Tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn

Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị

Xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển

Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày nêu rõ, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Việc ban hành Luật là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng (nhất là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới và các chỉ đạo liên quan của cấp có thẩm quyền); kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù được quy định tại các nghị quyết có liên quan của Quốc hội đã được thực tiễn kiểm nghiệm; Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh, quản trị và liên kết vùng, cần một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới.

Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới; tham khảo hợp lý Luật Thủ đô để bảo đảm tính đồng bộ chung trong một số vấn đề cốt lõi, nền tảng về quản lý, phát triển giữa hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 điều, trong đó tập trung vào hai nhóm nội dung chủ yếu: Phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình; thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển…

Tán thành sự cần thiết ban hành Luật

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh cũng như các nội dung cụ thể của dự thảo Luật (nhất là các nội dung liên quan đến khu kinh tế đặc biệt); nghiên cứu làm rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt; phân định rõ phạm vi áp dụng đối với các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt phù hợp với chủ trương của cấp có thẩm quyền; đảm bảo thống nhất giữa tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật.

Về trình tự, thủ tục, hồ sơ của dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, mặc dù được đề xuất trình theo trình tự, thủ tục rút gọn nhưng Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, đầy đủ các tài liệu theo yêu cầu và kèm theo dự thảo gần 100 văn bản quy định chi tiết thi hành Luật. Đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các cơ quan khẩn trương hoàn thiện nội dung liên quan đến khu kinh tế đặc biệt...

Nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển đô thị; chính sách xây dựng, phát triển các thành phố. Đề nghị tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng, nhất là các nghị quyết, kết luận gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; nghiên cứu bổ sung các cơ chế, chính sách đột phá đối với các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng của Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt.

Dự thảo Luật cơ bản đảm bảo tính tương thích với điều ước quốc tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh. Đề nghị tiếp tục rà soát kỹ các quy định về khu thương mại tự do (Điều 19), khu phi thuế quan (Điều 20), kinh tế biển (Điều 17), nhà đầu tư chiến lược (Điều 34); đánh giá đầy đủ tác động đối với quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia, cân đối ngân sách, nguồn lực thực hiện, khả năng tổ chức thi hành và các tác động về chính sách dân tộc, bình đẳng giới trong các quy định của dự thảo Luật.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, do Luật quy định về cơ chế, chính sách đặc thù nên có một số quy định khác so với các luật hiện hành. Đề nghị Chính phủ nghiên cứu, đề xuất giải pháp tổng thể về nguyên tắc xác định pháp luật được áp dụng khi nhiều luật, nghị quyết cùng có quy định ưu tiên áp dụng hoặc cho phép lựa chọn quy định thuận lợi hơn, đảm bảo tính thống nhất, công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật.

Về phân quyền, phân cấp, tính khả thi của dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Để đảm bảo tính khả thi, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt. Quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng. Làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế. Bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá của Chính phủ và Ủy ban nhân dân Thành phố.

Nguyễn Hoàng

Tham khảo thêm

Chủ tịch Quốc hội: Bước chuyển tư duy về quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển