Trồng táo mèo trên núi đá, trao “cần câu” giúp người dân vùng cao thoát nghèo

Thoát nghèo nhờ hướng đi "khác biệt"

Cuối tháng 8, PV theo chân ông Thao Nọ Gia, 62 tuổi, vượt những đoạn đường dốc dựng đứng, men theo sườn núi Pù Ngùa, xã Pù Nhi (Thanh Hóa). Càng lên cao, con đường càng cheo leo, nhiều đoạn chỉ vừa đủ một lối đi giữa những vạt đá và cây rừng.

Sau gần một giờ di chuyển, vườn táo mèo rộng hơn 7 ha hiện ra trên lưng chừng núi. Những thân cây bám vào đất đá, vươn mình giữa địa hình khô cằn, cành trĩu quả, chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch.

Ông Thao Nọ Gia, 62 tuổi là người tiên phong thoát nghèo nhờ trồng táo mèo trên núi cao.

Ít ai nghĩ vùng núi đá cao, nơi trước đây người dân chỉ có thể trồng lúa, ngô phụ thuộc vào mưa trời, lại có thể tạo ra một vườn cây cho thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Với ông Gia, những gốc táo mèo này là thành quả của nhiều năm thử nghiệm và cũng là lời giải cho bài toán sinh kế của người dân vùng cao.

Ông Gia là một trong những người đầu tiên đưa cây táo mèo về trồng tại Pù Nhi. Trước đây, gia đình ông cũng như nhiều hộ dân trong xã chủ yếu trồng lúa, ngô trên nương. Địa hình cao, dốc, nguồn nước phụ thuộc thời tiết khiến sản xuất thường bấp bênh, nhất là vào những năm hạn hán.

Những quả táo mèo vào vụ thu hoạch.

Bước ngoặt đến năm 2019, khi chính quyền địa phương và cán bộ Đồn Biên phòng Pù Nhi vận động người dân thay đổi phương thức sản xuất. Nhận thấy táo mèo có khả năng chịu hạn, phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng vùng núi cao, ông Gia quyết định thử nghiệm.

Ban đầu, ông trồng hơn 5 ha. Sau vài năm, nhận thấy cây sinh trưởng tốt, ít phải chăm sóc, ông tiếp tục mở rộng diện tích lên hơn 7 ha.

Năm 2025, vườn táo cho thu hoạch vụ đầu tiên, đem về cho gia đình ông hơn 500 triệu đồng. Mức thu này cao hơn nhiều so với những vụ lúa, ngô trước đây.

"Nhờ cây táo mèo, gia đình tôi có điều kiện vươn lên làm giàu. Cây chịu được hạn, cho thu hoạch ổn định hơn lúa, ngô", ông Gia nói.

Theo ông, công chăm sóc táo mèo không lớn. Phần việc chủ yếu là phát cỏ, thỉnh thoảng bón phân. Đến vụ thu hoạch, thương lái tìm đến tận vườn thu mua với giá khoảng 12.000-15.000 đồng một kg.

Từ vài ha thử nghiệm của gia đình ông Gia, cây táo mèo đang được địa phương tính đến như một hướng chuyển đổi sinh kế cho đồng bào Mông ở vùng núi cao.

Vườn táo mèo của ông Gia trên núi cao.

Ông Đoàn Văn Trường, Bí thư Đảng ủy xã Pù Nhi, cho rằng táo mèo có nhiều lợi thế khi thích nghi tốt với điều kiện khí hậu địa phương, không đòi hỏi nhiều nước tưới và mang lại giá trị kinh tế cao hơn một số cây trồng truyền thống.

“Địa phương đang nghiên cứu xây dựng mô hình trồng táo mèo trở thành một hướng sinh kế mới. Để làm được điều này, cần quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng đầu ra ổn định và từng bước cải thiện hệ thống giao thông nhằm giảm chi phí sản xuất, vận chuyển”, ông Trường nói.

Cách Pù Nhi không xa, tại xã biên giới Nhi Sơn, ông Thao Văn Tho, 67 tuổi, cũng đang tìm cách nâng cao thu nhập từ những cây trồng phù hợp với núi cao.

Trên diện tích đất của gia đình, ông dành khoảng 1,8 ha trồng đào đá, hơn 1 ha táo mèo, kết hợp trồng các loại dược liệu như sa nhân, sâm 7 lá dưới tán cây.

