Vì sao đề xuất tăng vốn dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng lên gần 290.000 tỷ đồng?

Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Chính phủ trình Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Tăng 86.108 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư đã duyệt

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng nhằm bảo đảm phù hợp với quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội và quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia đã được điều chỉnh.

Theo đó, Chính phủ đề xuất bổ sung khoảng 8,4 km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm, đồng thời chuyển vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm. Bên cạnh đó, điều chỉnh tên gọi đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp phương án tổ chức khai thác và quy hoạch mới.

Chính phủ trình Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (Ảnh: Media Quốc hội).

Dự án cũng được đề xuất bổ sung 2 nhánh kết nối với hệ thống đường sắt hiện hữu vào các ga trên tuyến; điều chỉnh quy mô đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ đầu tư đường đơn theo phân kỳ sang đầu tư hoàn thiện đường đôi.

Đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển, Chính phủ đề xuất sử dụng đầu máy diesel thay vì sức kéo điện nhằm phát huy hiệu quả khai thác và phù hợp với nhu cầu vận tải.

Trên cơ sở cập nhật quy mô, khối lượng, đơn giá, tỷ giá và các chính sách liên quan, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh lên 289.339 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư đã được Quốc hội phê duyệt.

Trong đó, chi phí xây lắp và thiết bị tăng hơn 51.200 tỷ đồng do bổ sung các hạng mục mới, điều chỉnh quy mô đầu tư, cập nhật thiết kế theo quy hoạch mới và bổ sung hệ thống điện 22kV dọc tuyến. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tăng gần 34.850 tỷ đồng, chủ yếu do cập nhật đơn giá đất tại các địa phương.

Về nguồn vốn, Chính phủ đề nghị giữ nguyên cơ cấu theo Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội. Theo quy định hiện hành, dự án không phải thực hiện thẩm định khả năng cân đối vốn theo Luật Đầu tư công. Chính phủ cho biết đã bố trí nhu cầu vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030; phần còn thiếu sẽ được cân đối từ nguồn vốn trung hạn chưa phân bổ và các nguồn vốn hợp pháp khác, đồng thời bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2031-2035.

Bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách

Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, dự án đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá, việc trình Quốc hội xem xét điều chỉnh là có cơ sở và đúng thẩm quyền, tuy nhiên đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác và thống nhất của hồ sơ.

Về quy hoạch, quy mô đầu tư và công nghệ, việc điều chỉnh cơ bản phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng chiến lược và hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. 

Tuy nhiên, đề nghị cần tiếp tục rà soát tính đồng bộ với quy hoạch địa phương, quy hoạch sử dụng đất, hệ thống đường sắt, cảng biển và logistics; bổ sung đánh giá sơ bộ tác động môi trường tương ứng với quy mô sau điều chỉnh.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi (Ảnh: Media Quốc hội).

Đối với phương án đầu tư hoàn thiện đường đôi trong giai đoạn 2026-2030, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị bổ sung cơ sở tính toán ngưỡng mãn tải của đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng để làm căn cứ cho khoản chi phí tăng thêm khoảng 22.814 tỷ đồng.

Theo báo cáo thẩm tra, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án được đề nghị điều chỉnh từ 203.231 tỷ đồng lên 289.339 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng, tương đương 42,4%. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ nguyên nhân tăng vốn, tiêu chí phân loại chi phí, kiểm soát khối lượng, đơn giá, tiêu chuẩn kỹ thuật và phương án quản lý chi phí.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 khoảng 224.586 tỷ đồng, trong khi kế hoạch mới bố trí 148.478 tỷ đồng, còn thiếu 76.108 tỷ đồng; vốn vay dự kiến khoảng 179.737 tỷ đồng. Do đó, đề nghị xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, bảo đảm an toàn nợ công và khả năng trả nợ; đồng thời có phương án xử lý nếu không thu xếp đủ nguồn vốn vay.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ hiệu quả tài chính của dự án, phương án doanh thu, chi phí vận hành, bảo trì, khả năng thu hồi vốn và hiệu quả khai thác từng tuyến nhánh.

Về tiến độ thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án chậm nhất vào năm 2030 là rất khó khăn. Đề nghị rà soát kỹ các mốc chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, tái định cư, vốn, lựa chọn nhà thầu và thi công. 

Đồng thời, làm rõ phương án xử lý diện tích đất đã thu hồi theo hướng tuyến cũ nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh, bảo đảm tránh thất thoát, lãng phí và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.