Làm rõ cơ chế thẩm định, nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy

Sáng 4/9, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Rõ tiêu chí phân loại rủi ro để thực hiện hậu kiểm

Tham gia góp ý kiến về mối quan hệ giữa tiền kiểm và hậu kiểm trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy theo hướng chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện tự tổ chức nghiệm thu, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị rà soát kỹ quy định này.

"Khi chúng ta chuyển trách nhiệm, không có nghĩa là chúng ta buông trách nhiệm. Khi Nhà nước lùi lại ở khâu tiền kiểm thì cơ chế hậu kiểm phải đủ rõ và đủ sức vận hành trong thực tiễn", bà Thanh nêu rõ.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo bà, trong báo cáo thẩm tra cũng đã nêu vấn đề này: cần quản lý theo mức độ rủi ro, phân loại công trình theo nguy cơ cháy nổ, và dùng dữ liệu để tập trung nguồn lực kiểm tra vào nơi có nguy cơ cao.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng: nếu chỉ giảm thủ tục trước khi đưa công trình vào sử dụng mà chưa xác định rõ tiêu chí rủi ro, cơ chế kiểm tra và trách nhiệm của từng chủ thể, thì vấn đề cơ bản mới chỉ dời thời điểm kiểm tra chứ chưa thay đổi cách quản lý.

Đề nghị làm rõ hơn về trách nhiệm duy trì điều kiện phòng cháy chữa cháy trong suốt quá trình khai thác, sử dụng công trình. Bởi, thực tế không hiếm trường hợp công trình ban đầu đạt yêu cầu, nhưng sau đó thay đổi công năng, cải tạo cơi nới hoặc thay đổi hệ thống phòng cháy, chữa cháy, khiến điều kiện an toàn ban đầu không còn nguyên vẹn như khi báo cáo.

Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc Hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát lại khoản 2, khoản 5 Điều 2, làm rõ ít nhất 3 nội dung: Tiêu chí phân loại rủi ro để thực hiện hậu kiểm; trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình sử dụng; trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể khi công trình đưa vào hoạt động mà không bảo đảm yêu cầu.

"Việc này không nhằm làm thêm thủ tục, mà để bảo đảm giảm tiền kiểm đến đâu thì trách nhiệm và hiệu quả hậu kiểm phải tăng tương ứng đến đó", Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.

Cùng tham gia ý kiến về sửa Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, bổ sung, làm rõ cơ chế thẩm định, nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy theo hướng phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành và trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên (Ảnh: Media Quốc hội).

"Không vì mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính mà giảm nhẹ vai trò quản lý Nhà nước trong công tác phòng cháy chữa cháy", Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho hay.

Ông cũng nêu ví dụ cụ thể: Tại điểm a, khoản 5 Điều 2 dự thảo luật cho phép đưa công trình vào khai thác, sử dụng sau khi chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình đã nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy.

Trong khi quy định hiện hành là phải được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu phòng cháy chữa cháy. Nội dung sửa đổi này nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho chủ đầu tư và doanh nghiệp. Theo ông, điều đó là rất đúng và cần thiết, nhưng lại có nguy cơ lớn về mất an toàn cháy nổ nếu chất lượng, hình thức nghiệm thu của chủ đầu tư không thuận.

Vì vậy, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, bổ sung quy định về trách nhiệm pháp lý của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và tiêu chuẩn, năng lực của các đơn vị tư vấn nghiệm thu độc lập. Góp phần bảo đảm an toàn phòng chống cháy nổ, bởi phòng cháy, chữa cháy có liên quan trực tiếp đến an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản người dân.

"Nếu không quản lý chặt chẽ dẫn đến cháy nổ sẽ gây thiệt hại rất là nghiêm trọng", Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho hay.

Nêu ý kiến về quy định chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong công tác phòng cháy, chữa cháy, Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh bày tỏ lo ngại nếu áp dụng cho tất cả các loại hình công trình. Đặc biệt, với một số nhóm công trình như chung cư đông người ở, chung cư cao tầng cần phải bảo đảm an toàn tuyệt đối.

