Lần đầu tiên sau 13 năm, Nga không còn tàu chiến nào ở Địa Trung Hải, lý do là gì?

Trong bối cảnh an ninh thay đổi, các nguồn tin tình báo nguồn mở (OSINT) đã ghi nhận sự thay đổi quan trọng trong chiến lược hải quân của Nga ở Địa Trung Hải.

Trang The Insider (Latvia) ngày 17/7 dẫn nguồn dự án OSINT Russian Forces Spotter cho biết, lần đầu tiên kể từ năm 2013, Moscow không còn bất kỳ tàu chiến nào hiện diện ở Địa Trung Hải.

"Hiện không có tàu chiến Nga nào được nhìn thấy ở Địa Trung Hải. Từ năm 2013, Nga đã duy trì sự hiện diện hải quân liên tục trong khu vực. Ngày nay, sự liên tục đó dường như đã bị gián đoạn", Russian Forces Spotter lưu ý.

"Việc triển khai lực lượng của Nga dường như ngày càng gián đoạn hơn là liên tục. Tính liên tục đã bị phá vỡ. Câu hỏi đặt ra bây giờ là liệu nó có thể được khôi phục hay liệu điều này đánh dấu một sự thay đổi lâu dài trong tư thế hải quân của Nga ở Địa Trung Hải", Russian Forces Spotter nhận định.

Theo chuyên gia này, một trong những lý do chính cho sự gián đoạn trên là việc Thổ Nhĩ Kỳ đóng cửa các eo biển Bosporus và Dardanelles đối với mọi tàu chiến kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine năm 2022.

Quyết định của Ankara đã ngăn cản Hạm đội Biển Đen của Hải quân Nga luân chuyển lực lượng một cách tự do. Không thể dễ dàng đưa tàu từ Biển Đen ra Địa Trung Hải, Nga buộc phải phụ thuộc vào các tuyến đường thay thế dài hơn và phức tạp hơn.

Ngoài ra, cơ sở hậu cần hải quân của Nga tại cảng Tartus (Syria) đang dần chuyển từ vai trò một căn cứ thường trực sang một nút hậu cần hạn chế.

Tàu quét mìn lớp Alexandrit tham gia cuộc tập trận của Hải quân Nga ở phía Đông Địa Trung Hải, tại Tartus, Syria, ngày 15/2/2022. Ảnh: United24 Media

Sau sự sụp đổ của chính quyền cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad vào tháng 12/2024, Nga đã bắt đầu rút quân và thiết bị khỏi Syria. Trong giai đoạn từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2025, một lượng lớn vũ khí và phương tiện quân sự được sơ tán khỏi Tartus bằng đường biển.

Quá trình này gặp nhiều sự cố, như vụ tàu vận tải Ursa Major thuộc sở hữu của công ty Oboronlogistika (Nga) bị chìm tại vùng biển quốc tế giữa Tây Ban Nha và Algeria vào đêm 24/12/2025 trong một tình huống đầy bí ẩn.

Công ty cho biết tàu bị tấn công khủng bố với 3 vụ nổ ở mạn phải. Sau đó, các tàu chở hàng khác của Oboronlogistika phải được tàu chiến Nga hộ tống. Một vụ cháy cũng xảy ra trên tàu Ro-Ro Sparta khi di chuyển từ Tartus.

Phát biểu với The Insider, ông Mark Douglas, một nhà phân tích của Starboard Maritime Intelligence, nhấn mạnh những trở ngại hậu cần to lớn mà các nhà hoạch định hải quân của Moscow hiện đang phải đối mặt.

Theo vị chuyên gia, các tàu Nga giờ muốn vào Địa Trung Hải phải xuất phát từ Bắc Âu và quay về theo cùng tuyến đường. Nga cũng phải đàm phán với nhiều quốc gia để hỗ trợ hậu cần cho tàu.

Việc điều chuyển các nguồn lực hải quân đến các khu vực khác càng làm suy yếu khả năng hàng hải của Moscow.

Sau các cuộc tấn công gần đây vào tàu chiến Nga ở Saint Petersburg, các nhà hoạch định hải quân đã điều chuyển một phần hạm đội hoạt động của họ để hộ tống du thuyền xa hơn về phía bắc, trong khi các tàu khác phải hộ tống các tàu thương mại thuộc "hạm đội bóng tối" ngoài khơi bờ biển Anh.

Tất cả những yếu tố này đã làm suy giảm nghiêm trọng khả năng duy trì hiện diện thường trực của Nga tại Địa Trung Hải, ông Douglas nhận định.

Đồng thời, Moscow đang chuyển hướng sử dụng Tartus cho mục đích thương mại. Reuters gần đây đưa tin rằng công ty Rus Line của Syria tham gia chuẩn bị biến cảng Tartus thành trung tâm hậu cần để trung chuyển hàng hóa Nga như ngũ cốc, than, gỗ và thép.

Một bến cảng sẽ dành cho hàng hóa dân sự, trong khi bến còn lại giữ vai trò quân sự. Việc Nga rút quân khỏi căn cứ không quân Qamishli ở Đông Bắc Syria cũng được ghi nhận, với một phần nhân sự và thiết bị chuyển về Hmeimim, phần còn lại về Nga.

Các chuyên gia đánh giá sự vắng mặt của tàu chiến Nga tại Địa Trung Hải có thể chỉ là tạm thời. "Rất có thể các tàu Nga sẽ quay trở lại Địa Trung Hải – vấn đề là khi nào chứ không phải liệu có hay không", chuyên gia Douglas nói với The Insider.

Tuy nhiên, sự gián đoạn này phản ánh những thách thức lớn mà hải quân Nga đang đối mặt: Hạn chế tiếp cận eo biển, rút lui khỏi Syria, phân tán lực lượng cho các nhiệm vụ khác và áp lực ngoại giao - kinh tế từ phương Tây.

Dù thế nào, Địa Trung Hải vẫn là tuyến đường quan trọng để tàu chiến Nga tiếp cận đại dương rộng lớn hơn. Do đó, đây là một trong những yếu tố có thể buộc Nga trong tương lai phải tìm một trung tâm để đặt căn cứ cho tàu quét mìn, tàu chiến và các tàu mặt nước khác tại đây.

Minh Đức (Theo The Insider, Caliber)