Bộ trưởng Tư pháp chỉ rõ "khoá" kiểm soát quyền lực trong phát triển đô thị

Giải trình làm rõ ý kiến các đại biểu Quốc hội về dự án Luật Phát triển đô thị sau phiên thảo luận sáng 11/8, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định luật được xây dựng với mục đích thiết lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá, tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực để thúc đẩy các động lực phát triển, đặc biệt là Tp.Hồ Chí Minh.

"Quan điểm xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Đồng thời, gắn phân quyền với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Bộ trưởng, dự thảo được thiết kế theo hướng là đạo luật khung về phân quyền, chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm soát quyền lực đa tầng.

Về phạm vi điều chỉnh, một số đại biểu đề nghị cho phép các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt được áp dụng ngay các cơ chế, chính sách vượt trội mà không cần thông qua quyết định của Chính phủ.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng việc giao Chính phủ quyết định áp dụng đối với từng thành phố là cần thiết nhằm bảo đảm các cơ chế đặc thù được triển khai thận trọng, đúng điều kiện và có kiểm soát.

Theo Bộ trưởng, trước hết, cần bảo đảm sự tương xứng về năng lực quản trị và nguồn lực tài chính. Các chính sách đột phá đòi hỏi năng lực tổ chức thực hiện và nguồn lực rất lớn, do đó không thể áp dụng đại trà mà cần đánh giá sát thực tế từng địa phương trước khi trao quyền.

Bên cạnh đó, cách quy định này còn nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế nguy cơ địa phương hóa pháp luật nếu mở rộng quá rộng quyền ban hành các quy định khác với quy định của Trung ương.

Mặt khác, việc giao Chính phủ quyết định cũng tạo sự linh hoạt, kịp thời trong điều hành, cho phép áp dụng chính sách đối với những động lực tăng trưởng mới mà không phải chờ sửa luật hoặc ban hành một nghị quyết đặc thù riêng.

Về kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết dự thảo thiết kế theo mô hình phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng, bảo đảm "có van, có khóa".

"Dự thảo luật xác định những giới hạn đỏ ngay tại Điều 3, Điều 4 nhằm ổn định vĩ mô, tức là phân quyền không được ảnh hưởng tới ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, tôn trọng quy luật thị trường. Mọi cơ chế đặc thù đều loại trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về các "khóa" quyền lực cụ thể như trong xây dựng thể chế, ngay cả các đô thị đặc biệt như Tp.Hồ Chí Minh được trao quyền ban hành các văn bản khác quy định của Trung ương, chính quyền đô thị vẫn phải tuân thủ quy trình đánh giá tác động, tham vấn các bộ, ngành và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ.

Thủ tướng cũng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của thành phố nếu trái pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia.

Đối với cơ chế thí điểm, dự thảo đặt ra "khoá" về thời gian thí điểm, tối đa 5 năm và thời gian gia hạn không quá 5 năm. Trường hợp thí điểm phát sinh hệ lụy tiêu cực, địa phương phải tạm dừng.

Trong quản lý tài chính và đầu tư, việc huy động vốn thông qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt để "khoá" rủi ro vỡ nợ địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách có mục tiêu nhằm bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Đối với các dự án chậm triển khai, chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra, qua đó ngăn chặn việc hợp thức hóa sai phạm hoặc lợi ích phát sinh từ tham nhũng, trục lợi.

Đồng thời Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cơ chế hậu kiểm gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, để kiểm soát quyền lực trong triển khai thực hiện luật.