09/07/2026 20:59

Từ 1.380 ha đến mục tiêu 54.680 ha: Cà Mau tìm lời giải mở rộng diện tích lúa chất lượng cao

(Chinhphu.vn) - Sau 2 năm triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, Cà Mau mới thực hiện được 1.380 ha, tương đương 2,52% mục tiêu đến năm 2030. Tại hội nghị triển khai kế hoạch thực hiện Đề án chiều 9/7, lãnh đạo tỉnh yêu cầu nhìn thẳng vào tiến độ còn chậm, xác định rõ trách nhiệm của từng địa phương để tăng tốc tổ chức sản xuất, mở rộng liên kết và nâng cao thu nhập cho người trồng lúa.

Không để Đề án chậm hơn nữa

Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh được Chính phủ xác định là một trong những chương trình trọng điểm nhằm tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với Cà Mau, đây không chỉ là cơ hội nâng cao chất lượng hạt gạo mà còn là điều kiện để tổ chức lại sản xuất, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, từng bước chuyển từ tư duy sản xuất theo sản lượng sang phát triển theo chất lượng, hiệu quả và bền vững.

Tuy nhiên, phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử thẳng thắn nhìn nhận, tiến độ triển khai Đề án trên địa bàn vẫn còn chậm so với yêu cầu.

Theo ông, sau 2 năm thực hiện, toàn tỉnh mới đạt gần 1.380 ha, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 54.680 ha, tương đương 2,52% kế hoạch. Trong năm 2026, tỉnh phấn đấu mở rộng diện tích lên hơn 5.000 ha. Đây là khoảng cách rất lớn nếu so với mục tiêu đã đăng ký cũng như tiến độ triển khai của nhiều địa phương khác trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Đề án được ban hành từ năm 2023. Tuy nhiên, sau khi hợp nhất, đến tháng 3/2026 tỉnh Cà Mau mới ban hành kế hoạch triển khai trên địa bàn. Vì vậy, hội nghị lần này không chỉ nhằm đánh giá kết quả bước đầu mà quan trọng hơn là xác định rõ những việc phải làm trong thời gian tới để đưa Đề án đi vào thực chất.

Ông Lê Văn Sử nhấn mạnh, Đề án có ý nghĩa rất quan trọng đối với ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và giảm phát thải.

Đối với Cà Mau - địa phương có hơn 314.000 ha gieo trồng lúa mỗi năm, sản lượng khoảng 1,9 triệu tấn, dù không phải tỉnh có diện tích lúa lớn nhất vùng nhưng cây lúa vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp. Vì vậy, tham gia Đề án sẽ tạo điều kiện để địa phương tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, nâng cao chất lượng hạt lúa, giảm chi phí đầu vào, tăng hiệu quả kinh tế, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

Theo ông Lê Văn Sử, mục tiêu cuối cùng của Đề án không chỉ là mở rộng diện tích mà phải tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập cho người trồng lúa và lợi nhuận cho doanh nghiệp tham gia liên kết. Vì vậy, sau hội nghị, từng xã nằm trong vùng thực hiện Đề án phải xây dựng kế hoạch cụ thể, xác định rõ diện tích đăng ký, số lượng đầu việc cần thực hiện, thời gian hoàn thành cũng như trách nhiệm của từng đơn vị trong quá trình triển khai.

Từ 1.380 ha đến mục tiêu 54.680 ha: Cà Mau tìm lời giải mở rộng diện tích lúa chất lượng cao- Ảnh 2.

Bắt đầu từ xã và hợp tác xã

Từ yêu cầu tăng tốc của tỉnh, nhiều địa phương cho rằng muốn Đề án đi vào thực chất phải bắt đầu từ cơ sở, nơi trực tiếp tổ chức sản xuất và đồng hành cùng nông dân.

Là một trong những địa phương triển khai sớm, xã Khánh Bình đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án với sự tham gia của chính quyền, hợp tác xã và doanh nghiệp; phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, đồng thời xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm của ngành nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay.

Đến nay, vụ Hè Thu địa phương đã vận động khoảng 400 ha tham gia chuỗi liên kết sản xuất giữa hợp tác xã và Tập đoàn Lộc Trời; tổ chức 7 lớp tập huấn cho 240 lượt nông dân; duy trì thường xuyên hoạt động thăm đồng, hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra đồng ruộng. Theo đánh giá của địa phương, cây lúa sinh trưởng tốt, nhiều hộ dân đã từng bước thay đổi tập quán canh tác theo hướng giảm chi phí đầu vào, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Không dừng lại ở kết quả bước đầu, xã Khánh Bình tiếp tục đăng ký triển khai 21 mô hình với tổng diện tích 630 ha trong vụ Đông Xuân, trong đó có cả mô hình lúa chất lượng cao trên vùng lúa - tôm. Thực tiễn triển khai cho thấy mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đang từng bước được củng cố, góp phần thay đổi tư duy sản xuất từ chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, địa phương cũng chỉ ra nhiều khó khăn về hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng, điều kiện tự nhiên và năng lực tiếp cận kỹ thuật của một bộ phận nông dân. Đây cũng là những vấn đề được nhiều đại biểu cho rằng cần sớm tháo gỡ nếu Cà Mau muốn tăng tốc thực hiện Đề án trong thời gian tới.

Từ 1.380 ha đến mục tiêu 54.680 ha: Cà Mau tìm lời giải mở rộng diện tích lúa chất lượng cao- Ảnh 3.

