Dự án đường Vành đai 5 đi qua 7 tỉnh thành sẽ mở ra không gian phát triển mới

Ngày 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về chủ trương đầu tư dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Tính toán lộ trình dựa trên kinh nghiệm từ dự án Vành đai 4

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Tp.Hà Nội) cho rằng, dự án với quy mô 51km trên địa bàn thành phố Hà Nội cùng hơn 300km đi qua 7 tỉnh lân cận sẽ mở ra một không gian phát triển mới.

"Đây là mơ ước của các vùng khó khăn", đại biểu Việt nói và cho biết, các địa bàn như Mỹ Đức, vùng Ba Vì và khu vực phía Nam hiện đang rất mong đợi Vành đai 5 được thông qua và được đầu tư phát triển.

Từng là Bí thư Huyện ủy Mỹ Đức (cũ), đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho biết, nhiều vùng ở Mỹ Đức có những khu vực phát triển đô thị có cảnh quan không khác gì Tràng An (Ninh Bình), nhưng không kêu gọi được nhà đầu tư vì hạ tầng giao thông kết nối, rất khó khăn. Do đó, việc đầu tư Vành đai 5 sẽ giúp các khu vực này phát triển rất nhanh.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt (Ảnh: Hữu Thắng).

Đối với lộ trình triển khai, đại biểu đồng tình việc cần tính toán lộ trình dựa trên kinh nghiệm từ dự án Vành đai 4 đã triển khai.

Đại biểu kiến nghị Trung ương hỗ trợ triển khai các dự án thành phần; xác định rõ hạng mục cần quan tâm trước, hạng mục đưa vào quản lý và phương án phát huy nguồn lực đất đai dọc hai bên trục đường để tạo nguồn lực phát triển.

Đối với Tp.Hà Nội, đại biểu Việt cho rằng thành phố cần tập trung chỉ đạo ngay đối với cấp ủy Đảng và chính quyền các xã, phường: đưa vào quản lý ngay để tránh tình trạng trục lợi các cơ chế, chính sách trong việc đền bù, bồi thường, giải phóng mặt bằng; chủ động tiến hành kiểm đếm và chuẩn bị các phương án đối với khu vực nghĩa trang khi đường đi qua khu vực nông thôn; cấp ủy chính quyền cần tăng cường tuyên truyền để nhân dân đồng thuận, giúp dự án triển khai nhanh và hiệu quả.

ĐBQH Tạ Đình Thi (đoàn Tp.Hà Nội) bày tỏ đồng tình với nhiều ý kiến trước đó, đồng thời chia sẻ những kinh nghiệm rút ra từ quá trình triển khai dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô.

ĐBQH Tạ Đình Thi (Ảnh: Hữu Thắng).

Theo đại biểu, công tác giải phóng mặt bằng là vấn đề then chốt quyết định tiến độ dự án. Từ thực tiễn triển khai Vành đai 4, ông đề nghị nghiên cứu tách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành một dự án độc lập với dự án đầu tư xây dựng để có thể triển khai sớm, tránh ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng việc giải phóng mặt bằng cần được tính toán đồng bộ, không chỉ phục vụ phần mặt đường mà cả hành lang an toàn và các khu vực lân cận. Cách làm này sẽ giúp tiết kiệm chi phí, hạn chế phát sinh trong tương lai và tạo dư địa cho phát triển đô thị.

Ông cũng đề nghị tăng cường cơ chế điều phối tổng thể giữa Hà Nội và các địa phương có tuyến đường đi qua để bảo đảm tính thống nhất trong quá trình triển khai.

Về tiêu chuẩn kỹ thuật, đại biểu Tạ Đình Thi nhấn mạnh Luật Thủ đô cho phép Hà Nội ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn cao hơn quy định chung của Trung ương. Vì vậy, thành phố cần nghiên cứu áp dụng để đảm bảo yêu cầu phát triển, hướng tới xây dựng những "con đường xanh".

Đại biểu cũng đề cập đến yếu tố văn hóa trong quá trình đầu tư hạ tầng. Ông cho biết, khi triển khai dự án Vành đai 4, cử tri huyện Thường Tín (cũ) từng kiến nghị đặt tên một cây cầu bắc qua sông Hồng kết nối với Hải Dương (cũ) là cầu Nguyễn Trãi.

