Tài xế mở nhạc trên xe có phải trả tiền bản quyền?

Không phải đông người nghe là phải trả tiền bản quyền

Từ ngày 1/7/2026 việc thực hiện nghĩa vụ bản quyền âm nhạc đối với các cơ sở kinh doanh như quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, karaoke... đang nhận được nhiều sự quan tâm.

Trong bối cảnh đó nhiều doanh nghiệp vận tải và tài xế cũng đối chiếu quy định với hoạt động thực tế của mình, đặt câu hỏi việc mở nhạc trên taxi, xe khách, limousine hay tàu hỏa để phục vụ hành khách sẽ được xác định nghĩa vụ bản quyền như thế nào.

Gắn bó với nghề lái taxi tiện chuyến được 5 năm, anh Ma Doãn Dũng cho biết việc mở nhạc trên xe từ lâu đã trở thành một phần của trải nghiệm dịch vụ. Những bản nhạc nhẹ với âm lượng vừa phải không chỉ giúp hành khách cảm thấy thư giãn trong suốt hành trình mà còn tạo không gian dễ chịu để tài xế bớt căng thẳng sau nhiều giờ cầm lái.

Theo anh Dũng, điều khiến anh và không ít tài xế băn khoăn không phải là nghĩa vụ trả tiền bản quyền mà là cách quy định sẽ được áp dụng cụ thể đối với hoạt động vận tải hành khách. 

"Điều tôi mong nhất là có hướng dẫn rõ ràng để tài xế và doanh nghiệp vận tải biết trường hợp nào phải thực hiện nghĩa vụ bản quyền, ai là người có trách nhiệm thanh toán. Có quy định cụ thể thì mọi người sẽ dễ thực hiện hơn, tránh mỗi nơi hiểu một kiểu", anh Dũng chia sẻ.

Bạn Ma Doãn Dũng - tài xế taxi tiện chuyến cho rằng việc mở nhạc giúp hành khách có trải nghiệm thoải mái hơn trong suốt hành trình.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thương - chủ một hãng xe khách chạy tuyến Bắc - Nam cho biết hiện nay phần lớn xe giường nằm của doanh nghiệp không còn phát nhạc qua hệ thống loa chung như trước để tránh ảnh hưởng đến hành khách nghỉ ngơi.

Thay vào đó, mỗi giường cabin đều được trang bị màn hình giải trí riêng, hành khách có thể chủ động lựa chọn xem phim, nghe nhạc hoặc sử dụng các ứng dụng trực tuyến.

"Khi hành khách chủ động lựa chọn và phát nhạc trên hệ thống giải trí được lắp sẵn trên xe, doanh nghiệp vẫn chưa xác định rõ trách nhiệm bản quyền sẽ được áp dụng theo cơ chế nào. Điều mà doanh nghiệp cần lúc này không phải là né tránh nghĩa vụ mà là một hướng dẫn cụ thể để biết trường hợp nào phải thực hiện, chủ thể nào có trách nhiệm và cách thức thực hiện ra sao", bà Thương nói.

Trao đổi với Người Đưa Tin, luật sư Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng – Trưởng văn phòng Luật sư Kết nối (Đoàn Luật sư Tp.Hà Nội) cho biết căn cứ Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là quyền tài sản thuộc về tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.

Vì vậy khi tổ chức, cá nhân khai thác tác phẩm âm nhạc dưới các hình thức này thì về nguyên tắc phải được phép và thực hiện nghĩa vụ trả nhuận bút, thù lao hoặc tiền bản quyền trừ các trường hợp ngoại lệ do pháp luật quy định.

Theo luật sư, tiêu chí quan trọng để xác định nghĩa vụ bản quyền không nằm ở việc đơn vị có thu tiền trực tiếp từ người nghe nhạc hay không.

"Yếu tố cốt lõi là việc sử dụng âm nhạc có diễn ra trong hoạt động kinh doanh, phục vụ khách hàng hoặc góp phần tạo ra lợi ích thương mại hay không", luật sư phân tích.

Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng phân tích quy định về quyền tác giả đối với việc sử dụng âm nhạc trong các trường hợp phổ biến (Ảnh: NVCC).

Theo đó việc phát nhạc trong quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại, phòng tập gym hay cơ sở karaoke nhằm tạo không gian, nâng cao trải nghiệm khách hàng đều được xem là hành vi khai thác tác phẩm trong hoạt động kinh doanh.

Đối với các phương tiện vận tải hành khách như taxi, xe khách, limousine, tàu hỏa..., luật sư cho rằng việc phát nhạc phục vụ hành khách hoàn toàn có thể được xem là hoạt động khai thác tác phẩm trong kinh doanh.

Theo quy định hiện hành, tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại trong hoạt động kinh doanh thuộc một số trường hợp luật định thì không phải xin phép nhưng vẫn phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn và chủ sở hữu quyền liên quan.

"Mặc dù doanh nghiệp không bán vé để nghe nhạc nhưng âm nhạc là một yếu tố góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng tính cạnh tranh và mang lại lợi ích thương mại gián tiếp", luật sư nhận định.

Vì vậy nếu việc phát nhạc trên phương tiện thuộc phạm vi quyền biểu diễn trước công chúng hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng thì chủ phương tiện hoặc doanh nghiệp vận tải có nghĩa vụ thực hiện các quy định về quyền tác giả.

