Người trồng chè đứng trước nguy cơ bỏ nghề, chờ chính sách "giải cứu" vùng nguyên liệu

Đồi chè ngả vàng, nguy cơ bỏ chè

Theo ghi nhận của Người Đưa Tin, tại các vùng trồng chè trọng điểm của Nghệ An như Hoa Quân, Hạnh Lâm, Kim Bảng..., nắng nóng kéo dài khiến nhiều nguồn nước tưới cạn kiệt. Những đồi chè từng xanh tốt nay chuyển vàng úa, lá cháy sạm, khô héo. Nhiều hệ thống tưới hiện đại phải ngừng hoạt động do ao hồ, khe suối trơ đáy.

Không chỉ làm giảm năng suất vụ hiện tại, tình trạng khô héo còn ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của những vườn chè lâu năm, kéo theo chi phí cải tạo lớn. Trước nguy cơ thiệt hại kéo dài, nhiều hộ dân đã tính đến phương án chuyển đổi sang trồng keo.

Nhiều diện tích chè bị héo, khô do nắng hạn ở Nghệ An. 

Gia đình ông Trần Hồng Sơn (xóm Thịnh Phong, xã Hoa Quân, tỉnh Nghệ An) có 2 ha chè đang bị vàng lá, khô héo và chết từng mảng do nắng nóng kéo dài.

Theo ông Sơn, những năm trước thời tiết khắc nghiệt nhưng chưa từng khiến chè chết hàng loạt như năm nay. Thiếu nước tưới nghiêm trọng khiến vườn chè vốn cho thu hoạch 5-6 lứa mỗi năm nay mới cắt được 2 lứa và gần như không còn khả năng phục hồi.

Trước nguy cơ thiệt hại kéo dài, gia đình ông đang tính đến phương án chuyển sang trồng keo. "Bình thường, 2 ha chè mang lại khoảng 100 triệu đồng mỗi năm. Trong khi đó, cây keo phải mất khoảng 5 năm mới cho thu hoạch, tổng giá trị cũng chỉ đạt 150-200 triệu đồng mỗi chu kỳ. Chúng tôi mong chính quyền sớm có chính sách hỗ trợ để người trồng chè vượt qua giai đoạn khó khăn, duy trì sản xuất", ông Sơn chia sẻ.

Ông Sơn mong chính quyền địa phương sớm có các chính sách hỗ trợ kịp thời để bà con vượt qua giai đoạn khó khăn. 

Theo một số người dân, xét về hiệu quả kinh tế, cây chè nguyên liệu vốn mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định hơn rất nhiều so với trồng keo. Tuy nhiên, khả năng chống chọi với hạn hán cực đoan của cây chè tại các vùng đồi dốc lại quá thấp. Khi nguồn nước hoàn toàn mất đi, người nông dân không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tìm đến cây keo - một loại cây có sức bền tốt hơn trước thời tiết khắc nghiệt, dù biết rõ giá trị kinh tế thu về sẽ bị giảm sút rất nhiều.

Nhiều diện tích chè chết khô do nắng hạn.

Gia đình bà Nguyễn Thị Bình (SN 1983, xã Hạnh Lâm, Nghệ An) có 2 ha chè nguyên liệu, trong đó gần như toàn bộ diện tích đã héo rũ do cạn kiệt nguồn nước tưới. 

Theo bà Bình, nếu tình trạng hạn hán kéo dài khiến vườn chè không thể phục hồi, gia đình sẽ buộc phải chuyển sang trồng keo. Đây là lựa chọn không mong muốn, bởi cây chè mang lại nguồn thu ổn định hằng tháng, hằng năm và có hiệu quả kinh tế cao hơn so với cây keo.

Đồi  chè của bà Bình  có hiện tượng bị chết héo.

Không chỉ người trồng chè, các doanh nghiệp thu mua, chế biến trên địa bàn cũng chịu ảnh hưởng nặng nề do nguồn nguyên liệu sụt giảm.

Ông Tô Văn Tiên, đại diện Công ty TNHH Chè Tiến An, cho biết nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích chè bị khô héo, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Nếu như năm ngoái nhà máy luôn hoạt động hết công suất thì hơn một tháng nay phải tạm ngừng sản xuất vì không có nguyên liệu. 

Theo ông Tiên, doanh nghiệp đã mở rộng thu mua sang các vùng lân cận như Bích Hào, Kim Bảng..., song tình trạng thiếu hụt vẫn không được cải thiện do nhiều diện tích chè tại đây cũng bị khô cháy.

Nhiều vườn chè có hiện tượng héo, chết loang lổ

Ông Tiên cho biết, dù chè bị ảnh hưởng bởi hạn hán có giá trị thương phẩm giảm, doanh nghiệp vẫn cố gắng cân đối thu mua nhằm chia sẻ khó khăn với người trồng chè.

Tương tự, ông Lê Ngọc Phúc, đại diện Công ty TNHH Phúc Hưng Thịnh, cho biết tình trạng khô hạn khiến nhiều diện tích chè chết hàng loạt, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp và người dân. Để hỗ trợ bà con duy trì sản xuất, công ty đã chủ động hỗ trợ một phần chi phí tưới tiêu, góp phần cứu những diện tích chè còn khả năng phục hồi.

