Vì sao sâm Ngọc Linh chưa bứt phá ở thị trường quốc tế?

Chất lượng tốt vẫn chưa đủ

Ngày 17/7, tại họp báo về Lễ hội sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, lãnh đạo thành phố cùng đại diện các sở, ngành đã chỉ ra nhiều nguyên nhân khiến loại dược liệu quý này chưa tạo được vị thế tương xứng trên thị trường quốc tế.

Lễ hội diễn ra từ ngày 1 đến 3/8 tại Công viên APEC và một số vùng trồng sâm, dược liệu, hướng đến kết nối vùng nguyên liệu, nghiên cứu khoa học, chế biến sâu và thương mại hóa sản phẩm.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, cho rằng một sản phẩm có chất lượng tốt chưa đồng nghĩa có thể lập tức bước ra thị trường thế giới.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, lý giải những điểm nghẽn khiến sâm Ngọc Linh chưa bứt phá trên thị trường quốc tế.

Việc Hàn Quốc đưa sản phẩm sâm trở thành mặt hàng có giá trị lớn là kết quả của quá trình tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và truyền thông lâu dài. Việt Nam đang hướng đến sử dụng tên gọi "sâm Việt Nam" khi tiếp cận thị trường thế giới, trong đó sâm Ngọc Linh được xác định là sản phẩm chủ lực.

"Ra quốc tế liên quan đến nhiều thứ chứ không phải sâm mình tốt là ra được. Mình phải có cách làm phù hợp", ông Bửu nói.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nguồn hàng chưa ổn định và thiếu doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị.

Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, thông tin thời gian qua, hoạt động tại vùng sâm chủ yếu tập trung bảo tồn nguồn gen, nhân giống và mở rộng diện tích trồng. Trong khi đó, đầu tư cho thị trường, chế biến và thương mại quốc tế chưa tương xứng.

Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, cho rằng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu doanh nghiệp dẫn dắt và hạn chế trong chế biến sâu đang cản trở sâm Ngọc Linh mở rộng thị trường.

Sâm Ngọc Linh hiện vẫn chủ yếu được tiêu thụ trong nước dưới dạng củ tươi. Sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao chưa nhiều, trong khi số doanh nghiệp đủ tiềm lực tổ chức sản xuất quy mô lớn, liên kết người trồng và xây dựng hệ thống phân phối quốc tế còn hạn chế.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Quang Lâm - Phó trưởng phòng quản lý thương mai, Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng cho hay sản phẩm sâm đã được giới thiệu tại nhiều chương trình xúc tiến ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Tuy nhiên, lượng hàng tiếp cận các thị trường này còn rất nhỏ, chủ yếu phục vụ quảng bá và kết nối đối tác.

Ông Nguyễn Quang Lâm - Phó trưởng phòng quản lý thương mai, Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng, thông tin lượng sâm Ngọc Linh được đưa ra thị trường nước ngoài hiện còn rất nhỏ.

Việc xuất khẩu chính ngạch với quy mô lớn chưa thể triển khai do các thủ tục liên quan đến vùng trồng, cơ sở gây trồng, truy xuất nguồn gốc và khai báo hải quan chưa được hoàn thiện đồng bộ.

Đối với sâm Ngọc Linh trồng dưới tán rừng, phần lớn diện tích hiện nay không áp dụng mã số vùng trồng theo cách thông thường mà phải đăng ký mã số cơ sở gây trồng đối với loài thực vật thuộc phạm vi quản lý của Công ước CITES.

Để được cấp mã số, người dân và doanh nghiệp phải hoàn thiện phương án trồng dược liệu, hợp đồng thuê môi trường rừng cùng các thủ tục quản lý, bảo vệ rừng. Trong khi đó, quy định về thuê môi trường rừng để trồng sâm và dược liệu vẫn đang được hoàn thiện.

Muốn sâm Ngọc Linh bứt phá, phải thắng bài toán thương hiệu

Ông Hồ Quang Bửu nhận định, dù nhiều công trình trong nước đã nghiên cứu và chỉ ra những giá trị khác biệt, tên gọi sâm Ngọc Linh vẫn chưa được biết đến rộng rãi trên thị trường thế giới.

Bà Lê Thị Thục, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng, cho biết các nghiên cứu tại hội thảo khoa học quốc tế sắp tới sẽ tập trung làm rõ thành phần hóa học, giá trị dinh dưỡng và những đặc trưng riêng của sâm Ngọc Linh.

Bà Lê Thị Thục, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng, cho biết Đà Nẵng đang triển khai mở rộng phạm vi chỉ dẫn địa lý cho sâm Ngọc Linh.

Tuy nhiên, để kết quả khoa học trở thành lợi thế thương mại, sản phẩm cần được bảo vệ bằng hệ thống sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn chất lượng và công cụ nhận diện minh bạch.

Hiện chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh đã được cấp cho vùng trồng thuộc bốn xã Trà Linh, Nam Trà My, Trà Leng và Trà Tập. Thành phố đang khảo sát thêm các khu vực có điều kiện tương đồng để đề nghị mở rộng phạm vi bảo hộ, đồng thời xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm chế biến từ sâm.

Việc bảo vệ thương hiệu càng cấp thiết khi sâm Ngọc Linh có hình dáng gần giống một số loại tam thất và dược liệu khác. Chênh lệch giá lớn làm gia tăng nguy cơ gian lận, ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và uy tín sản phẩm.

Thành phố Đà Nẵng đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm sâm Ngọc Linh tiếp cận một số thị trường trong khu vực và quốc tế.

Việc chống sâm giả phải được thực hiện đồng bộ, từ kiểm soát giống, quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến kiểm nghiệm và thanh tra thị trường. 

Thành phố cũng đang xây dựng định hướng truyền thông về sâm và dược liệu trong 5 năm, tầm nhìn 10 năm, gắn với mục tiêu đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghiệp sâm và dược liệu quốc gia.

Theo ông Hồ Quang Bửu, các lễ hội, hội thảo khoa học hay phiên chợ sâm mới chỉ là những bước đầu tiên. Muốn sâm Ngọc Linh bứt phá, địa phương phải đồng thời chuẩn hóa vùng nguyên liệu, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc, thu hút doanh nghiệp lớn, phát triển chế biến sâu và xây dựng thương hiệu đủ mạnh trên thị trường quốc tế.