Song luật sư cũng lưu ý không phải mọi trường hợp mở nhạc trên xe đều mặc nhiên phải trả tiền bản quyền.

"Nếu lái xe chỉ mở radio phục vụ nhu cầu cá nhân, âm lượng nhỏ, không phải là dịch vụ dành cho hành khách thì việc xác định nghĩa vụ trả tiền bản quyền cần xem xét thêm bản chất của hành vi sử dụng và phạm vi khai thác tác phẩm".

Tiền bản quyền được tính như thế nào?

Theo luật sư, mức tiền bản quyền trước hết được xác định trên cơ sở thỏa thuận giữa tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan với tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm.

Việc xác định mức phí có thể căn cứ vào nhiều tiêu chí như loại hình kinh doanh, quy mô hoạt động, phạm vi sử dụng tác phẩm, thời gian khai thác, số lượng phương tiện, số ghế hoặc các yếu tố khác do các bên thống nhất.

Trong trường hợp không đạt được thỏa thuận, việc xác định mức tiền bản quyền sẽ áp dụng theo Phụ lục II ban hành kèm Nghị định số 17/2023/NĐ-CP. Theo đó, số tiền bản quyền chi trả hằng năm được xác định theo công thức:

Số tiền bản quyền = Mức lương cơ sở × Hệ số điều chỉnh.

Đối với hoạt động hàng không, hệ số được tính dựa trên lượt khách trung bình trong năm. Riêng vận tải đường sắt và các phương tiện vận tải khác như ô tô, tàu thủy, tàu cánh ngầm, tàu điện..., hệ số dao động từ 0,0016 đến 0,0021 trên 100 lượt khách/năm.

Việc phát nhạc trên các phương tiện vận tải công cộng đặt ra nhiều băn khoăn về nghĩa vụ bản quyền (Ảnh: Hữu Thắng).

Theo luật sư, về cơ bản pháp luật đã thiết lập khung pháp lý tương đối đầy đủ về nguyên tắc và phương pháp xác định tiền bản quyền. Tuy nhiên quá trình triển khai trong thực tế, đặc biệt đối với lĩnh vực vận tải vẫn còn không ít vướng mắc.

"Với vận tải đường bộ, nhất là taxi truyền thống, xe công nghệ hoặc các doanh nghiệp, hợp tác xã quy mô nhỏ, việc thống kê chính xác lượt khách trung bình trong năm của từng phương tiện để làm căn cứ tính phí không hề đơn giản", luật sư cho biết.

Bên cạnh đó, việc xác định phương tiện nào thực tế có sử dụng âm nhạc, thời lượng sử dụng bao nhiêu và phạm vi khai thác như thế nào cũng là những vấn đề không dễ chứng minh.

Theo luật sư, nhiều doanh nghiệp vận tải hiện còn băn khoăn về tính minh bạch và hợp lý của mức phí, trong khi các tổ chức đại diện quyền tác giả cũng gặp khó trong việc thu thập căn cứ chứng minh hành vi khai thác tác phẩm trên từng phương tiện.

Do đó, để hạn chế tranh chấp và bảo đảm hài hòa quyền lợi giữa tác giả với đơn vị sử dụng, cần có hướng dẫn cụ thể hơn về đối tượng áp dụng, phương pháp thống kê dữ liệu, cơ chế kiểm chứng cũng như quy trình thương lượng mức phí.

Một vấn đề khác cũng được nhiều người quan tâm là các trường hợp như ô tô cá nhân chở nhiều người, karaoke tại gia có đông người tham gia nhưng không thu phí hay các không gian bán công cộng khác có phải trả tiền bản quyền hay không.

Theo luật sư, Luật Sở hữu trí tuệ không chỉ căn cứ vào số lượng người nghe mà chủ yếu dựa trên mục đích sử dụng tác phẩm và tính chất của không gian diễn ra hoạt động.

"Nếu việc sử dụng âm nhạc chỉ nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong gia đình, bạn bè, người thân, hoàn toàn tách biệt với hoạt động kinh doanh, không thu về bất kỳ lợi ích thương mại nào và không hướng đến công chúng rộng rãi thì không phải xin phép hay trả tiền bản quyền".

Ngược lại, nếu âm nhạc được sử dụng tại các cơ sở kinh doanh, địa điểm cung cấp dịch vụ hoặc không gian bán công cộng mà việc phát nhạc góp phần thu hút khách hàng, tạo giá trị gia tăng hoặc phục vụ hoạt động thương mại thì nghĩa vụ về quyền tác giả vẫn có thể phát sinh, dù không thu tiền trực tiếp từ việc nghe nhạc.

Đối với các trường hợp có tính chất "ranh giới" như xe ô tô cá nhân, homestay, văn phòng làm việc hay câu lạc bộ nội bộ, luật sư cho rằng cần xem xét tổng thể nhiều yếu tố như mục đích sử dụng, đối tượng phục vụ, phạm vi tiếp cận của công chúng, tính chất thương mại cũng như lợi ích kinh tế thu được.

"Việc áp dụng pháp luật cần có hướng dẫn thống nhất từ cơ quan quản lý để tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và thực hiện theo một cách khác nhau. Đồng thời, doanh nghiệp và tổ chức đại diện quyền tác giả cũng cần ưu tiên cơ chế đối thoại, thương lượng minh bạch về phạm vi sử dụng và mức phí bản quyền nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên", luật sư nhấn mạnh.