Nhấn mạnh việc "chúng ta có rất nhiều danh nhân", đại biểu kiến nghị Hà Nội sớm nghiên cứu, quy hoạch tên gọi cho các cây cầu trên các tuyến vành đai và những cây cầu vượt sông Hồng, ưu tiên gắn với các danh nhân, địa danh lịch sử, qua đó góp phần lan tỏa giá trị văn hóa của Thủ đô và cả nước.

Hành lang phát triển kinh tế, tạo động lực thu hút đầu tư

ĐBQH Nguyễn Thị Lan (đoàn Tp.Hà Nội), Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, bày tỏ đồng tình với nhiều nội dung trong báo cáo thẩm tra, đặc biệt là yêu cầu Chính phủ tiếp tục làm rõ nguồn vốn, khả năng cân đối vốn, tiến độ thực hiện, cơ chế phối hợp giữa các địa phương, hiệu quả đầu tư và cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất trước khi Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư Dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Theo bà, đây là những yếu tố quyết định tính khả thi và hiệu quả lâu dài của dự án.

ĐBQH Nguyễn Thị Lan (Ảnh: Hữu Thắng).

Một trong những nội dung được đại biểu nhấn mạnh là cần bổ sung nguyên tắc quản trị giá trị tăng thêm từ đất sau đầu tư. Bà đồng tình với Báo cáo thẩm tra về việc yêu cầu Chính phủ làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất, nguyên tắc phân chia nguồn thu và giải pháp phòng ngừa đầu cơ. "Tôi cho rằng, điều quan trọng không chỉ là khai thác giá trị đất mà là quản trị giá trị đất", bà nói.

Theo đại biểu, khi Nhà nước đầu tư tuyến Vành đai 5, hình thành các nút giao và hạ tầng kết nối, giá trị nhiều khu đất sẽ tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, phần giá trị gia tăng này chủ yếu xuất phát từ đầu tư hạ tầng bằng ngân sách nhà nước chứ không phải do người sử dụng đất tạo ra. 

Vì vậy, ngay từ đầu cần quản trị toàn bộ quá trình hình thành giá trị đất, từ quy hoạch sử dụng đất, công khai thông tin, kiểm soát đầu cơ đến cơ chế khai thác và sử dụng hợp lý nguồn lực tăng thêm để phục vụ lợi ích chung.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm của Hồng Kông (Trung Quốc) trong việc kết hợp phát triển hệ thống đường sắt đô thị với khai thác quỹ đất quanh nhà ga. Theo bà, điều đáng học hỏi không phải là mô hình cụ thể mà là tư duy quản trị: hạ tầng tạo ra giá trị đất và một phần giá trị đó được tái đầu tư cho hạ tầng và các lợi ích công.

Từ đó, bà đề nghị bổ sung vào dự thảo nghị quyết nguyên tắc: việc khai thác giá trị tăng thêm từ đất phải được thực hiện công khai, minh bạch, gắn với quy hoạch, kiểm soát đầu cơ và ưu tiên tái đầu tư phát triển hạ tầng tại khu vực hưởng lợi.

Theo bà, đây không chỉ là giải pháp huy động nguồn lực mà còn góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công và bảo đảm công bằng trong phân bổ lợi ích từ phát triển hạ tầng.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thị Lan cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc phát triển hành lang kinh tế vào mục tiêu đầu tư của dự án. 

Bà đồng tình với định hướng mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics của Vùng Thủ đô, song cho rằng dự thảo chưa thể hiện rõ yêu cầu gắn đầu tư tuyến đường với quy hoạch sử dụng đất và phát triển không gian kinh tế hai bên tuyến.

Theo bà, việc đầu tư dự án cần gắn với quy hoạch sử dụng đất, phát triển không gian kinh tế và khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến theo quy hoạch được phê duyệt. "Giá trị lớn nhất của một tuyến vành đai không chỉ nằm ở khả năng lưu thông mà còn ở khả năng tạo lập không gian phát triển mới", đại biểu nói. 

Đồng thời cho rằng nếu được chuẩn bị đồng bộ ngay từ đầu, Vành đai 5 sẽ trở thành hành lang phát triển kinh tế, tạo động lực thu hút đầu tư, hình thành các trung tâm logistics, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và dịch vụ của toàn Vùng Thủ đô.

Hoàng Bích - Hữu Thắng