Tách đất cho con, làm sổ đỏ: Người dân cần lưu ý gì?

Từ chuyện tách đất cho con đến làm sổ đỏ

Ngày 28/8, Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật tại xã Sông Kôn, tập trung vào những chính sách đất đai gắn trực tiếp với đời sống người dân miền núi.

Thay vì đi lần lượt qua các điều khoản, ông Nguyễn Bá Sơn, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, đưa nhiều quy định về những tình huống quen thuộc: một gia đình muốn tách đất cho con cần đáp ứng điều kiện gì, đất sử dụng từ lâu nhưng chưa có giấy tờ có thể làm sổ đỏ hay không, người phải di dời do thiên tai được hỗ trợ ra sao...

Ông Nguyễn Bá Sơn, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, trao đổi những quy định đất đai gắn với đời sống người dân xã Sông Kôn.

Với đồng bào dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo tại vùng miền núi, chính sách hiện hành có những hỗ trợ trực tiếp về đất ở và đất sản xuất. Trong hạn mức, hộ dân có thể được giao đất ở hoặc cho phép chuyển mục đích sang đất ở và được hỗ trợ 100% tiền sử dụng đất. Trường hợp thuê đất phi nông nghiệp để sản xuất, kinh doanh cũng được hỗ trợ 100% tiền thuê đất; sau khi thoát nghèo tiếp tục được miễn tiền thuê đất thêm hai năm.

Nhóm hộ phải di dời chỗ ở do thiên tai, sạt lở cũng được ông Sơn phân tích kỹ. Giá trị bồi thường, hỗ trợ đối với đất và tài sản tại nơi ở cũ được đối trừ vào tiền sử dụng đất tại nơi ở mới. Nếu khoản bồi thường thấp hơn giá trị suất tái định cư tối thiểu, phần chênh lệch được xem xét hỗ trợ.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào các quyền lợi sát sườn của người dân miền núi trong quá trình sử dụng đất.

Trong trường hợp chưa đủ khả năng hoàn thành nghĩa vụ tài chính về đất đai, hộ gia đình, cá nhân là người dân tộc thiểu số hoặc thuộc diện di dời do thiên tai có thể đề nghị ghi nợ tiền sử dụng đất. Giấy chứng nhận vẫn được cấp, phần nghĩa vụ còn lại được ghi nhận để người dân có điều kiện ổn định chỗ ở và tiếp tục sản xuất.

Từ câu chuyện chỗ ở, nội dung tuyên truyền đi vào một vấn đề nhiều hộ quan tâm là cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu đối với đất đã sử dụng lâu nhưng thiếu giấy tờ.

Ông Sơn lưu ý, việc xem xét cấp giấy chứng nhận phải căn cứ thời điểm bắt đầu sử dụng đất, quá trình sử dụng ổn định, tình trạng tranh chấp và quy hoạch. Ngày 1/7/2014 là một trong những mốc cần lưu ý. Các hành vi lấn chiếm, vi phạm phát sinh từ thời điểm này trở về sau không được xem xét như những trường hợp sử dụng đất ổn định trước đó.

Người dân xã Sông Kôn nghe phổ biến các chính sách mới về đất ở, cấp sổ đỏ, tách thửa và tái định cư.

Những con số, điều kiện pháp lý tiếp tục được đưa về câu chuyện gần với từng hộ dân. Với trường hợp muốn tách một phần đất cho con, tại khu vực các xã, thửa đất mới hình thành và thửa còn lại sau tách phải đạt diện tích tối thiểu 100m², cạnh tối thiểu 5m.

Nếu phải tự chừa lối đi, chiều rộng tối thiểu từ 3,5-5m và phải kết nối với đường giao thông công cộng. Riêng tại các xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, lối đi tự chừa không bắt buộc phải làm kết cấu bê tông hoặc nhựa như yêu cầu thông thường.