Thay vì phụ thuộc vào một loại cây, ông Tho xây dựng mô hình sản xuất nhiều tầng, kết hợp cây ăn quả, dược liệu và chăn nuôi. Gia đình còn nuôi bò, chuyển một phần diện tích lúa sang trồng rau màu có giá trị như dưa chuột, bí đỏ.

Mô hình hiện đem lại thu nhập khoảng 100 triệu đồng mỗi năm, giúp gia đình ông có cuộc sống ổn định hơn.

Ông Tho đồng thời tự ươm giống, nhân cây và chia sẻ kinh nghiệm sản xuất với các hộ trong bản. Theo ông, ở vùng núi cao, muốn thoát nghèo không thể chỉ trông chờ vào một vụ lúa hay một loại cây mà cần chọn những giống cây chịu được điều kiện khắc nghiệt, có thị trường và có thể tận dụng nhiều tầng đất.

Đa dạng sinh kế để giảm nghèo

Ở xã miền núi Tân Thành, nơi hơn 87% dân số là đồng bào dân tộc Thái, câu chuyện giảm nghèo được triển khai theo hướng khác: đa dạng hóa sinh kế, đưa những mô hình nhỏ đến từng hộ nghèo, cận nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

Thời gian qua, địa phương phối hợp với các tổ chức triển khai nhiều mô hình chăn nuôi, trồng trọt. Các hộ không chỉ được hỗ trợ con giống, vật tư ban đầu mà còn được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trong quá trình sản xuất.

Những giống vật nuôi được trao cho người dân trong chương trình hỗ trợ sinh kế tại xã Tân Thành.

Tại thôn Kha, trước đây là thôn Buồng, mô hình nuôi vịt Cherry đã hỗ trợ 6.000 con giống cùng thức ăn cho 60 hộ nghèo, cận nghèo và hộ khó khăn.

Ở cùng địa bàn, mô hình nuôi lợn nái bản địa sinh sản được triển khai từ tháng 10/2025 cho 58 hộ. Mỗi gia đình được hỗ trợ hai con giống cùng thức ăn chăn nuôi. Sau thời gian chăm sóc, nhiều con đã sinh sản, giúp người dân có thêm đàn giống để tiếp tục phát triển.

Gia đình ông Vi Văn Thành là một trong những hộ bước đầu có kết quả. Một con lợn nái đã sinh 9 lợn con. Với những hộ nghèo, việc có thêm đàn vật nuôi không chỉ tạo nguồn thu mà còn hình thành tư liệu sản xuất để tiếp tục nhân đàn.

Tại thôn Buồng, mô hình nuôi ong theo hướng hữu cơ có 17 hộ tham gia. Các gia đình được hỗ trợ 115 bọng ong; đến nay đã khai thác ba đợt mật. Sản phẩm được doanh nghiệp Karuna Việt Nam thu mua, giúp người dân có đầu ra tương đối ổn định.

Mường Lát: Học sinh hoãn tựu trường vì mưa lũ, nhiều địa bàn bị chia cắt, cô lậpĐỌC NGAY

Không chỉ hỗ trợ người dân phát triển chăn nuôi, trồng trọt, xã Tân Thành còn mở rộng hướng tạo việc làm tại chỗ thông qua đào tạo nghề. Địa phương phối hợp các doanh nghiệp tổ chức 6 lớp dạy nghề đan giỏ bèo tây cho hàng trăm lao động nông thôn tại các thôn Kha, Yên Mỹ, Luận Khê và Ngọc Trà. 

Người học được hướng dẫn từ khâu chọn nguyên liệu, tạo khung đến hoàn thiện sản phẩm, qua đó có thêm nghề, tận dụng thời gian nhàn rỗi và tăng thu nhập ngay tại địa phương.

Ông Cầm Bá Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Thành cho biết, đào tạo nghề, nhất là cho phụ nữ trung niên, được xem là một trong những giải pháp giúp người dân có thêm sinh kế ổn định, giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp và từng bước cải thiện thu nhập.

Thời gian tới địa phương tiếp tục triển khai các mô hình nuôi lợn nái bản địa, gà lai Hồ, dúi sinh sản; đồng thời tăng cường chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ sản xuất và kết nối đầu ra.