Đề xuất chính sách hỗ trợ người trồng chè vượt hạn

Theo ông Nguyễn Đức Thắng, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Hoa Quân, địa phương hiện có gần 1.000 ha chè công nghiệp - cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập chính cho người dân. Tuy nhiên, thời gian qua, nắng nóng kéo dài trong khi hầu như không có mưa khiến mực nước tại các hồ chứa, khe, suối xuống thấp, nhiều nơi cạn kiệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước tưới cho vùng chè.

Trước tình hình đó, chính quyền địa phương đang lên các phương án hỗ trợ người dân cải tạo đất đối với những diện tích chè bị chết. Đồng thời, xã cũng đề xuất các cơ quan chức năng của tỉnh sớm có các phương án cụ thể để hỗ trợ địa phương vượt qua giai đoạn khó khăn này.

Ông Nguyễn Đức Thắng, Chuyên viên phòng kinh tế xã Hoa Quân cho biết chính quyền địa phương lên phương án để hỗ trợ người dân. 

Theo UBND xã Hạnh Lâm, địa phương hiện có hơn 1.400 ha chè công nghiệp, phần lớn đang trong giai đoạn kinh doanh. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài đã khiến nhiều diện tích chè xuất hiện tình trạng khô héo. 

Dù thiệt hại hiện chưa quá lớn, song điều đáng lo ngại là hầu hết ao, hồ và công trình thủy lợi trên địa bàn đều đã cạn kiệt, đe dọa nguồn nước tưới cho vùng chè trong thời gian tới.

Theo UBND xã Hạnh Lâm, nếu thời gian tới không có mưa, nguy cơ nhiều diện tích chè nguyên liệu bị khô cháy trên diện rộng là rất lớn.

Ông Lê Văn Giang, Chủ tịch UBND xã Hạnh Lâm, cho biết một số hộ dân đã bày tỏ mong muốn chuyển đổi cây trồng. Tuy nhiên, địa phương đang tăng cường tuyên truyền, vận động người dân giữ ổn định diện tích chè, đồng thời khẩn trương thống kê thiệt hại để đề xuất cấp có thẩm quyền có chính sách hỗ trợ kịp thời.

Nếu thời gian tới trời vẫn không có mưa, nguy cơ chè cháy khô xảy ra trên diện rộng. 

Trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Phan Duy Hải, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An, cho rằng những diện tích chè đã chết rất khó phục hồi. Vì vậy, các giải pháp giúp cây chè chống chịu nắng hạn cần được triển khai sớm, đồng bộ ngay từ trước mùa khô. Theo đó, người dân nên tích trữ vật liệu hữu cơ để tủ gốc, kết hợp tăng cường bón phân hữu cơ.

Trong điều kiện nguồn phân chuồng khan hiếm do chăn nuôi giảm, có thể sử dụng các loại phân hữu cơ như Humic hoặc đạm ủ cá để bổ sung dinh dưỡng, kích thích bộ rễ phát triển, tăng khả năng chống chịu nắng hạn. 

Bên cạnh đó, cần tận dụng nguồn nước từ giếng khoan để tưới duy trì, nhất là với những đồi chè đã có độ che phủ tốt; đồng thời bố trí thời điểm thu hoạch phù hợp, tránh hái chè vào lúc nắng gắt. Đối với những cành chè đã chết, cần cắt đốn cách phần còn sống khoảng 10 cm và chăm sóc riêng để tạo điều kiện phục hồi.

Ông Hải cũng lưu ý, việc tưới nước trong mùa hạn cần thực hiện đúng kỹ thuật. Nếu tưới khi nền nhiệt đất còn cao, cây dễ bị sốc nhiệt do nước bốc hơi nhanh, làm suy yếu bộ rễ và tăng nguy cơ chết cây. Vì vậy, chỉ nên tưới khi đất đã hạ nhiệt, tốt nhất vào sáng sớm để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho cây chè.

Nhìn cảnh chè bị cháy nắng, nhiều người dân xót xa

Theo ông Phan Duy Hải, đối với diện tích chè mới trồng, cần xen canh các loại cây lâm nghiệp để tạo bóng mát. Hệ rễ ăn sâu của cây che bóng không chỉ giúp hạ nhiệt nền đồi, giữ mát cho đất mà còn hạn chế tác động của ánh nắng gay gắt lên cây chè. Đây là giải pháp sinh học lâu dài cần được triển khai sớm.

Về lâu dài, quy trình chăm sóc chè cần được thực hiện theo hướng cân đối dinh dưỡng, ưu tiên bón lót phân hữu cơ đầu vụ. Trong bối cảnh nguồn phân chuồng ngày càng khan hiếm do chăn nuôi nông hộ giảm, việc lạm dụng phân hóa học có thể làm đất suy thoái, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và chống chịu của cây chè.

Để chủ động ứng phó với nắng hạn, ông Hải khuyến nghị người trồng chè liên kết sử dụng máy bay không người lái (drone) để phun các chế phẩm hữu cơ như cá ủ, siêu lân qua lá nhằm tăng khả năng chống chịu. Việc bổ sung dinh dưỡng qua lá giúp kích thích bộ rễ phát triển sâu, nâng cao sức chống chịu của cây trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Bên cạnh đó, người trồng chè cần thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết. Nếu nắng nóng kéo dài hoặc nương chè xuất hiện dấu hiệu cháy lá, cần kịp thời phun dưỡng từ một đến vài lần, với chu kỳ 5-7 ngày/lần, để hỗ trợ cây tăng khả năng chống chịu hạn hán.