn công trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào năm ngoái.

"Chúng tôi chưa có cuộc gặp nào với Tổng Giám đốc IAEA và cũng không có kế hoạch để cơ quan này thanh sát các cơ sở hạt nhân của Iran bị hư hại", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei phát biểu tại cuộc họp báo.

Tuy vậy, Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó tuyên bố Iran đã chấp thuận các cuộc thanh sát hạt nhân toàn diện.

"Iran đã hoàn toàn đồng ý với các cuộc thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất trong tương lai lâu dài", ông Trump viết trên mạng xã hội.

Khi Mỹ tham gia chiến dịch quân sự của Israel nhằm vào Iran vào giữa năm 2025, Washington đã không kích các cơ sở hạt nhân tại Fordow, Natanz và Isfahan, bao gồm cả việc sử dụng các loại bom xuyên phá boong-ke có sức công phá lớn.

Mức độ thiệt hại thực tế tại các cơ sở này vẫn chưa được xác định, bất chấp tuyên bố của ông Trump rằng chúng đã bị "xóa sổ hoàn toàn".

Khi Mỹ tham gia cuộc xung đột của Israel với Iran vào giữa năm 2025, họ đã ném bom các cơ sở hạt nhân ở Fordow, Natanz và Isfahan bằng những quả bom xuyên hầm mạnh mẽ. (Ảnh: Ảnh vệ tinh, AFP)

Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Ali Bahreini cũng nói với các phóng viên ngày 24/6 rằng "chưa có quyết định nào như vậy" liên quan đến việc chấp nhận các thanh sát viên IAEA.

Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố eo biển Hormuz mang tính chiến lược "sẽ không bao giờ trở lại" trạng thái tự do lưu thông như trước xung đột, dù hai bên đã nhất trí thiết lập các kênh liên lạc nhằm duy trì tuyến hàng hải này mở cửa.

Theo công ty theo dõi hàng hải Kpler, có 35 tàu chở hàng hóa đi qua eo biển Hormuz trong ngày 23/6, mức cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát.

Trong tuyên bố chung ngày 24/6, Oman và Iran cho biết sẽ nghiên cứu cơ chế quản lý tuyến hàng hải này cũng như các khoản phí dịch vụ liên quan, đồng thời khẳng định chủ quyền đối với eo biển.

Cơn lốc ngoại giao

Sau vòng đàm phán tại Thụy Sĩ, Ngoại trưởng Rubio dự kiến thăm Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain để thảo luận về thỏa thuận với Tehran cũng như vấn đề eo biển Hormuz.

Các phát biểu của ông Rubio, một chính trị gia có lập trường cứng rắn với Iran, sẽ được theo dõi sát sao, bởi thời gian qua ông khá kín tiếng trong khi Phó Tổng thống Vance đóng vai trò nổi bật trong việc bảo vệ thỏa thuận.

Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 24/6 đã tới Pakistan cùng Ngoại trưởng Abbas Araghchi.

Truyền thông nhà nước Oman cho biết, ông Araghchi và ông Ghalibaf cũng đã có cuộc đàm phán tại Oman với Quốc vương Haitham bin Tariq, người bày tỏ hy vọng về "một giải pháp hòa bình và dứt khoát".

Vòng đàm phán được khởi động cuối tuần qua tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock của Thụy Sĩ đã làm dấy lên hy vọng về một giải pháp lâu dài, đồng thời kéo giá dầu đi xuống.

Pakistan và Qatar, hai nước đóng vai trò trung gian, cho biết các bên đã nhất trí về một "lộ trình" nhằm đạt được thỏa thuận cuối cùng trong thời hạn 60 ngày.

Thỏa thuận Mỹ - Iran gặp trở ngại đầu tiênĐỌC NGAY

Truyền thông nhà nước Iran cho biết, bốn nhóm đàm phán sẽ được thành lập để xử lý các vấn đề liên quan đến hạt nhân, trừng phạt và những nội dung khác.

Bộ Tài chính Mỹ cũng thông báo tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với Iran, cho phép nước này sản xuất, bán và vận chuyển dầu thô cùng các sản phẩm liên quan đến giữa tháng 8.

Theo truyền thông Iran, Washington đồng thời nhất trí giải ngân 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Tehran.

Tuy nhiên, ông Vance khẳng định, các tài sản của Iran vẫn chưa được giải phóng.

Trong khi đó, đại sứ Bahreini nhấn mạnh Iran sẽ là "quốc gia duy nhất" có quyền quyết định cách sử dụng các tài sản của mình.

Thế Hải (Theo France24, NYtimes)