5 cường quốc quân sự lớn nhất châu Âu họp, tập trung vào Ukraine

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã tham dự hội nghị E5 tại Berlin do Thủ tướng Đức Friedrich Merz chủ trì.

Nga nâng cấp T-90M với "mắt thần" 360 độ và hệ thống tác chiến điện tử mớiĐỌC NGAY

Định dạng E5 được thành lập năm 2024 nhằm quy tụ các cường quốc quân sự và những nước chi tiêu quốc phòng lớn nhất châu Âu để phối hợp hỗ trợ Ukraine, ứng phó với xu hướng Mỹ từng bước giảm hiện diện tại châu Âu và thúc đẩy các dự án quốc phòng chung.

Cuộc họp của những thành viên châu Âu có ảnh hưởng nhất trong NATO diễn ra trước thềm hội nghị thượng đỉnh của liên minh tại Ankara vào ngày 7-8/7.

Hội nghị E5 cũng nhằm tiếp nối cái gọi là "khoảnh khắc Évian", theo cách gọi của ông Macron, khi các lãnh đạo G7, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump, thể hiện sự đoàn kết trong việc hỗ trợ Ukraine và gia tăng sức ép buộc Nga tham gia nghiêm túc vào các cuộc đàm phán hòa bình.

"Tiến trình bắt đầu tại hội nghị G7 ở Évian đã tiếp tục tại Hội đồng châu Âu tuần trước và sẽ tiếp tục tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, sau đó là liên minh các quốc gia sẵn sàng hỗ trợ Ukraine cùng các bảo đảm an ninh", ông Macron phát biểu sau hội nghị E5.

Liên minh các quốc gia sẵn sàng hỗ trợ Ukraine

Berlin vẫn thúc đẩy hội nghị E5 bất chấp biến động chính trị tại London sau khi ông Starmer từ chức thủ tướng. Ông Starmer là nhân vật trung tâm trong các cuộc thảo luận an ninh châu Âu, đồng lãnh đạo cùng ông Macron của cái gọi là "Liên minh các quốc gia sẵn sàng", sáng kiến nhằm cung cấp các cam kết quân sự và bảo đảm an ninh trong khuôn khổ một thỏa thuận hòa bình tương lai cho Ukraine.

Mức độ cam kết của người có thể kế nhiệm ông tại Phố Downing, Andy Burnham, đối với các cam kết chi tiêu quốc phòng và tiến trình hòa bình Ukraine hiện vẫn là dấu hỏi.

Ông Merz đã định vị Đức là đồng chủ tịch của liên minh này, vai trò có thể còn gia tăng nếu cuộc khủng hoảng chính trị ở Anh sâu sắc hơn hoặc định hướng chính sách của London thay đổi.

Đầu tháng này, ông Macron, ông Starmer và ông Merz đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky theo khuôn khổ E3 để thảo luận về các bảo đảm an ninh và hỗ trợ quân sự, đặc biệt liên quan đến năng lực phòng thủ tên lửa đạn đạo và tấn công tầm xa.

Cuộc họp đó đã vấp phải chỉ trích từ Italy và Ba Lan do bị gạt ra ngoài, dẫn tới việc mở rộng cơ chế thành E5 với sự tham gia của hai cường quốc quốc phòng lớn còn lại của châu Âu.

Các nhà lãnh đạo E5 cam kết kiên định bảo vệ an ninh khu vực châu Âu - Đại Tây Dương. (Ảnh: Ludovic Marin/AFP)

Những người ủng hộ E5 cho rằng E3 là nền tảng quá hẹp cho việc ra quyết định. Theo họ, bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng cần có sự tham gia chặt chẽ của Warsaw. Tuy nhiên, hiện một rạn nứt ngoại giao nghiêm trọng đang làm gia tăng bất đồng giữa Ba Lan và Ukraine.

Ngược lại, một số ý kiến cho rằng E3 vẫn là khuôn khổ phù hợp nhất để đối thoại với Nga, bởi nhóm này sở hữu sức mạnh vượt trội về răn đe hạt nhân, tình báo và năng lực tấn công tầm xa.

Trụ cột châu Âu của NATO

Hội nghị Ankara diễn ra trong thời điểm đặc biệt quan trọng đối với NATO, khi ông Trump tỏ ra không hài lòng với các đồng minh châu Âu vì không hỗ trợ đầy đủ cho chiến dịch của Mỹ tại Iran. Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã gặp ông Trump hôm thứ Tư trong nỗ lực hàn gắn quan hệ. Ông Rutte cũng tham gia cuộc thảo luận của các lãnh đạo châu Âu qua hình thức trực tuyến.

Bối cảnh của hội nghị NATO sắp tới là việc Washington từng bước thu hẹp hiện diện tại châu Âu, không chỉ về lực lượng quân sự thông thường mà còn cả những năng lực hỗ trợ chiến lược như hậu cần, hệ thống chỉ huy và cơ sở hạ tầng - những yếu tố nền tảng giúp triển khai và duy trì sức mạnh tác chiến.

"Chúng tôi có mặt ở đây hôm nay trong khuôn khổ E5 để khẳng định rằng các quốc gia của chúng tôi sẽ bảo vệ sự đoàn kết của châu Âu và sự gắn kết xuyên Đại Tây Dương", ông Tusk nói.

Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã chỉ trích gay gắt các đồng minh NATO tại cuộc họp Bộ trưởng Quốc phòng ở Brussels, kêu gọi châu Âu gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình, đồng thời thông báo sẽ tiến hành đánh giá trong sáu tháng về quy mô lực lượng Mỹ đồn trú tại châu lục này.

Tại cuộc họp báo, Thủ tướng Merz nhấn mạnh rằng tất cả các nước tham gia E5 đều cam kết tăng mạnh chi tiêu quốc phòng, điều mà ông cho là "đặt nền móng cho một quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương cân bằng hơn".

Câu hỏi trung tâm đối với các cường quốc quân sự lớn nhất châu Âu là làm thế nào để củng cố trụ cột châu Âu của NATO và từng bước thay thế các năng lực quân sự của Mỹ trong khu vực, với E5 đóng vai trò đầu tàu.

Ông Merz cho biết, các nước E5 đã nhất trí phối hợp chặt chẽ trong việc giải quyết những thách thức quốc phòng lớn như phát triển vũ khí tầm xa, phòng không và trí tuệ nhân tạo.

"Chúng tôi đều thống nhất rõ ràng rằng châu Âu phải gánh vác trách nhiệm của mình về quốc phòng và an ninh, kiên quyết theo đuổi con đường hướng tới một thành tố châu Âu mạnh mẽ hơn trong Liên minh Đại Tây Dương", bà Meloni khẳng định.

Thế Hải (Theo Euronews, DW)