Mỹ mất chiếc drone MQ-9 Reaper đắt đỏ ở Trung Đông vì thứ không ngờ

Không quân Mỹ gần đây đã công bố báo cáo điều tra cuối cùng về vụ mất một chiếc máy bay không người lái (UAV/drone) MQ-9A Reaper trị giá khoảng 23,6 triệu USD tại Trung Đông tháng 8 năm ngoái.

Theo báo cáo của Hội đồng Điều tra Tai nạn thuộc Bộ Tư lệnh Tác chiến Không quân Mỹ được công bố đầu tuần trước, sự cố xảy ra trong khu vực trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), bao gồm Trung Đông.

Chiếc MQ-9 được đề cập thuộc biên chế Không đoàn 432 đóng tại căn cứ Creech ở Nevada, trong khi phi công và nhân viên vận hành cảm biến điều khiển từ xa thuộc Phi đội tấn công số 89 tại Căn cứ Không quân Ellsworth Air Force Base ởSouth Dakota.

Báo cáo lưu ý rằng nhiệm vụ kéo dài 19 giờ này là chuyến bay đầu tiên của chiếc MQ-9A sau khi được lắp động cơ mới trong đợt bảo dưỡng định kỳ sau mỗi 3.000 giờ bay.

Một chiếc drone MQ-9 Reaper thực hiện chuyến bay huấn luyện ở Nevada, Mỹ, tháng 7/2019. Ảnh: C4ISRNET

Trong quá trình kiểm tra, nhân viên của nhà thầu Honeywell đã phát hiện và xử lý một số vấn đề: Cáp điều khiển cánh quạt bị mòn và đã được thay, bộ điều khiển nhiên liệu (FCU) được thay bằng đơn vị mới vì thiếu thẻ ghi chép, và phớt máy nén bị rò rỉ cũng đã được thay.

Đáng chú ý là quy trình bảo dưỡng không bao gồm việc tháo nắp trên của FCU – bộ phận điều tiết dòng nhiên liệu vào động cơ, mặc dù đã có "những trường hợp được ghi nhận về việc dây cảm biến trong FCU bị mòn", theo thông tin từ nhà sản xuất MQ-9 là General Atomics.

Nhân viên của Honeywell từng quan sát hiện tượng "dây rơ-le bị chập và phát tia lửa điện" khi bảo dưỡng một chiếc máy bay khác.

Dữ liệu ghi nhận từ máy bay gặp nạn cho thấy dòng nhiên liệu tăng đột biến rồi giảm về 0 ngay trước khi động cơ tắt. General Atomics đã tái hiện chính xác chuỗi sự kiện này trong phòng thí nghiệm bằng cách đột ngột đóng van tắt nhiên liệu.

Kết hợp với vấn đề dây điện bị sờn đã biết, Hội đồng Điều tra Tai nạn kết luận nguyên nhân gốc rễ nằm ở sợi dây điện bị sờn do ma sát bên trong FCU đã rò điện áp đủ mạnh để kích hoạt van tắt nhiên liệu đóng lại, khiến hệ thống nhiên liệu ngừng hoạt động hoàn toàn.

Phi hành đoàn đã nỗ lực cứu máy bay. Khi hệ thống tự động khởi động lại động cơ 2 lần, phi hành đoàn cũng thực hiện 2 lần khởi động thủ công. Họ điều khiển chiếc Reaper không còn sức đẩy trong gần 10 phút trước khi buộc phải cho hệ thống hạ cánh.

Tổ bay chọn khu vực sa mạc tương đối bằng phẳng và hẻo lánh để giảm thiểu thiệt hại và tránh khu dân cư. Tuy nhiên, khi máy bay hạ xuống dưới 2.000 feet (610 m), liên lạc bị mất.

Máy bay đáp gần khu vực đã chọn nhưng lực va chạm khiến càng đáp bị sụp hoàn toàn. Sau đó, lực lượng Mỹ đã thu hồi thiết bị nhạy cảm và phá hủy phần còn lại tại chỗ để tránh rơi vào tay đối thủ.

Báo cáo nhấn mạnh rằng hầu hết các loại máy bay có người lái của Không quân Mỹ phải thực hiện chuyến bay thử nghiệm đánh giá, hay còn gọi là chuyến bay kiểm tra chức năng hoặc kiểm tra vận hành, sau khi thay động cơ, nhưng lại không áp dụng cho dòng MQ-9, một thiết bị không người lái.

Việc thay động cơ hoàn toàn còn được coi là "bảo dưỡng định kỳ" và phi hành đoàn không được thông báo máy bay vừa được lắp động cơ mới.

Hội đồng Điều tra Tai nạn chỉ ra các yếu tố liên quan gồm lập kế hoạch và báo cáo không đầy đủ, cùng tiêu chuẩn văn bản chưa đủ rõ ràng. Không có bằng chứng cho thấy quy trình bảo dưỡng trực tiếp gây hỏng dây.

Một chi tiết khác trong báo cáo cho thấy cường độ hoạt động dày đặc của các drone MQ-9A tại Trung Đông trong 2 năm qua, giai đoạn Mỹ chuẩn bị và tiến hành cuộc chiến đang diễn ra với Iran.

Hai nhân sự vận hành chiếc drone này – gồm một phi công và một người điều hành hệ thống cảm biến – đã thực hiện gần 60 chuyến bay trong vòng 90 ngày trước đó; con số này cao hơn nhiều so với tần suất bay của hầu hết các phi công lái máy bay có người lái trong Không quân Mỹ.

Báo cáo cho biết, trong 30 ngày trước khi xảy ra tai nạn, phi công đã thực hiện 19 chuyến bay và người điều hành cảm biến thực hiện 23 chuyến.

Mặc dù Không quân Mỹ sở hữu hơn 200 chiếc MQ-9, nhưng theo dữ liệu từ Aviation Safety Network (tổ chức chuyên theo dõi các sự cố hàng không quân sự và dân sự trên toàn thế giới), đã có khoảng 40 chiếc MQ-9A bị rơi kể từ khi Mỹ gia tăng căng thẳng với Iran vào năm 2025; phần lớn trong số đó bị bắn hạ tại khu vực Iran hoặc châu Phi.

Minh Đức (Theo Task & Purpose, Air & Space Forces)