Làm rõ nguyên tắc phân định nguồn vốn Trung ương và địa phương khi làm đường Vành đai 5

Sáng 12/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. 

Tăng cường liên kết giữa Hà Nội với các địa phương

Dự án có chiều dài khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương gồm: Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Tuyến chính cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80km/h. Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 288.268 tỷ đồng.

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Thích Bảo Nghiêm (đoàn Tp.Hà Nội) tán thành với sự cần thiết đầu tư dự án đường Vành đai 5 - vùng Thủ đô Hà Nội. Đây không chỉ là một dự án giao thông mà là công trình hạ tầng chiến lược, có vai trò tổ chức lại không gian phát triển của Thủ đô và cả vùng Thủ đô; tăng cường liên kết giữa Hà Nội với các địa phương và các đầu mối kinh tế, giao thông quan trọng.

ĐBQH Thích Bảo Nghiêm (Ảnh: Hữu Thắng).

Về vai trò của Vành đai 5 trong tổ chức không gian phát triển và phân luồng giao thông cho Thủ đô. Đại biểu đề nghị làm rõ hơn trong mục tiêu của dự án chức năng phân luồng giao thông từ xa và tổ chức lại không gian phát triển vùng Vành đai 5. 

"Cần tạo điều kiện để các luồng vận tải liên tỉnh, nhất là vận tải hàng hóa không có nhu cầu vào Hà Nội được kết nối trực tiếp, không phải đi sâu vào đô thị trung tâm", đại biểu Thích Bảo Nghiêm cho hay.

Đại biểu đoàn Tp.Hà Nội cũng nhấn mạnh rằng, nếu Vành đai 4 mở rộng không gian phát triển cận đô thị thì Vành đai 5 cần được định vị là vành đai liên kết, phát triển ở quy mô vùng, góp phần phân bố hợp lý hơn cho các chức năng công nghiệp, logistics, dịch vụ và đô thị.

Về tính đồng bộ của hệ thống giao thông kết nối, theo đại biểu, Điều 4 dự thảo Nghị quyết đã giao các địa phương bố trí nguồn lực xây dựng các tuyến kết nối, riêng Hà Nội triển khai nút giao giữa Vành đai 5 với trục Hồ Tây - Ba Vì và cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình. Tuy nhiên, hiệu quả của tuyến vành đai phụ thuộc rất lớn vào các nút giao và mạng lưới kết nối. Tuyến chính hoàn thành nhưng các kết nối đi sau thì hiệu quả đầu tư sẽ bị hạn chế.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của Chính phủ trong việc xác định các nút giao và tuyến kết nối thiết yếu, phải đầu tư đồng bộ vào từng đoạn Vành đai 5 gắn với tiến độ, nguồn vốn và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, địa phương.

Trách nhiệm nguồn vốn giữa Trung ương và địa phương

Về trách nhiệm nguồn vốn giữa Trung ương và địa phương. Dự thảo xác định tổng mức đầu vốn là 288 nghìn tỷ đồng, ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 bố trí 59.700 tỷ đồng cho tuyến chính cao tốc, trong khi các địa phương có trách nhiệm bố trí vốn cho bồi thường, hỗ trợ tái định cư và đường sắt và đường song hành.

Đại biểu Thích Bảo Nghiêm thống nhất địa phương hưởng lợi phải có trách nhiệm tham gia đầu tư. Tuy nhiên, Vành đai 5 là công trình có tính chất liên vùng, không phải công trình riêng của bất kỳ địa phương nào.

Vì vậy, đề nghị làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm nguồn vốn Trung ương và địa phương căn cứ tính chất từng hạng mục, khả năng cân đối ngân sách và độ hưởng lợi. Đồng thời, phân kỳ đầu tư hợp lý, ưu tiên những đoạn có nhu cầu vận tải lớn, khả năng kết nối cao, sớm phát huy hiệu quả, tránh dàn trải nguồn lực.

Đại biểu tán thành chủ trương đầu tư dự án và đề nghị quá trình hoàn thiện Nghị quyết cần đặc biệt đảm bảo 4 yêu cầu: phát huy được vai trò phân luồng và tổ chức không gian phát triển vùng; đầu tư đồng bộ hệ thống kết nối; khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai; và phân định hợp lý trách nhiệm nguồn vốn giữa Trung ương và địa phương.

"Vành đai 5 không nên chỉ được nhận định là tuyến đường bao quanh Hà Nội mà cần được định vị là một vành đai phát triển mới của Thủ đô và cả vùng Thủ đô", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Cao Sơn (Ảnh: Hữu Thắng).

Nêu ý kiến, ĐBQH Nguyễn Cao Sơn (đoàn Phú Thọ) cho rằng cần phải đồng bộ hai nguồn vốn: vốn Trung ương cho tuyến chính và vốn địa phương cho giải phóng mặt bằng, đường bên.

"Đoạn chưa ưu tiên chỉ nên thu hồi đất, tái định cư khi đã xác định vốn và tiến độ tuyến chính. Nếu cần giải phóng mặt bằng sớm toàn tuyến, Trung ương phải bố trí phần chi phí thuộc tuyến chính, không để địa phương ứng thay không thời hạn.

Nếu địa phương ứng vốn vì tiến độ chung, khoản vốn đó phải được hoàn trả hoặc khấu trừ trước khi phân chia nguồn thu từ quỹ đất theo khoản 8 Điều 3. Tỉ lệ được giữ lại cần gắn với chi phí thực bỏ ra và thời gian ứng vốn, thay vì áp dụng bình quân", đại biểu nêu ý kiến.

ĐBQH Lý Thị Lan (đoàn Tuyên Quang) thống nhất về nguyên tắc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù Chính phủ đề xuất để đẩy nhanh tiến độ dự án.

Tuy nhiên, tại khoản 4 Điều 2 dự thảo Nghị quyết quy định việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch, trong khi giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên đầu tư khoảng 116 km và với ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng. Báo cáo giải trình xác định không thu hồi đất khi chưa rõ nguồn vốn nhưng nội dung này chưa được thể hiện trong dự thảo Nghị quyết.

Vì vậy, đại biểu Lan đề nghị: "Quy định rõ việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần, không thu hồi đất đối với những đoạn chưa xác định đầu tư, chưa xác định được nguồn vốn, tránh ảnh hưởng kéo dài đến quyền và lợi ích đời sống của người dân".

Hoàng Bích - Hữu Thắng