Doanh nghiệp đồng hành để hình thành chuỗi giá trị bền vững

Theo Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Lộc Trời Phạm Thanh Thọ, để Đề án đạt hiệu quả thực chất, ngoài sự chỉ đạo quyết liệt của chính quyền địa phương, vai trò của doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng các vùng nguyên liệu bền vững.

Ông cho biết, Tập đoàn Lộc Trời cam kết tiếp tục đồng hành cùng tỉnh Cà Mau, các sở, ngành, hợp tác xã, tổ hợp tác và nông dân trong quá trình triển khai Đề án. Nền tảng cho cam kết này là hệ sinh thái hoàn chỉnh của doanh nghiệp với 5 trụ cột, gồm Viện Nghiên cứu, Công ty Giống cây trồng, Công ty Vật tư nông nghiệp, Công ty Dịch vụ nông nghiệp và Công ty Nông sản Lộc Trời. Hệ sinh thái này cho phép doanh nghiệp đồng hành cùng người nông dân từ khâu giống, vật tư, kỹ thuật canh tác đến thu mua, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Phạm Thanh Thọ, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang mở ra điều kiện thuận lợi để địa phương tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn. Tập đoàn Lộc Trời kiến nghị phối hợp với các địa phương thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án tại cấp xã nhằm tăng cường công tác điều hành, gắn trách nhiệm của chính quyền cơ sở với doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong quá trình triển khai.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, Tập đoàn Lộc Trời dự kiến phối hợp triển khai 100.000 ha vùng nguyên liệu thuộc Đề án tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Riêng tại Cà Mau, doanh nghiệp đặt mục tiêu thực hiện 2.000 ha trong năm 2026, tăng lên 3.000 ha năm 2027, 4.000 ha năm 2028 và đạt 5.000 ha trong giai đoạn 2029-2030. Toàn bộ diện tích tham gia đều được tổ chức theo đúng các tiêu chí của Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp.

Đến nay, Tập đoàn Lộc Trời đã phối hợp với 6 tổ Khuyến nông cộng đồng, đồng thời cùng địa phương thành lập 4 ban Chỉ đạo Đề án tại các xã thuộc các tỉnh Cà Mau, Đồng Tháp, An Giang và Tây Ninh. Đây được xem là mô hình phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và nông dân nhằm bảo đảm việc triển khai Đề án ngay từ cơ sở.

Bên cạnh việc xây dựng vùng nguyên liệu, ông Phạm Thanh Thọ cho biết Tập đoàn Lộc Trời đang triển khai mô hình sản xuất lúa gạo bền vững ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong tháng 7/2026, doanh nghiệp dự kiến ký kết Chương trình hợp tác với Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhằm thúc đẩy ứng dụng dữ liệu số trong quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng minh bạch, hiện đại.

Theo ông, Tập đoàn cũng đang xây dựng hệ thống dữ liệu canh tác và truy xuất nguồn gốc sản phẩm để kết nối với Hệ thống thông tin nông nghiệp của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tạo nền tảng cho quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Một vấn đề được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là nguồn vốn tín dụng cho chuỗi liên kết. Theo ông Phạm Thanh Thọ, Tập đoàn Lộc Trời đã làm việc thành công với hai ngân hàng thương mại để giải ngân vốn thu mua lúa thông qua hợp đồng liên kết sản xuất, trong đó doanh nghiệp đứng ra bảo lãnh nghĩa vụ tài chính cho người sản xuất. Tập đoàn đề xuất tiếp tục làm việc với các ngân hàng thương mại còn lại để mở rộng cơ chế này, qua đó tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn, đồng thời tăng tính bền vững của các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo.

Khuyến nông cộng đồng - 'cánh tay nối dài' của Đề án

Bên cạnh vai trò của doanh nghiệp, nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng hiệu quả của Đề án sẽ phụ thuộc rất lớn vào lực lượng Tổ Khuyến nông cộng đồng - cầu nối trực tiếp giữa chính quyền, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân.

Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau, Tổ Khuyến nông cộng đồng không chỉ thực hiện chuyển giao kỹ thuật mà còn trực tiếp hướng dẫn nông dân áp dụng các quy trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp; tổ chức đào tạo, tuyên truyền, giám sát thực hiện quy trình, tham gia đo đạc phát thải (MRV), kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp và hỗ trợ xây dựng các vùng nguyên liệu bền vững.

Tuy nhiên, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương không còn duy trì tổ chức khuyến nông cấp cơ sở như trước, khiến hoạt động của các tổ Khuyến nông cộng đồng bị gián đoạn. Trung tâm Khuyến nông tỉnh kiến nghị sớm kiện toàn lại lực lượng này, đồng thời tăng cường đào tạo về kỹ thuật canh tác phát thải thấp, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và đo đạc phát thải nhằm đáp ứng yêu cầu triển khai Đề án trong giai đoạn mới.

Theo lãnh đạo tỉnh Cà Mau, Đề án sẽ chỉ thành công khi có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã, lực lượng khuyến nông và người nông dân. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thành diện tích đăng ký, mà quan trọng hơn là tạo dựng nền sản xuất lúa hiện đại, giảm phát thải, nâng cao giá trị hạt gạo, tăng thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo của tỉnh trong những năm tới.

Lê Sơn

Tham khảo thêm

Dấu ấn chính quyền 2 cấp ở Cà Mau