80 năm Thi hành án dân sự: Tạo bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị số

Đội ngũ cán bộ ứng dụng công nghệ thông tin vào triển khai công việc - Ảnh: VGP

Một trong những dấu ấn nổi bật của quá trình chuyển đổi số là việc hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý. Nếu trước đây việc ứng dụng công nghệ thông tin chủ yếu được triển khai thông qua các chương trình, kế hoạch hoặc văn bản chỉ đạo hành chính, thì Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đã chính thức thể chế hóa toàn diện nội dung chuyển đổi số.

Luật quy định việc thực hiện thủ tục thi hành án trên môi trường điện tử; lập, ký số, gửi, nhận và lưu trữ hồ sơ điện tử; kết nối, chia sẻ dữ liệu; khai thác cơ sở dữ liệu phục vụ xác minh điều kiện thi hành án; quản lý tiền, tài sản và thông báo thi hành án bằng phương thức điện tử.

Việc luật hóa các quy trình này tạo nền tảng pháp lý vững chắc để từng bước thay thế phương thức xử lý hồ sơ truyền thống bằng mô hình quản trị số hiện đại, phù hợp với đặc thù dữ liệu điện tử gắn trực tiếp với quyền, nghĩa vụ của các đương sự và giá trị pháp lý của hồ sơ.

Để cụ thể hóa các quy định của Luật, Bộ Tư pháp đã ban hành nhiều quyết định quan trọng, từng bước hình thành hệ thống quản lý tương đối toàn diện về chuyển đổi số trong thi hành án dân sự. Quyết định số 2750/QĐ-BTP ngày 4/9/2025 ban hành Quy chế bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng đối với các hệ thống thông tin, phần mềm ứng dụng và nền tảng số.

Tiếp đó, Quyết định số 504/QĐ-BTP ngày 29/1/2026 phê duyệt cấp độ an toàn hệ thống thông tin đối với Nền tảng số Thi hành án dân sự, làm cơ sở để ban hành Quyết định số 882/QĐ-BTP ngày 30/3/2026 về Quy chế quản lý, vận hành và sử dụng nền tảng này. Gần đây nhất, Quyết định số 1187/QĐ-BTP ngày 5/5/2026 công bố, hướng dẫn kết nối và khai thác Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự nhằm thay thế thành phần hồ sơ giấy trong giải quyết thủ tục hành chính.

Hệ thống văn bản này không chỉ giải quyết yêu cầu về kỹ thuật mà còn đặt chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của quá trình đổi mới phương thức quản lý, điều hành và tổ chức thi hành án.

Bước chuyển từ nền tảng số thống nhất và dữ liệu liên thông

Chuyển đổi số không còn dừng ở việc ứng dụng các phần mềm riêng lẻ hay số hóa hồ sơ cục bộ mà hướng tới đổi mới toàn diện hoạt động chỉ đạo, điều hành trên cơ sở dữ liệu số và kết nối liên thông. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh hệ thống thi hành án dân sự thực hiện mô hình tổ chức mới theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, trong khi số lượng vụ việc và giá trị tài sản phải xử lý ngày càng tăng. Điều đó đòi hỏi chuyển từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang quản trị bằng dữ liệu tập trung, có khả năng giám sát, điều hành theo thời gian thực.

Nền tảng số Thi hành án dân sự được xây dựng theo mô hình tích hợp với 4 phân hệ cốt lõi gồm tổ chức thi hành án; tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo; hỗ trợ ra quyết định; biên lai điện tử. Các phân hệ bao quát gần như toàn bộ quy trình nghiệp vụ, từ tiếp nhận bản án, quyết định của Tòa án, thụ lý yêu cầu, xác minh điều kiện thi hành án, xử lý tài sản, thu nộp tiền đến giải quyết khiếu nại và kết thúc hồ sơ. Toàn bộ quy trình được thực hiện trên một môi trường số thống nhất, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tính minh bạch.

Một kết quả quan trọng khác là việc hình thành Cơ sở dữ liệu Thi hành án dân sự tập trung theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung". Dữ liệu về hồ sơ thi hành án, bản án, quyết định của Tòa án, thu chi tiền, xử lý tài sản và kết quả giải quyết khiếu nại được chuẩn hóa, quản lý tập trung. Đây không chỉ là nguồn dữ liệu phục vụ hoạt động nội bộ mà còn từng bước trở thành nguồn dữ liệu dùng chung của Chính phủ số, góp phần giảm giấy tờ, đơn giản hóa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.

Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống thông tin chuyên ngành tiếp tục mở rộng hiệu quả của nền tảng này. Tính đến ngày 30/6/2026, hệ thống thi hành án dân sự đã đồng bộ hơn 400.000 bản ghi với Trung tâm dữ liệu quốc gia, đồng thời kết nối với ứng dụng VNeID để gửi gần 20.000 văn bản, quyết định và biên lai điện tử đến công dân.

Việc liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống của Tòa án nhân dân tối cao và Trục liên thông văn bản quốc gia đã từng bước hiện thực hóa nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng", rút ngắn thời gian xác minh điều kiện thi hành án, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với Tòa án, Công an, Kho bạc Nhà nước, cơ quan đăng ký đất đai và các tổ chức tín dụng.

Kiến tạo hệ sinh thái dịch vụ lấy người dân làm trung tâm

Mục tiêu của chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không chỉ là số hóa quy trình mà là nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Việc mở rộng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng định danh điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt giúp người dân thuận tiện hơn trong theo dõi quá trình giải quyết vụ việc, nhận thông báo và thực hiện nghĩa vụ tài chính, qua đó giảm thời gian, chi phí và tăng tính minh bạch.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) đang hình thành phương thức điều hành dựa trên dữ liệu thời gian thực. Lãnh đạo các cấp có thể theo dõi tình hình thụ lý, kết quả thu hồi tài sản, tiến độ giải quyết khiếu nại, tố cáo để kịp thời chỉ đạo, điều hành. Quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa trên môi trường số cũng góp phần tăng cường kiểm soát, phát hiện sớm hồ sơ chậm trễ và nâng cao trách nhiệm giải trình của đội ngũ cán bộ.

Sau 80 năm xây dựng và phát triển, Hệ thống Thi hành án dân sự đang bước vào giai đoạn đổi mới với trọng tâm là chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị số. Thành công của quá trình này không được đo bằng số lượng phần mềm hay tỷ lệ hồ sơ điện tử, mà bằng mức độ hài lòng của người dân, hiệu quả giải quyết công việc và tính minh bạch của toàn hệ thống. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng nền hành chính tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính và phục vụ nhân dân trong giai đoạn phát triển mới.

Diệu Anh