Đừng để con sợ làm bố mẹ thất vọng
Có thể trong suy nghĩ của người lớn, đó chỉ là cách tạo động lực. Thế nhưng, với nhiều đứa trẻ, sự so sánh lặp đi lặp lại vô tình gửi đi một thông điệp khác rằng: giá trị của các em đang được đặt cạnh thành tích của người khác.
Mỗi mùa thi khép lại đều để lại rất nhiều cung bậc cảm xúc. Có những gia đình vỡ òa trong niềm vui khi con đạt được nguyện vọng mong muốn, nhưng cũng có không ít đứa trẻ lặng lẽ mang theo nỗi buồn vì kết quả chưa được như kỳ vọng của bản thân. Điều đáng nói là, nỗi buồn ấy đôi khi không xuất phát từ việc trượt một nguyện vọng, mà từ cảm giác "con đã làm bố mẹ thất vọng".
Tôi nhớ đến cuộc trò chuyện với cậu con trai của người chị sống cùng chung cư (gia đình khá thân với tôi) sau khi cháu nhận kết quả kỳ thi vào lớp 10. Cháu là một học sinh ngoan, suốt 4 năm THCS luôn đạt thành tích học tập loại giỏi. Dù cháu đã dành khá nhiều thời gian ôn luyện, tham gia các lớp học thêm và đặt nhiều hy vọng vào ngôi trường công lập mơ ước, kết quả cuối cùng vẫn không như mong muốn. Theo chia sẻ, sắp tới cháu sẽ theo học một trường tư thục gần nhà.
Điều khiến tôi suy nghĩ mãi không phải là việc cháu không đỗ nguyện vọng 1, mà là câu nói rất nhẹ của một đứa trẻ mới mười lăm tuổi rằng: "Bởi bố mẹ kỳ vọng nhiều vào con nên con khá thất vọng về bản thân. Con đã nỗ lực rất nhiều, học thêm rất nhiều nhưng vẫn không thể đỗ theo mong ước của bố mẹ".
Trong câu nói ấy không có sự trách móc, càng không có ý định đổ lỗi cho hoàn cảnh hay đề thi. Cháu chỉ đang tự trách mình vì cảm thấy chưa đáp ứng được kỳ vọng của những người mình yêu thương nhất.
Ảnh minh họa/Nguồn: Internet.
Tôi cũng biết bố mẹ cháu là những người luôn dành điều kiện tốt nhất cho con học tập. Họ đầu tư thời gian, tiền bạc và sự quan tâm với mong muốn con có một tương lai tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, cũng giống như vài phụ huynh khác, họ thường xuyên lấy thành tích của những đứa trẻ xung quanh làm thước đo để động viên con mình: con nhà này đỗ trường chuyên, con nhà kia đạt điểm rất cao, bạn học cùng làm được thì con cũng phải làm được… Đôi lần nghe cháu kể, tôi khá mệt mỏi.
Có thể trong suy nghĩ của người lớn, đó chỉ là cách tạo động lực để con biết nhìn bạn mà cố gắng. Thế nhưng, với nhiều đứa trẻ, sự so sánh lặp đi lặp lại vô tình gửi đi một thông điệp khác rằng: giá trị của các em đang được đặt cạnh thành tích của người khác.
Khi đó, mỗi kỳ thi không còn đơn thuần là một cuộc kiểm tra kiến thức mà trở thành phép thử để chứng minh bản thân có xứng đáng với niềm tự hào của gia đình hay không.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là ngay sau cuộc trò chuyện ấy, tôi lại nhớ đến một người bạn có cách nuôi dạy con hoàn toàn khác biệt.
Gia đình bạn có điều kiện kinh tế khá giả nhưng chưa bao giờ đặt áp lực phải đỗ trường chuyên hay nhất định phải vào một ngôi trường danh tiếng. Bạn từng nói với tôi rằng điều quan trọng nhất là con cố gắng hết khả năng của mình; còn học ở ngôi trường nào không quyết định tương lai của cả cuộc đời. Bởi ở bất cứ môi trường nào cũng có những người thành công nếu họ biết nỗ lực và không ngừng hoàn thiện bản thân.
Thay vì lấp kín thời gian của con bằng các lớp học thêm, gia đình ấy dành nhiều thời gian để cùng nhau trải nghiệm cuộc sống. Cứ khoảng hai tháng, cả nhà lại lên kế hoạch cho một chuyến đi đến một vùng đất mới.
Bạn kể, mỗi chuyến đi những đứa trẻ được tự lựa chọn điểm đến, được bày tỏ quan điểm, được tham gia vào các quyết định của gia đình và được lắng nghe như một thành viên bình đẳng. Có lẽ chính sự tôn trọng ấy đã giúp cậu bé hiểu rằng việc học không phải là nhiệm vụ để làm hài lòng người khác, mà là trách nhiệm với tương lai của chính mình.
Điều bất ngờ là cậu bé vẫn học tốt, vẫn có ý thức và biết tự đặt mục tiêu cho bản thân mà không cần những áp lực quá lớn từ gia đình.
Khi đặt hai câu chuyện cạnh nhau, tôi không cho rằng có một mô hình giáo dục nào hoàn toàn đúng hoặc hoàn toàn sai. Bởi mỗi gia đình đều có hoàn cảnh, quan điểm và cách thể hiện tình yêu với con khác nhau. Có những bậc cha mẹ tin rằng kỳ vọng cao sẽ giúp con tiến xa hơn, cũng có những người lựa chọn đồng hành nhẹ nhàng để con trưởng thành trong sự tự tin và chủ động.
Tuy nhiên, điều khiến tôi trăn trở là ranh giới giữa kỳ vọng và áp lực đôi khi rất mong manh. Khi những lời động viên dần được thay thế bằng sự so sánh, khi điểm số trở thành tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá một đứa trẻ, các em rất dễ lớn lên trong tâm thế luôn sợ mình chưa đủ giỏi, chưa đủ tốt và chưa bao giờ đáp ứng được mong đợi của bố mẹ.
Thực tế, mỗi đứa trẻ đều có năng lực, sở trường và tốc độ phát triển khác nhau. Không phải em nào cũng có thể bước vào trường chuyên hay đạt điểm gần tuyệt đối, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc các em sẽ kém thành công hơn trong tương lai.
Một kỳ thi có thể quyết định ngôi trường mà các em theo học trong vài năm, nhưng không thể quyết định giá trị của một con người hay con đường mà các em sẽ đi trong nhiều thập niên sau đó.
Sau hai câu chuyện trên, tôi nhận ra mình không nghiêng hẳn về cách giáo dục nào. Điều tôi mong muốn là mỗi đứa trẻ đều được học trong giới hạn phù hợp với năng lực của mình, được khuyến khích cố gắng đến mức tốt nhất có thể, thay vì phải không ngừng chạy theo kỳ vọng hoặc trở thành bản sao của một ai khác.
Nếu một đứa trẻ lớn lên với niềm vui mỗi ngày, biết yêu thương gia đình, biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, biết nỗ lực khi cần và đủ bản lĩnh để đứng dậy sau những lần thất bại, thì đó đã là một thành công rất đáng trân trọng rồi.
Suy cho cùng, điểm số chỉ đồng hành với các em trong một giai đoạn của cuộc đời, còn sự tự tin, lòng tự trọng, khả năng đối diện với thất bại và cảm giác luôn được gia đình yêu thương vô điều kiện mới là hành trang theo các em đi suốt chặng đường trưởng thành.
* Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả!
Tống Hy
Link nội dung: https://dulichgiaitri.vn/dung-de-con-so-lam-bo-me-that-vong-a269190.html