"Nếu hậu kiểm (tức là khi xây xong rồi) mà yêu cầu khắc phục đi thì rất khó", ông Vinh nói. Vì vậy, ông nghiêng về hướng nên chăng quy định phân loại một số nhóm loại công trình đặc biệt quan trọng, có thể tác động lớn thì nên vẫn giữ biện pháp "tiền kiểm".

Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo ông Vinh, nếu đã kiểm soát thì kiểm soát cả 2 khâu, khâu thiết kế lẫn khâu nghiệm thu, nhưng chỉ xác định một số công trình có tính chất rất quan trọng. Còn các công trình khác thì chuyển sang hậu kiểm để tạo thuận tiện cho người dân, doanh nghiệp.

Kinh phí lắp đặt truyền tin báo cháy không lớn

Nêu ý kiến tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết qua các chuyến thực tế đi khảo sát tại địa phương, ông nhận được nhiều phản ánh của người dân, doanh nghiệp liên quan quy định bắt buộc lắp đặt hệ thống truyền tin báo cháy tự động, trang bị trang phục chữa cháy chuyên dụng, cùng các quy chuẩn kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy áp dụng đối với nhà xưởng, chế biến nông sản.

Theo ông, các quy định này trên thực tế chứng minh hiệu quả không cao, trong khi lại áp đặt chi phí tuân thủ vô cùng lớn cho xã hội.

"Có thể tính toán, nếu bắt buộc trang bị các bộ trang phục chữa cháy chuyên dụng đắt đỏ và nhân lên cho toàn bộ các cơ sở, doanh nghiệp, hoặc yêu cầu kết nối thiết bị truyền tin báo cháy tự động về một đầu mối duy nhất, chi phí phát sinh sẽ cực kỳ khổng lồ", ông Mãi nêu và  đề nghị rà soát kỹ nội dung này.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi (Ảnh: Media Quốc hội).

Giải trình sau đó về quy định lắp đặt thiết bị truyền tin báo cháy, cảnh báo cháy từ xa, Thứ trưởng Bộ Công an, Thượng tướng Lê Văn Tuyến nêu rõ qua thực tiễn rất nhiều vụ cháy nổ khi phát hiện ra thường rất muộn, nhất là các vụ cháy xảy ra ban đêm, người dân, chủ cơ sở ngủ, không phát hiện kịp thời, dẫn đến khi nhận được tin báo cháy đã rất muộn, đám cháy lan rất rộng.

Theo ông, qua thực tiễn công tác phòng cháy, chữa cháy và kinh nghiệm các nước cho thấy tất cả các công trình đều có hệ thống truyền tin, báo cháy từ xa.

"Việc này mới triển khai và theo quy định của nghị định 105, đến 1/7/2027 phải hoàn thiện. Chi phí hiện nay chủ yếu là doanh nghiệp và với các hộ gia đình thuộc diện lắp đặt thì chính quyền cũng có kinh phí để lắp đặt.

Kinh phí không phải lớn và bắt buộc với các công trình thuộc diện lắp đặt hệ thống cảnh báo cháy phải lắp đặt thêm thiết bị truyền tin báo cháy. Chúng tôi sẽ rà soát lại việc này và đánh giá chi phí của các doanh nghiệp là bao nhiêu", Thứ trưởng Lê Văn Tuyến nêu.

Ông chia sẻ đã triển khai thí điểm ở Bắc Ninh và rất hiệu quả. Khi xảy ra các vụ cháy, có dấu hiệu cháy, hệ thống cảnh báo truyền tin báo cháy từ xa rất kịp thời, truyền tin về trung tâm trong thời gian chỉ trong vài giây khi đầu báo cháy có tín hiệu... "Bộ Công an sẽ cho rà soát, đánh giá lại việc này", ông Tuyến cho biết thêm.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết ban hành luật.  

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ khẩn trương chỉ đạo Bộ Công an phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai vào tháng 10/2026.