3 "bài toán" lớn của kinh tế Việt Nam nửa cuối năm 2026

Kỳ vọng vào nâng hạng thị trường chứng khoán

Ông Vũ Bình Minh - CFA, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và dịch vụ chứng khoán, Ngân hàng HSBC Việt Nam đánh giá, 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam đang ở vị thế khá thuận lợi. Tăng trưởng duy trì ở mức cao, các động lực chính cùng vận hành, trong khi nhiều chỉ báo nền tảng cho thấy sức chống chịu tốt hơn kỳ vọng trong bối cảnh giá năng lượng, địa chính trị và lãi suất toàn cầu còn nhiều bất định. 

Theo ông Minh, khi nền kinh tế đi nhanh hơn, các cân đối về lạm phát, tỉ giá và lãi suất trở nên nhạy cảm hơn và bài toán ổn định vĩ mô cũng trở nên khó hơn. Nửa cuối năm vì vậy sẽ không chỉ là câu chuyện tăng trưởng, mà còn là bài kiểm tra về chất lượng tăng trưởng và khả năng giữ nhịp ổn định.

Ông Minh nhắc lại, mức tăng trưởng GDP 7,83% trong quý I là khởi đầu tích cực. Bước sang quý II, tăng trưởng GDP ước tăng 8,39%, đưa mức tăng trưởng 6 tháng đầu năm lên 8,18% - mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Ông Vũ Bình Minh - CFA, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và dịch vụ chứng khoán, Ngân hàng HSBC Việt Nam (Ảnh: HSBC).

Theo ông Minh, để lý giải kết quả này, câu trả lời nằm ở việc cấu trúc tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đang trở nên cân bằng hơn. Cụ thể, ngành chế biến, chế tạo vẫn là động lực chính với mức tăng trưởng 10%, trong khi tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 266,5 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm ngoái.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, chuyên gia HSBC cho rằng nền kinh tế của Việt Nam đang xuất hiện 3 biến số cần theo dõi.

Đầu tiên là cán cân thương mại. Việt Nam ghi nhận nhập siêu khoảng 16,65 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, đảo chiều so với mức xuất siêu cùng kỳ năm trước. 

Tuy nhiên, ông Minh nhận thấy phần lớn mức tăng nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, phản ánh sự chuẩn bị cho năng lực tăng trưởng trong giai đoạn tới hơn là nhu cầu tiêu dùng. Dù vậy, khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, sức ép lên cán cân bên ngoài và tỉ giá có thể xuất hiện sớm hơn.

Biến số thứ 2 là lạm phát. CPI bình quân 6 tháng tăng 4,38%, tiến sát mục tiêu 4,5% của Quốc hội. Nhưng theo ông Minh, con số bình quân chưa phản ánh hết quỹ đạo giá cả. Lạm phát đang cho thấy xu hướng tăng nhanh đặc biệt trong 2 tháng cuối quý II, trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh, giá đầu vào nhập khẩu neo cao và giá thực phẩm cũng chịu tác động từ diễn biến quốc tế.

Kinh tế Việt Nam trước yêu cầu tăng trưởng 11,7% trong nửa cuối năm 2026ĐỌC NGAY

Với một nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng như Việt Nam, cú sốc dầu mỏ luôn là biến số nhạy cảm. Điểm tích cực là lạm phát cơ bản 6 tháng tăng 4,12%, vẫn thấp hơn CPI chung, cho thấy áp lực giá chưa lan rộng. Nhưng rủi ro lạm phát neo cao là vấn đề lưu tâm, nhất là khi tổng cầu trong nước phục hồi tốt hơn.

Biến số thứ 3 là tỉ giá và mặt bằng lãi suất. Sau giai đoạn đầu năm khi tiền VND tăng giá so với đồng bạc xanh, áp lực lên USD/VND tăng rõ hơn ngay từ cuối quý I. Có thời điểm trong tháng 3, giá giao dịch trên thị trường liên ngân hàng chạm ngưỡng trần niêm yết theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Dù vậy, chính sách điều hành tỉ giá của Ngân hàng Nhà nước đã cho thấy tính chủ động, linh hoạt, kịp thời ổn định vĩ mô, kiểm soát bộ đôi lạm phát - lãi suất.

Dự báo về những tháng cuối năm, chuyên gia HSBC cho rằng áp lực tỉ giá có thể tiếp tục gia tăng trong quý III do nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất cuối năm và hoạt động chuyển lợi nhuận của doanh nghiệp FDI. Nếu Fed tiếp tục trì hoãn nới lỏng hoặc giá dầu duy trì ở mức cao, sức ép này có thể kéo dài hơn dự kiến. Trong khi đó, lãi suất sẽ tiếp tục phản ánh bài toán cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và ổn định vĩ mô.

Ông Minh đánh giá quý IV có thể là giai đoạn tích cực hơn nếu xuất khẩu bước vào mùa cao điểm, du lịch và kiều hối cải thiện, đồng thời nguồn cung hàng hóa trong nước hỗ trợ kiểm soát giá cả. Ngoài ra, việc nâng hạng thị trường chứng khoán được xem là một trong những yếu tố có thể tạo động lực mới cho nền kinh tế.

"Nếu tiến trình nâng hạng tiếp tục diễn ra đúng lộ trình, tác động sẽ không chỉ dừng ở thị trường cổ phiếu mà còn giúp mở rộng tập nhà đầu tư quốc tế, cải thiện chất lượng dòng vốn, tăng nguồn cung ngoại tệ trong trung hạn và giảm bớt áp lực lên tỉ giá", chuyên gia HSBC nhận định.

Cần chuyển đổi mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và kinh tế tư nhân

Ông Bùi Minh Giáp - Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho rằng, dù kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2026, môi trường bên ngoài vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Với độ mở của nền kinh tế tương đương khoảng 170% GDP, các biến động về thương mại, thuế quan, giá năng lượng, tỉ giá hay nhu cầu từ các thị trường xuất khẩu lớn đều có thể tác động đáng kể đến tăng trưởng.

ADB cũng lưu ý nhập khẩu đang tăng nhanh hơn xuất khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất nhưng đồng thời cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào máy móc, nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu. Vì vậy, Việt Nam cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng tỉ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị gia tăng được giữ lại trong nước.

Ông Bùi Minh Giáp - Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam (Ảnh: VGP).

Về chính sách vĩ mô, ADB cho biết lạm phát bình quân và lạm phát cơ bản trong 6 tháng đầu năm đều ở mức trên 4%, khiến dư địa nới lỏng tiền tệ không còn nhiều. Chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt nhưng thận trọng, ưu tiên tín dụng cho sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực có năng suất cao, đồng thời kiểm soát rủi ro đối với hệ thống tài chính.

Trong bối cảnh đó, ADB cho rằng chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ đạo hơn, tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, lưới điện và hạ tầng số - những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm tới, ADB khuyến nghị Việt Nam chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động, tín dụng và FDI sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và khu vực kinh tế tư nhân trong nước.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần nâng cao chất lượng thu hút FDI, chuyển từ ưu tiên quy mô vốn sang lựa chọn các dự án có khả năng chuyển giao công nghệ, tạo giá trị gia tăng cao và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

ADB cũng nhấn mạnh cải cách thể chế là yếu tố quyết định để duy trì tăng trưởng dài hạn. Doanh nghiệp cần một môi trường kinh doanh minh bạch, có tính dự báo cao, chi phí tuân thủ thấp và khả năng tiếp cận thuận lợi hơn với các nguồn lực như đất đai, vốn, năng lượng, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao.

"Đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát triển thị trường vốn minh bạch và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới", chuyên gia ADB nhấn mạnh.