Nói luật bằng những tình huống người dân dễ gặp

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là nhóm vấn đề khác được trao đổi khá kỹ tại buổi tuyên truyền.

Trong một số trường hợp đáp ứng điều kiện về tỷ lệ và diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi, hộ gia đình có thể được bồi thường một lô đất ở theo tiêu chuẩn tái định cư của dự án.

Từ những câu hỏi cụ thể của đời sống, buổi tuyên truyền hướng người dân đến việc hiểu đúng quyền, nghĩa vụ và hạn chế rủi ro pháp lý.

Với gia đình có nhiều thế hệ cùng sinh sống trên một thửa đất, việc bố trí tái định cư được xem xét trên hoàn cảnh thực tế. Nếu số lô được bố trí chưa đủ cho các hộ đã đáp ứng điều kiện tách hộ, có thể chuyển thành nhiều lô có tiêu chuẩn thấp hơn. Trường hợp vẫn chưa giải quyết được chỗ ở và các hộ không còn nơi ở khác, cơ quan chức năng có thể xem xét bố trí thêm lô tái định cư phụ hoặc cho thuê chung cư nhà nước.

Từ những câu chuyện về thu hồi đất, ông Sơn chuyển sang cảnh báo rủi ro khi giao dịch bằng giấy viết tay, vi bằng.

Vi bằng chỉ ghi nhận một sự việc, chẳng hạn việc giao nhận tiền, chứ không thay thế giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và cũng không làm phát sinh giá trị như một hợp đồng chuyển nhượng đất hợp pháp. Vì vậy, người dân cần thận trọng trước khi bỏ tiền mua đất chỉ dựa trên giấy viết tay hoặc vi bằng.

Một vấn đề khác liên quan trực tiếp đến quyền lợi của các thành viên trong gia đình là giấy chứng nhận cũ đứng tên "hộ ông/bà". Ông Sơn nhấn mạnh quyền sử dụng đất trong trường hợp này liên quan đến các thành viên của hộ tại thời điểm cấp giấy chứng nhận, không đơn thuần chỉ thuộc về người đứng tên đại diện trên sổ.

Bên cạnh đất đai, cán bộ cơ sở còn được hướng dẫn cách sử dụng trí tuệ nhân tạo như một công cụ hỗ trợ tuyên truyền pháp luật.

Văn bản pháp luật thường có nhiều thuật ngữ chuyên ngành, trong khi người dân cần câu trả lời ngắn gọn, dễ hiểu và sát với tình huống mình đang gặp. AI có thể hỗ trợ chuyển cách diễn đạt pháp lý sang ngôn ngữ gần gũi hơn, gợi ý tình huống minh họa, xây dựng đề mục hoặc cấu trúc slide phục vụ tuyên truyền.

Các quy định về đất đai được diễn giải bằng những tình huống gần với thực tế tại khu vực miền núi.

Tuy vậy, ông Sơn đặt yêu cầu rõ ràng: AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế cán bộ tuyên truyền và càng không thay thế việc kiểm tra văn bản pháp luật gốc. Mọi nội dung do AI tạo ra phải được đối chiếu, kiểm chứng trước khi sử dụng.

Cán bộ cũng không được đưa thông tin cá nhân, nội dung nhạy cảm hay tài liệu mật lên các công cụ AI công khai. 

Từ một thửa đất muốn tách cho con, cuốn sổ đỏ chưa hoàn thiện thủ tục đến một giao dịch bằng vi bằng, những quy định pháp luật tại buổi tuyên truyền ở Sông Kôn được đặt vào các tình huống cụ thể mà người dân có thể gặp trong cuộc sống.

Với cán bộ cơ sở, yêu cầu đặt ra không chỉ là nắm đúng quy định mà còn phải diễn giải sao cho người dân dễ hiểu, đồng thời kiểm chứng chặt chẽ trước khi đưa thông tin pháp luật đến cộng đồng.